Jednym z podstawowych obowiązków stawianych uczestnikom przewozu towarów niebezpiecznych zgodnie z wymogami oświadczenia rządowego z dnia 16 stycznia 2009 r. w sprawie wejścia w życie zmian do załączników A i B Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 27, poz. 162) – dalej umowa ADR, jest upewnienie się, że towary niebezpieczne są sklasyfikowane i dopuszczone do przewozu zgodnie z umową ADR.

Pojęcie towarów niebezpiecznych

Pod samym pojęciem „towarów niebezpiecznych” rozumiemy takie materiały i przedmioty, których przewóz jest albo zabroniony, albo dopuszczony jedynie na warunkach określonych umową ADR. Pełny wykaz towarów niebezpiecznych (zarówno tych dopuszczonych jak i niedopuszczonych do przewozu) znajduje się w Tabeli A Umowy ADR. Każdej pozycji z tego wykazu odpowiada czterocyfrowy numer, nazywany numerem UN, a także nazwa i opis danego towaru niebezpiecznego. W zależności od rodzaju przewożonego materiału lub przedmiotu wyróżnia się kilka rodzajów pozycji:

  1. wobec towarów dobrze zdefiniowanych wykorzystywana jest ich dokładna nazwa (np. UN 1213 OCTAN IZOBUTYLU, czy UN 1170 ETANOL)
  2. wobec dobrze zdefiniowanych grup towarów wykorzystywana jest nazwa grupowa (np. UN 1263 FARBY lub UN 1133 KLEJE)
  3. w przypadku grupy towarów o zdefiniowanych właściwościach chemicznych lub technicznych wyróżniamy pozycje prezentujące ich właściwości (np. UN 1588 CYJANKI, NIEORGANICZNE, STAŁE, I.N.O.)
  4. dla towarów posiadających jedną lub więcej właściwości niebezpiecznych stosuje się nazwę opisującą ich właściwości niebezpieczne (np. UN 2920 MATERIAŁ ŻRĄCY CIEKŁY, ZAPALNY, I.N.O.)


Klasyfikując dany towar należy w pierwszej kolejności postarać ustalić się dla niego numer UN wraz z dokładną nazwę, a dopiero w dalszej kolejności (w przypadku braku możliwości zaklasyfikowania pod dokładną nazwą) korzysta się z pozycji grupowych określonych w punkcie 2 i 3. Jeśli i takie uogólnienie nie pozwala na zaklasyfikowanie towaru, to wtedy wykorzystuje się najbardziej ogólną grupę czwartą.

Klasyfikacja towarów niebezpiecznych ADR

Wszystkie towary niebezpieczne są zaklasyfikowane w zależności od rodzaju stwarzanego zagrożenia dominującego do jednej z trzynastu klas:

  • Klasa 1 Materiały i przedmioty wybuchowe.
  • Klasa 2 Gazy.
  • Klasa 3 Materiały ciekłe zapalne.
  • Klasa 4.1 Materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne i materiały wybuchowe stałe odczulone.
  • Klasa 4.2 Materiały samozapalne.
  • Klasa 4.3 Materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne.
  • Klasa 5.1 Materiały utleniające.
  • Klasa 5.2 Nadtlenki organiczne.
  • Klasa 6.1 Materiały trujące.
  • Klasa 6.2 Materiały zakaźne.
  • Klasa 7 Materiały promieniotwórcze.
  • Klasa 8 Materiały żrące.
  • Klasa 9 Różne materiały i przedmioty.


Dodatkowo dla niektórych klas towarów niebezpiecznych wyróżnione są tzw. grupy pakowania mówiące o stopniu stwarzanego przez dany towar zagrożenia. Powyższe grupy pakowania podzielone są na:

  • I grupę pakowania – materiały stwarzające duże zagrożenie
  • II grupę pakowania – materiały stwarzające średnie zagrożenie
  • III grupę pakowania – materiały stwarzające małe zagrożenie


W umowie ADR znajdziemy szczegółowe wytyczne dotyczące poprawnego zaklasyfikowania materiałów lub przedmiotów stwarzających zagrożenie do poszczególnych klas oraz grup pakowania. W przypadku spełnienie przez dany towar niebezpieczny kryteriów różnych klas wybiera się (zgodnie z przepisami określonymi w umowie ADR) zagrożenie dominujące decydujące o zaliczeniu do danej klasy. Dla materiałów nie wymienionych z nazwy powinny być wyznaczone charakterystyki fizyczne i chemiczne oraz właściwości fizjologiczne za pomocą odpowiednich pomiarów lub obliczeń. W zależności od rodzaju towaru niebezpiecznego jego poprawne zaklasyfikowanie może przeprowadzić:

  1. Instytut Przemysłu Organicznego w Warszawie
  2. Państwowa Agencja Atomistyki
  3. Wojskowy Instytut Techniki i Uzbrojenia

Dla osoby uczestniczącej w procesie transportu drogowego (odpowiadającej za zabezpieczenie przesyłki) pomocna w celu poprawnego zaklasyfikowania przewożonych towarów jest karta charakterystyki danego towaru – w jednym z jej punktów: „Informacje o transporcie” znajdziemy wiadomości o tym, czy dany towar podlega pod przepisy umowy ADR. W przypadku, gdy dany towar jest uznany za towar niebezpieczny (zgodnie z umową ADR), w Karcie Charakterystyki powinna się znaleźć informacja o kodzie UN oraz inne informacje istotne dla dochowania wymagań umowy ADR.

Odpady towarów niebezpiecznych

Sytuacja komplikuje się przy przewożeniu odpadów. Ich skład nie zawsze jest do końca znany w związku z tym mogą się pojawić kłopoty z właściwą klasyfikacją. Pomocny może być w takiej sytuacji zapis umowy ADR (stosowany z pewnymi wyjątkami) mówiący, że w takiej sytuacji do zaliczenia do numeru UN i grupy pakowania można opierać się na informacjach o tym odpadzie posiadanych przez nadawcę, z uwzględnieniem wszystkich dostępnych danych technicznych oraz danych z zakresu bezpieczeństwa, wymaganych na podstawie obowiązujących przepisów w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony środowiska. W przypadkach wątpliwych należy przyjąć najwyższy stopień zagrożenia. Oprócz tego należy pamiętać, że wymagania klasyfikacyjne umowy ADR są inne niż przy klasyfikacji odpadów, w związku z czym nie każdy odpad niebezpieczny podlega zaklasyfikowaniu jako towar niebezpieczny i odwrotnie – nie każdy „odpadowy” towar niebezpieczny musi być od razu odpadem niebezpiecznym w myśl ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 185, poz. 1243 z późn. zm.).