W czasach rosnących przez inflację kosztów życia renesans przeżywają wystawiane przez zaciągających kredyty i pożyczki pracowników upoważnienia do potrącania z ich poborów rat na rzecz dających im finansowe wsparcie. Przepisy dopuszczają taką możliwość, ale nie bezwarunkowo. Niezależnie od woli pracownika, nie można m.in. obciążyć wynagrodzenia ponad kwotę wolną od potrąceń. Dodatkowo pracownik musi wiedzieć, na jakie potrącenia wyraża zgodę oraz w jakiej wysokości.
Do jednej ze spółek logistycznych w Warszawie wpłynęły w krótkim odstępie czasu dwa wnioski od firm pożyczkowych Eden Finance Sp. z o.o. i Profi Credit Polska S.A., aby z wynagrodzeń jej pracowników potrącać nieopłacone przez nich należności z tytułu umów pożyczek. Obie spółki przesłały kopie umów pożyczkowych, a także kopie wyrażonych przez pracowników zgód na dokonywanie takich potrąceń z ich poborów. Wezwały też pracodawcę do potrącania z wynagrodzeń tych osób rat pożyczek (zgodnie z podpisanymi przez te osoby dyspozycjami). Z lektury przepisów wynika, że w skrajnych przypadkach firmy pożyczkowe mogą mieć dostęp nawet do 20 proc. minimalnego wynagrodzenia, które jest ustawowo chronione przed komornikami.
Czytaj również: Im wyższe wynagrodzenie minimalne za pracę, tym niższa skuteczność egzekucji>>
Czytaj w LEX: Egzekucja z wynagrodzenia za pracę oraz renty a sumowanie dochodów z kilku źródeł >
Co na to kodeks pracy?
Dokonywaniu różnych potrąceń – zwłaszcza tych w ramach egzekucji komorniczej bądź administracyjnej, a także na rzecz pracodawcy z różnych tytułów, jak np. spłat do działającej w przedsiębiorstwie kasy zapomogowo-pożyczkowej, kodeks pracy poświęca art. 84-91. Znajdziemy tam katalog należności, które można potrącać z wynagrodzenia pracowniczego, jak również limity takich potrąceń (patrz informacja na końcu tekstu). Co do zasady wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia. Jak zauważa w swojej interpelacji nr 2198 posłanka Anita Kucharska-Dziedzic, dłużnik otrzymujący minimalne wynagrodzenie w kwocie 2783,86 zł netto jest przez to w lepszej pozycji niż emeryt mający minimalne świadczenie 1700 zł netto (z czego podlega egzekucji 25 proc. tego świadczenia). Posłanka Kucharska-Dziedzic przytacza dane Głównego Urzędu Statystycznego, z których wynika, że ok. 3,05 mln Polaków pracuje za minimalną pensję. - Tym samym 1/5 pracującego społeczeństwa ma cały swój dochód zwolniony z odpowiedzialności egzekucyjnej – podkreśla posłanka w interpelacji.
Przepisy jednak zawierają furtkę pozwalającą dobrać się niektórym wierzycielom do 20 proc. minimalnego wynagrodzenia dłużnika. – W przypadku rat pożyczek niezasądzonych jeszcze prawomocnymi wyrokami (lub nakazami zapłaty) zaopatrzonymi w klauzule wykonalności można rozpatrywać możliwość ich potrącenia z wynagrodzenia za pracę w świetle art. 91 kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem należności inne niż wymienione w art. 87 par. 1 i 7 k.p. mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie – podkreśla Klaudia Sosnowska, radca prawny z Kancelarii Sosnowscy w Toruniu. Z tej właśnie furtki korzystają firmy pożyczkowe. Odbierają od dłużników oświadczenia o zgodzie na określone podstawy, kwoty i terminy potrąceń z ich wynagrodzenia i takie oświadczenia – w razie braku płatności – przesyłają do zakładów pracy z żądaniem dokonywania przelewów na poczet zadłużenia pracowników. Wtedy ochrona jest mniej korzystna dla dłużników, gdyż w takich przypadkach limit dozwolonych potrąceń jest bardziej liberalny - można potrącać wierzytelności aż do granicy 80 proc. minimalnego wynagrodzenia. W przypadku osób zarabiających minimalną pensję, to firmy pożyczkowe mogą być w lepszej pozycji niż niejeden wierzyciel dochodzący swoich roszczeń przez komornika na podstawie wyroków sądowych, a nie dobrowolnego porozumienia z dłużnikiem.
