U pracodawców będących jednostkami finansów publicznych 1 stycznia 2026 r. (u pozostałych pracodawców - 1 maja 2026 r.) do okresów zatrudnienia wliczane są okresy wymienione w tym art. 302(1) Kodeksu pracy (dalej: k.p.), m.in.:
- okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną prowadzącą działalność pozarolniczą, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe,
- okresy wykonywania usług na podstawie umów zlecenia i umów o świadczenie usług, do których stosujemy przepisy o zleceniu.
Czytaj również: Wymiar urlopu wypoczynkowego po zmianach w stażu pracy >>
Pierwszy urlop
Pracownik, podejmując pracę po raz pierwszy, uzyskuje w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego temu pracownikowi po przepracowaniu roku (art. 153 par. 1 k.p.). W chwili zatrudnienia pracownik ten nie ma prawa do urlopu wypoczynkowego.
Dla nabycia urlopu istotne jest pozostawanie w zatrudnieniu a nie faktyczne świadczenie pracy. Kodeks pracy nie wskazuje w tym zakresie na okres przepracowany. Okresy niezdolności do pracy i nieobecności spowodowanych innymi sytuacjami niż choroba nie podlegają odliczeniu. Nie będzie podlegał jednak wliczeniu okres urlopu bezpłatnego.
Urlop nabywany po miesiącu pracy dotyczy tych pracowników, dla których dany rok kalendarzowy jest pierwszym w życiu rokiem kalendarzowym pracy w oparciu o stosunek pracy.
Ważne! Podjęcie pracy po raz pierwszy dotyczy ogólnej kariery zawodowej pracownika, a nie zatrudnienia po raz pierwszy u danego pracodawcy czy przy danym rodzaju pracy.
Ważne! Zgodnie z wyjaśnieniami PIP (pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 5 lipca 2010 r., GPP-110-4560-41-1/10/PE/RP):
Wymiar pierwszego urlopu stanowi ułamek 1/12 z wymiaru przysługującego pracownikowi po przepracowaniu roku, czyli z 20 dni. Otrzymany wynik nie jest liczbą całkowitą (1,66), brak jest natomiast ustawowej regulacji zaokrąglania wymiaru tego urlopu do pełnych jednostek tak, jak jest to przewidziane w stosunku do urlopu pracowników niepełnoetatowych (art. 154 par. 2 k.p.).
W związku z powyższym w praktyce powstają wątpliwości co do sposobu udzielania urlopu, którego wymiar nie jest określony w pełnej jednostce dnia. Naszym zdaniem, z uwagi na brak szczególnej regulacji, należy stosować określony w art. 1542 k.p. ogólny sposób udzielania urlopu z przeliczeniem na godziny. Pracodawca może, z korzyścią dla pracownika, zaokrąglić w górę ustalony wymiar urlopu do pełnych godzin lub do pełnych dni, pamiętając jednak, aby wymiar urlopu pracownika w roku kalendarzowym nie przekroczył przysługującego mu wymiaru, czyli 20 dni (160 godzin).
Zmiana pracodawcy w trakcie pierwszego roku pracy nie zmienia rozliczeń urlopowych. Do końca roku kalendarzowego, w którym pracownik podjął swoją pierwszą pracę urlop nabywany jest w oparciu o art. 153 par. 1 k.p.
Ustalając miesiąc pozostawania w zatrudnieniu, kierujemy się potocznym sposobem liczenia terminu, tj. przykładowo pracownikowi zatrudnionemu 15 października miesiąc zatrudnienia upływa 14 listopada, jeżeli stosunek pracy powstał 1 lutego, to miesiąc upływa 28 lub 29 lutego.
Jeżeli jednak okres zatrudnienia pracownika w pierwszym roku kalendarzowym został przerwany i nie obejmuje pełnych miesięcy to miesiąc należ liczyć jako 30 dni.
Przykład: Pracownik zatrudniony po raz pierwszy w 20 dniu zatrudnienia został zwolniony dyscyplinarnie. U tego pracodawcy nie nabył prawa do urlopu. Jeżeli jednak podejmie kolejne zatrudnienie to nabędzie urlop w wymiarze 1/12 po przepracowaniu 10 dni.
Wcześniejsza działalność gospodarcza lub zlecenia a pierwsza praca
Wprowadzenie art. 302(1) k.p. zasadniczo zmienia sytuację bardzo wielu osób, które wcześniej prowadziły działalność gospodarczą lub wykonywały umowy o świadczenie usług, do których stosowane są przepisy o zleceniu. Okresy te są bowiem wliczane do okresu, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. Musimy jednak rozróżnić dwa rodzaje skutków::
- wpływ na wymiar urlopu,
- podjęcie pracy po raz pierwszy.
Wymienione w art. 302(1) k.p. okresy zaliczane są do okresów zatrudnienia. Nie są jednak okresami pracy - nie mogą być uznane za pierwszą prac w rozumieniu art. 153 k.p. Zaliczenie do okresów zatrudnienia nie jest równoznaczne z traktowaniem tych okresów jako okresów zatrudnienia na podstawie stosunku pracy.
Przykład: Jeżeli pierwszy raz zawierasz umowę o pracę, a wcześniej przez 10 lat prowadziłaś własną pozarolniczą działalność, to w roku kalendarzowym, w którym podjęłaś pracę, nabywasz prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 z wymiaru 26 dni. W kolejnym roku kalendarzowym nabędziesz prawo do urlopu w wymiarze 26 dni z dniem 1 stycznia (wyjaśnienia resortu pracy, https://www.gov.pl/web/rodzina/staz-pracy-qa).
W związku jednak z tym, że wpływają na wymiar urlopu w wielu przypadkach wpłyną na naliczanie urlopu po każdym miesiącu. Przed wejściem w życie art. 302(1) k.p. urlop należny po roku pracy to było 20 dni. Nawet jeżeli mówiliśmy o absolwencie studiów wyższych to po roku pracy nadal nie osiągnie 10 lat zaliczanych do „stażu urlopowego” - ukończenie studiów wliczone 8 lat (art. 155 k.p.), po roku pracy łącznie 9 lat.
Obecnie wiele osób podejmujących pierwszą pracę może mieć prawo do urlopu po roku pracy w wymiarze 26 dni (np. absolwent studiów, który w trakcie nauki w szkole średniej realizował przez 2 lata zlecenia).
Przykład: Zatrudniliśmy ponad 50 letnią osobę, która nie przedstawiła żadnego świadectwa pracy. Do tej pory osoba ta prowadziła własną działalność gospodarczą (25 lat), nigdy nie pracowała na podstawie umowy o pracę.
Jest to osoba po raz pierwszy podejmująca pracę i w związku z tym urlop nabywany jest w oparciu o regulację art. 153 par. 1 k.p., przy czym należy go naliczać od 26 dni – po każdym miesiącu zatrudnienia nabywa prawo do 2,166… dnia urlopu.
Przy ustalaniu wymiaru urlopu należy jednak pamiętać o zasadzie wynikającej z art. 155 par. 2. k.p. Jeżeli przypadały w trakcie nauki, do okresu , od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź te okresy, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.
