Sytuacja na rynku pracy coraz gorsza, a pieniędzy w urzędach pracy nie ma
Ponad 76 proc. samorządów powiatowych dysponuje w tym roku kwotą mniejszą niż 100 zł miesięcznie na finansowanie różnych form pomocy dla osób bezrobotnych. Tymczasem krąg uprawnionych do wsparcia z urzędu pracy jest szerszy od roku, ale środków urzędy mają dużo mniej niż rok temu. Będą więc niższe dofinansowania do działalności gospodarczej czy na przystosowanie miejsc pracy. Mniej będzie też prac społecznie użytecznych. Tymczasem bezrobocie rośnie.
Kwota środków Funduszu Pracy na finansowanie działań urzędów pracy niewspółfinansowanych z unijnych środków została ograniczona o 57 proc. względem pierwotnie zaplanowanej na ten rok. W planie finansowym Funduszu Pracy na 2025 r. kwota na ten cel wynosiła prawie 3,7 mld zł, ale ostatecznie w ustawie budżetowej na ten rok zaplanowano o ponad 1,5 mld zł mniej, czyli niewiele ponad 2,1 mld zł.
- Ponieważ gros ze środków, jakie pozostały, musiało być skierowane na finansowanie projektów Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS+), powiaty i miasta na prawach powiatu dysponują 1/3 puli środków w porównaniu do 2025 r. na finansowanie form pomocy innych, niż finansowane w ramach projektów EFS. Samorządy powiatowe w województwie łódzkim i opolskim w wyniku podziału środków otrzymały 0 zł na finansowanie form pomocy poza projektami EFS+ – piszą Bernadeta Skóbel i Ewelina Kocemba ze Związku Powiatów Polskich (ZPP) w najnowszym raporcie „Możliwości finansowania form pomocy dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy przez powiatowe urzędy pracy w 2026 r.”.
Zobacz również: Bezrobocie rośnie, a urzędy pracy bez środków na aktywizację bezrobotnych
Katalog szerszy, pieniędzy mniej w urzędach pracy
Ustawa z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (zastąpiła ustawę z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy), która weszła w życie 1 czerwca 2025 r., poszerzyła katalog osób, które mogą skorzystać z usług powiatowych urzędów pracy. - W działaniach aktywizacyjnych są też uwzględnione osoby niezarejestrowane (w tym bierne zawodowo) jako bezrobotne i poszukujące pracy, a osoby poszukujące pracy mają mieć zwiększony dostęp do uczenia się przez całe życie. Ustawa dała możliwość uzyskania statusu bezrobotnego dla rolników bez stałych dochodów, którzy mają więcej niż 2 ha przeliczeniowe ziemi – przypominają przedstawicielki ZPP. Dodatkowo do katalogu osób, które mogą uzyskać dofinansowanie z urzędu pracy na własną działalność gospodarczą, dodano także opiekunów osób z niepełnosprawnościami.
- Samozatrudnienie dla tej grupy osób – opiekunów osób z niepełnosprawnościami – często jest najlepszą formą pracy. Dlatego że mogą regulować czas pracy i dostosować go do potrzeb osoby, którą wspierają. Nie ma zainteresowania pracodawców do dofinansowania na zatrudnienie opiekuna, a też same te osoby nie mogą pozwolić sobie zazwyczaj na ośmiogodzinny tryb pracy ze względu na opiekę. Jednak w tym roku dostaliśmy o 40 proc. środków mniej na wspieranie osób bezrobotnych i ich aktywizację i musimy obniżać kwoty wsparcia. Gdybyśmy przeznaczali na poszczególne formy wsparcia maksymalne kwoty, na które pozwala nam ustawa, nie mielibyśmy pieniędzy już w marcu – mówi nam przedstawiciel powiatowego urzędu pracy z województwa zachodniopomorskiego. W zeszłym roku na dofinansowanie do działalności gospodarczej ten urząd mógł przeznaczyć 40 tys. zł. W tym roku jest to 30 tys. zł. Urząd od 20 lat organizuje też prace społecznie użyteczne i korzysta z nich wiele gmin, które na początku roku przysyłają zapotrzebowanie na nowy rok. – W tym roku musieliśmy znacznie obniżyć liczbę osób, które mogłyby te prace wykonywać. Jedna z gmin chciała 10 osób, dostała 5. Co prawda stawka za godzinę takiej pracy wzrosła w stosunku do roku ubiegłego – z 8 zł do 31,40 zł. Jednak z jednej strony to większy koszt dla samych gmin, no i mniej środków u nas, więc to przełoży się na to, że tych prac będzie dużo mniej – mówi przedstawiciel urzędu pracy. Każdy urząd może inaczej ustalać limity wydatków na poszczególne formy wsparcia, w zależności od tego, ile ma pieniędzy. Tak niejednorodna sytuacja finansowa urzędów pracy wpływa na zwiększanie różnic, w zależności od miejsca zamieszkania, w dostępie do wsparcia przez osoby bezrobotne i poszukujące pracy.
Bezrobocie rośnie
Jak wyliczają Bernadetta Skóbel i Ewelina Kocemba, w 2026 r. mediana wysokości środków na sfinansowanie form pomocy dla jednej osoby bezrobotnej miesięcznie wynosi 61 zł, a średnia 64 zł. Ponad 76 proc. samorządów powiatowych dysponuje kwotą poniżej 100 zł miesięcznie na finansowanie form pomocy dla osób bezrobotnych. Samorządy powiatowe województw świętokrzyskiego czy warmińsko-mazurskiego, pomimo wysokiego poziomu bezrobocia, dysponują środkami mniejszymi o odpowiednio 91 proc. i 85 proc. niż w 2025 r. - Kwoty te nie wytrzymują zderzenia z deklarowaną w ustawie o rynku pracy i służbach zatrudnienia wysokością pomocy w ramach poszczególnych form pomocy – podkreślają przedstawicielki ZPP.
Równocześnie pogarsza się sytuacja na rynku pracy. – Porównując dane według stanu na grudzień 2024 r. i grudzień 2025 r., wzrost poziomu bezrobocia nastąpił we wszystkich województwach. Wzrost stopy bezrobocia odnotowano w 363 powiatach i miastach na prawach powiatu (95,5 proc.). W niemal co piątym samorządzie powiatowym (19,5 proc.) wzrost przekroczył 1 punkt procentowy. Spadki bezrobocia mają charakter incydentalny tylko w 8 powiatów w skali kraju, a w 9 powiatach stopa bezrobocia utrzymała się na dotychczasowym poziomie – wyliczają autorki raportu ZPP.