Czytaj w LEX: Ochrona wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia >
W praktyce rozstrzygający może tutaj być wniosek samego pracownika. Pracodawca powinien upewnić się, czy zgoda na potrącenia (a także zrównany z nią wniosek w tej sprawie) mają formę pisemną. Dlaczego? Gdyż orzecznictwo sądowe podchodzi do tej kwestii rygorystycznie. W wyroku SN z 1 października 1998 r. (sygn. akt I PKN 366/98) sędziowie stwierdzili, że wyrażenie przez pracownika - bez zachowania formy pisemnej - zgody na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia za pracę innych należności niż wymienione w art. 87 par. 1 i 7 k.p. jest nieważne. - Aby zatem w pełni się zabezpieczyć, pracodawca powinien dysponować pisemną zgodą pracownika – mówi mec. Sosnowska. Lepiej oszczędzić sobie niedomówień i mieć w aktach osobowych pisemny wniosek pracownika o dokonywanie potrąceń z jego wypłaty.
Eliza Maniewska w komentarzu do art. 91 kodeksu pracy (teza 5, program LEX) podkreśla, że „potrącanie na wniosek pracownika należności na rzecz osób trzecich (np. rat pożyczek bankowych) nie jest obowiązkiem pracodawcy wynikającym z prawa pracy. Zależy to od jego uznania”. Jak jednak rozwiązać ten problem w praktyce, aby nie narazić się ani pracownikowi, ani jego wierzycielowi? Oktawia Zarzecka, radca prawny, zauważa, że w pismach przesyłanych z firm pożyczkowych jest często zawarta klauzula, iż zgoda pracownika na potrącenie jest nieodwołalna aż do czasu całkowitego spłacenia pożyczki. - Zgoda to oświadczenie woli, które może być w każdym czasie odwołane. Dlatego absolutnie nie trzeba sugerować się dyspozycją na rzecz firmy pożyczkowej, która wskazywałaby na brak możliwości odwołania tej dyspozycji – tłumaczy mec. Zarzecka. Gdy pracownik sporządzi na piśmie oświadczenie, że odwołuje swoje oświadczenie o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń ze swojego wynagrodzenia na rzecz firmy pożyczkowej (oraz dokładnie opisze z jaką umową pożyczki ma to związek) i prześle je pożyczkodawcy, to pracodawca nie ma już prawa dokonywać żadnych dyspozycji na rzecz firmy pożyczkowej. Zapobiegliwie powinien on poinformować o tym pożyczkodawcę. – Najlepiej jak najszybciej takie oświadczenie wysłać listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres firmy pożyczkowej – radzi mec. Zarzecka.
To jednak nie wszystko. - Niezależnie od woli pracownika, nie można obciążyć wynagrodzenia ponad kwotę wolną od potrąceń. Dodatkowo pracownik musi wiedzieć, na jakie potrącenia wyraża zgodę oraz w jakiej wysokości. Nie można w umowie przewidzieć zgody blankietowej na wszystkie pożyczki, jakie mogą zostać udzielone w przyszłości - pisze w swoim newsletterze Kamila Wasilewska, radca prawny z poznańskiego biura kancelarii Staniszewski & Wspólnicy.
Jeśli pracownik cofnie zgodę, to pracodawca ma obowiązek zaprzestać potrąceń na rzecz firmy pożyczkowej. Może je wznowić dopiero po kolejnej zgodzie dłużnika albo uzyskaniu przez pożyczkodawcę np. nakazu zapłaty z klauzulą wykonalności, ale wtedy już korzystniejszy dla wierzyciela limit potrąceń nie obowiązuje, ale stosuje się zasady ogólne (czyli chroniona jest cała kwota minimalnego wynagrodzenia).
WZORY DOKUMENTÓW w LEX:
Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek PIT oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, podlegają potrąceniu tylko następujące należności:
Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
Na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych bierze się w całości nagrodę z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
