Usuwanie awarii może być przesłanką skrócenia minimalnego odpoczynku dobowego. Dotyczy to jednak tych sytuacji, w których podejmowane są pilne działania w związku z powstałą awarią, a nie usuwaniem po pewnym czasie od powstania awarii jej skutków. Ustawodawca nie zakreślił przy tym dolnej granicy odpoczynku, jaki w takich przypadkach musi zostać zapewniony.
W każdej dobie pracowniczej (24 kolejne godziny od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy) pracownikowi przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku – inaczej mówiąc: pracownik ma mieć zapewnione co najmniej 11 godzin odpoczynku i pracodawca nie może planować pracy, zlecać pracę dodatkową lub polecać pełnienie dyżurów w taki sposób, by odpoczynek był krótszy.
Czytaj również: TSUE: Odpoczynek dobowy przysługuje dodatkowo nawet wtedy, gdy poprzedza bezpośrednio odpoczynek tygodniowy>>
Odpoczynek dobowy może zostać skrócony jedynie wyjątkowo. Dotyczy to:
W tych przypadkach pracownikowi przysługuje jednak, w okresie rozliczeniowym, w którym skrócenie to miało miejsce równoważny okres odpoczynku.
Pierwszy punkt dotyczy pewnej grupy pracowników (osoby kierujące jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy lub pracownicy wchodzący w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz główni księgowi) i nie jest powiązany z zaistnieniem szczególnej sytuacji. Podstawą do skrócenia odpoczynku jest sama zajmowanie stanowiska kwalifikującego tę osobę jako osobę zarządzającą.
Druga grupa dotyczy każdego pracownika, bez względu na zajmowane stanowisko. Możliwość skrócenia odpoczynku aktualizuje się w razie zaistnienia określonej sytuacji.
Ważne! W razie zaistnienia przesłanek skrócenia odpoczynku dobowego:
Przykład: Pracownik pracuje 8:00-16:00, w związku z akcją ratowniczą pracował dodatkowo 20:00-23:00. Czy skrócony odpoczynek musi zostać zrekompensowany następnego dnia jako skrócenie godzin pracy?
Rekompensata zgodnego z prawem skrócenia odpoczynku minimalnego polegać powinna na wydłużeniu odpoczynku w innych dniach okresu rozliczeniowego i nie musi być związana z jednoczesnym skracaniem czasu pracy. Polega na odpowiednim (tzn. o czas brakujący do 11 godzin) wydłużeniu odpoczynku w innych dobach okresu rozliczeniowego, nie musi to być doba bezpośrednio następująca po tej w której skrócenie miało miejsce.
Stanowisko GIP z 10 października 2007 r., GNP/401/4560-461/07/PE: - Obowiązek zrównoważenia skróconego w danej dobie 11-godzinnego odpoczynku polega na przedłużeniu takiego odpoczynku w innej dobie, o tyle godzin, o ile został on skrócony, nie zaś na udzieleniu czasu wolnego, czy dnia wolnego od pracy. Jeśli zatem pracownik w danej dobie skorzystał jedynie z 9-godzinnego odpoczynku dobowego, w innej dobie, zamiast korzystać z co najmniej 11-godzinnego odpoczynku powinien mieć zapewniony co najmniej 14- godzinny odpoczynek dobowy (11 + 3). Zrównoważenie skróconego odpoczynku dobowego powinno nastąpić, nie później, niż do końca okresu rozliczeniowego, w którym skrócenie tegoż odpoczynku miało miejsce.
Druga z przesłanek umożliwiających skrócenie odpoczynku dobowego opiera się na prowadzonej w różnych - wskazanych przez ustawodawcę celach - akcji ratowniczej.
Usuwanie awarii nie jest tutaj wyodrębnioną podstawą ograniczenia odpoczynku, jest jednym z celów, w jakim prowadzona może być akcja ratownicza. Nie mówimy zatem o samym usuwaniu awarii, ale o akcji ratowniczej związanej usuwaniem awarii, w ramach której usuwana jest awaria.
Ważne! Możliwość skrócenia odpoczynku w razie akcji ratowniczej związana jest z koniecznością podejmowania nagłych działań, których czas często nie jest możliwy do przewidzenia w chwili ich podejmowania, jak też w związku ze specyfiką sytuacji nie można ich przerwać.
Usuwanie awarii, które pozwala na skrócenie odpoczynku powiązane musi z wystąpieniem zdarzeń będących skutkiem działania sił przyrody, usterki mechanicznej sprzętu, zużycia się mechanizmu czy materiałów bądź szeroko pojętego działania lub zaniechania ludzkiego. Charakteryzuje się koniecznością podejmowania dynamicznych działań, przy braku możliwości ich przerwania, jak również przewidywania powstania samej awarii z wyprzedzeniem.
Przykład: Awaria oświetlenia w hali produkcyjnej uniemożliwia pracę na hali. Usuwanie awarii umożliwia skrócenie odpoczynku osób bezpośrednio w te działania zaangażowanych. Działania w ramach akcji ratowniczej może być podjęte w celu usunięcia usterki uniemożliwiającej funkcjonowanie firmy.
Jeżeli po wykonaniu podstawowych działań związanych z awarią (zabezpieczenie przed dalszymi uszkodzeniami itp.) całkowite jej usunięcie jest przesunięte w czasie, gdyż wymaga np. zamówienia materiałów, zapewnienia swobodnej przestrzeni do pracy, to nie będziemy już mieli do czynienia z akcją ratowniczą w celu usuwania awarii, ale z planowaną naprawą. Ta zaś nie pozwala na skrócenie odpoczynków dobowych pracowników ją wykonujących.
Przykład: Nastąpiła awaria części instalacji, co uniemożliwia świadczenie pracy. Zostały podjęte działania zmierzające na przekierowanie ruchu na drugą sieć. Usunięcie awarii zostało przesunięte w czasie o około tydzień, gdyż wymaga posiadania odpowiednich materiałów zamiennych oraz zatrzymania pracy części firmy.
Skrócenie odpoczynku mogła nastąpić przy podejmowaniu pierwszej grupy działań. Jeżeli usuwanie awarii zostało przesunięte, to prace w późniejszym okresie nie mogą być już kwalifikowane jako realizowane w ramach akcji ratowniczej i nie mogą uzasadniać skrócenia odpoczynków dobowych. Pracodawca powinien zorganizować pracę, tak by każda z osób uczestnicząca w naprawie miała co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego.
