1. Jakie rozwiązania stosować w różnych sytuacjach? Jakimi zasadami się kierować?
Substancje niebezpieczne powinny być przechowywane w magazynach, które spełniają warunki określone w przepisach budowlanych. Jednak wszystko zależy od konkretnego przypadku, lokalizacji, ilości składowanych materiałów, rodzaju medium, zapotrzebowania.
Do składowania substancji niebezpiecznych wewnątrz budynku służą m.in.: wanny wychwytowe, stacje poboru, szafy bezpieczeństwa, szafy na butle gazowe, systemy ochrony powierzchni, regały materiałów niebezpiecznych, sorbenty.
Dobrze jest zrobić sobie listę kontrolną i po kolei odpowiedzieć na wszystkie pytania. Na przykład:
- Jaka substancja ma być składowana?
- Czy ma to być substancja niebezpieczna dla wód czy np. palna, jak oleje, lakiery?
- A może agresywne chemikalia, np. kwasy lub zasady?
Zawsze warto spytać dostawcę substancji niebezpiecznej o listę odporności chemicznej – zarówno odporność na korozję materiałów użytych do produkcji, jak i zgodność ze składowanymi substancjami muszą być dowiedzione.
- Jakie ilości mają być składowane? Czy będą to większe ilości w beczkach lub pojemnikach IBC czy raczej małe pojemniki?
Od odpowiedzi na to pytanie zależy, czy będzie potrzebny kontener lub magazyn, czy wystarczy szafa, skład lub regał.
- Na jakich funkcjach najbardziej nam zależy?
W przypadku wanien wychwytowych może to być np. składowanie i napełnianie, transport, składowanie dużych zbiorników 1000-litrowych (IBC) lub zabezpieczenie dużych powierzchni.
- Czy składowanie ma być pasywne czy aktywne?
Za składowanie pasywne uznaje się magazynowanie różnych środków chemicznych w fabrycznych, nienaruszonych opakowaniach. Pomieszczenia zewnętrzne, w których są składowane substancje łatwopalne w zamkniętych szczelnie pojemnikach, stanowią strefę zagrożenia wybuchem 2. Strefa obejmuje obszar pomieszczenia oraz obszar poza nim do wysokości 0,2 m i odległości 2 m.
Składowanie aktywne to sytuacja, gdy opakowania są otwarte, następuje ich pobieranie, przelewanie itp. działania. Jeśli są to substancje łatwopalne, pomieszczenie w którym są składowane stanowi strefę zagrożenia wybuchem 1. Wówczas konieczna jest wymuszona, ciągła wentylacja techniczna. Określenie stref występujących w zakładzie jest obowiązkiem pracodawcy.
- Innym decydującym kryterium może być mobilność.
Nie zawsze da się z góry przewidzieć, gdzie jakie wyposażenie będzie potrzebne. Zresztą ustawianie wszystkich ewentualnych urządzeń w pobliżu każdego stanowiska pracy często nie jest konieczne lub wręcz nieuzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia. Wówczas sprawdzają się rozwiązania mobilne. Czy to zestawy sorbentów, podstawy jezdne do beczek, czy na przykład wanny wychwytowe ze zintegrowanymi kieszeniami na widły, które łatwo można przemieścić wózkiem widłowym.
2. Co stanowią przepisy?
Postawą prawną jest przede wszystkim ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1232 z późn. zm.).
Ogólnie, składowanie substancji niebezpiecznych powinno być zorganizowane w taki sposób, aby nie było możliwości przedostania się tych substancji do gruntów i wód. Prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zabezpieczenia przed emisją substancji, czyli wprowadzeniem ich bezpośrednio w wyniku swojej działalności do powietrza, wody, gleby lub ziemi.
Jeśli chodzi o wanny wychwytowe, przepisy nie określają, jaka powinna być pojemność wychwytu. Przyjmuje się zasadę stosowaną w Unii Europejskiej tj.: 10 proc. objętości składowanych na wannie substancji lub objętość największego składowanego pojemnika, choć są wyjątki: w zależności od uwarunkowań lokalnych może być wymagana 100 proc. pojemność wychwytu, np. na terenach i w obszarach ochrony wód – wówczas wanna wychwytowa powinna ją zapewnić.
Stanowisko pracy powinno być zorganizowane w taki sposób, aby nie było możliwości wycieku substancji niebezpiecznej poza nie. Należy je tak zorganizować, aby ewentualne nieszczelności były łatwe do zauważenia. W wypadku nieszczelności, substancja powinna zostać łatwo i szybko rozpoznana, wychwycona i prawidłowo zabezpieczona, a urządzenia do wychwytu nie mogą posiadać zaworów spustowych. Gdy dostrzegalne są oznaki korozji, należy wannę utylizować zgodnie z przepisami. Dla przeprowadzenia ogólnej próby szczelności można po prostu nalać do wanny wody.
Przy składowaniu substancji niebezpiecznych może okazać się konieczna konsultacja z jednostką Państwowej Straży Pożarnej. Jeśli ilość i rodzaj przechowywanych substancji powoduje zaliczenie zakładu do zakładu zwiększonego lub dużego ryzyka wystąpienia awarii przemysłowej, przechowywanie substancji, a także postępowanie w razie wypadku musi być uzgodnione z PSP.

@page_break@

3. Po co to wszystko?
Kto produkuje, ten ponosi odpowiedzialność za jakość swoich wyrobów, za bezpieczeństwo konsumentów i pracowników oraz za środowisko. Aktywna ochrona środowiska jest najwyższym priorytetem zwłaszcza przy posługiwaniu się i składowaniu materiałów niebezpiecznych.
Mówi się powszechnie, że jedna kropla oleju może zanieczyścić do 1000 l wody. Stosując wanny wychwytowe, można mieć wpływ na codzienną ochronę wód. Jaki model będzie najbardziej odpowiedni? Jakie warunki muszą być spełnione?
Wanny wychwytowe powinny w każdym przypadku być szczegółowo zbadane i certyfikowane. Zależnie od przeznaczenia, muszą sprostać różnym wymaganiom – np. modele ze zintegrowanymi kieszeniami na widły nadają się optymalnie do transportu wózkiem widłowym na terenie zakładu pracy.
Materiał, z którego wykonana jest wanna wychwytowa, musi nadawać się do składowanych cieczy. Do składowania materiałów niebezpiecznych dla wód, zapalnych, jak np. oleje i lakiery stosuje się wanny wychwytowe ze stali, alternatywnie cynkowane lub lakierowane. Do składowania agresywnych chemikaliów, jak np. kwasy i ługi, nadają się wanny wychwytowe ze stali szlachetnej albo tworzywa sztucznego. Ogólna reguła zaleca kierowanie się materiałem pojemnika, w którym dana substancja została dostarczona.
4. Na co zwracać uwagę? Zgodność z normami, certyfikaty
Przede wszystkim nie kierujmy się tylko ceną. Zawsze należy sprawdzić, jakie są dostępne certyfikaty oraz jaką gwarancję zapewnia producent. Ponadto warto się zastanowić czy kupujemy od producenta, czy od pośrednika. W tym drugim wypadku, co będzie z gwarancją? Serwisem? Same certyfikaty też są niestety różne. Warto sprawdzić, kto tak naprawdę certyfikat wystawił? Czy na pewno wiarygodny instytut? W dzisiejszych czasach łatwo uzyskać dostęp do takich informacji.
5. Ochrona przeciwpożarowa
Europejski system klasyfikacji (zharmonizowany z polskim prawem) jest podzielony na PN-EN 13501-1 (reakcja na działanie ognia) oraz PN-EN 13501-2 (odporność ogniowa). PN-EN 13501-1 ocenia m.in. końcową funkcję (zadanie) poszczególnych części, jak np. ściany i pokrywy. Oprócz nośności (R= Résistance) musi być także sprawdzone zamykanie – szczelność (E= Étanchéité) oraz przenikanie ciepła, czyli izolacja (I=Isolation). Klasa odporności ogniowej REI120 to najwyższe bezpieczeństwo. Oznacza 120 minut odporności ogniowej i ochrony przeciwpożarowej od wewnątrz i z zewnątrz.
Jeśli zależy nam na naprawdę bezpiecznym składowaniu łatwopalnych materiałów niebezpiecznych, należy wybierać certyfikowane magazyny spełniające wszystkie wymagania obu powyższych norm.
6. Ogniotrwałe szafy na chemikalia, szafy do poboru, szafy na kwasy i ługi
Łatwopalne substancje i inne podobne mogą być składowane w miejscu pracy w ilościach odpowiadających dziennemu zapotrzebowaniu tylko w magazynku przeciwpożarowym. Wyznacznikiem może tu być zgodność z normą PN-EN 14470-1, z najwyższą klasą odporności ogniowej 90 minut (typ 90). Szafy posiadające taki certyfikat są dopuszczone do nieograniczonego składowania cieczy zapalnych (oznaczonych H224 do H226) o temperaturze zapłonu Nowe rozporządzenie „Globally Harmonised System of Classification and Labelling of Chemicals” (GHS) pociąga za sobą zmianę oznakowania materiałów niebezpiecznych, które dotąd było różne w różnych krajach.
Od 1 czerwca 2015 r. GHS należy obowiązkowo przyjmować za podstawę klasyfikacji i oznakowania mieszanin (dotychczasowe oznaczanie zagrożenia jest zastąpione słowami sygnałowymi „Uwaga” albo „Niebezpieczeństwo”). Ze względu na zmienione kryteria (np. temperatura zapłonu) klasyfikacji niebezpiecznych materiałów i mieszanin, chemiczne substancje i ich mieszaniny mogą być inaczej niż dotąd klasyfikowane i znakowane.
Przed zakupem szafy do ochrony materiałów niebezpiecznych składowanych w pomieszczeniach roboczych, należy upewnić się, czy spełnia te wymagania. Czy jest przystosowana do nowych grup oznaczonych w GHS?
Ważna jest też wygoda użytkownika, np. gdy trzeba często pobierać zawartość kilku kanistrów, sprawdzą się szafy do poboru z wysuwanymi półkami i wysuwaną wanną wychwytową. Dzięki blokadzie na tylnej ściance nie można jednocześnie wysunąć kilku półek. Nie przeciążymy szafy do przodu, czyli nie spowodujemy potencjalnego zagrożenia.
Składowych warunkujących bezpieczne i zgodne z przepisami magazynowanie mediów niebezpiecznych jest wiele, a mnogość rozwiązań idzie w parze z ilością samych substancji, dlatego zawsze najlepiej jest konsultować się z profesjonalistami.

Anna Sternik

Artykuł pochodzi z miesięcznika „Praca i Zdrowie".