Rozporządzenie w tym zakresie (2024/1157 z 11 kwietnia 2024 r.) obowiązuje od 21 maja br. i wymaga elektronicznej rejestracji wszystkich podmiotów zajmujących się taką działalnością. Zastępuje ono dotychczasowe regulacje i wprowadza nowe. W tym obowiązkowy wpis do elektronicznego systemu DIWASS (Digital Waste Shipment System). Do końca 2026 r. mamy jednak nieformalny okres przejściowy. W tym czasie wpisy dla firm zajmujących się odpadami z tzw. zielonej listy (czyli załącznika VII do rozporządzenia) nie są konieczne.
Eksperci zwracają uwagę, że by być w zgodzie z unijnymi przepisami, trzeba też dokładnie przyjrzeć się umowom dotyczącym odzysku odpadów, a także prawidłowo określać ich ilości. Te przepisy mogą dotyczyć w Polsce kilku tysięcy firm działających w branży recyklingu, transportu i obrotu odpadami.
Lepsza kontrola transportu odpadów
Jak tłumaczy Paulina Buczek, radca prawny z kancelarii Wolf Theiss Polska, nowe rozporządzenie wprowadza obowiązek podawania informacji elektronicznie, za pośrednictwem systemu DIWASS. Ma to pozwolić na większą kontrolę przedsiębiorców, a tym samym znacząco uszczelnić system. - Dla wielu firm będzie to oznaczać konieczność zmiany dotychczasowych procedur - uważa ekspertka.
Z rozmów z przedsiębiorcami z branży odpadowej wynika, że ci, którzy działają zgodnie z prawem, przyjmują te zmiany ze zrozumieniem, mimo że początki działalności z nowymi obowiązkami nie są łatwe. Część podmiotów, zwłaszcza zajmujących się odpadami stwarzającymi większe zagrożenie, już dokonała wpisu. Chodzi przede wszystkim o zwiększenie transparentności na międzynarodowym rynku odpadów i wyeliminowanie podmiotów, które łamią prawo. Przedsiębiorcy uznają za właściwe także to, że wymogi korzystania z systemu DIWASS nie pomijają zielonej listy, bo właśnie przy transgranicznym przemieszczaniu tak kwalifikowanych odpadów dochodziło do wielu nieprawidłowości. Takie przewozy nie były weryfikowane, nie trzeba też było uzyskiwać wielu zgód. Z tej furtki korzystali jednak nie tylko przewożący makulaturę czy złom, ale i bardziej niebezpieczne frakcje, których przemieszczanie, zgodnie z przepisami, wymagało odpowiednich pozwoleń.
Okres przejściowy dla DIWASS
Z rozporządzenia w sprawie przemieszczania odpadów wynika obowiązek rejestracji w systemie DIWASS już od 21 maja br. dla wszystkich podmiotów, natomiast KE w nieformalnym dokumencie wskazała, że do końca 2026 roku można przemieszczać niektóre odpady, podobnie jak do tej pory, z dokumentami papierowymi. I nie powinno to skutkować uznaniem takich działań za nielegalne. Przy czym odroczenie terminów w zakresie korzystania z DIWASS dotyczy jedynie odpadów z tzw. zielonej listy przeznaczonych do odzysku, które są przemieszczane na podstawie załącznika VII.
Są to takie odpady jak: złom i metale (żelazo, miedź, aluminium itp.), papier, tektura i wyroby z nich, szkło i stłuczka szklana.
Przedsiębiorcy mogą do końca bieżącego roku realizować przemieszczanie odpadów z zielonej listy tak jak dotychczas, posługując się papierowym załącznikiem VII - wyjaśnia Paulina Buczek.
Nie muszą wypełniać załącznika VII w systemie DIWASS i nie będą za to karani, zgodnie z komunikatem Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Wynika to z ustaleń Grupy Ekspertów ds. Odpadów dotyczących odroczenia obowiązku stosowania systemu DIWASS w zakresie przekazywania załącznika VII w tym systemie.
- To ważne dla wielu firm. Bowiem żeby działać w systemie DIWASS, zarówno wysyłający, jak i odbierający muszą być w nim zarejestrowani. Działa on podobnie do kart przekazania odpadów w krajowej bazie danych o odpadach, będących elektronicznym dokumentem wymaganym prawnie przy przekazaniu odpadów innemu podmiotowi - mówi Magdalena Dziadosz z kancelarii Domański Zakrzewski Palinka. - Z uwagi na obawy dotyczące prawidłowego i terminowego funkcjonowania połączenia między systemem centralnym a systemami lokalnymi oraz oprogramowaniem w zakresie wymiany dokumentów z załącznika VII, wprowadzono okres przejściowy - tłumaczy prawniczka.
GIOŚ: zasady przewozu odpadów 2026
Na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska została zamieszczona informacja dopuszczająca przemieszczanie odpadów z zielonej listy częściowo na dotychczasowych zasadach. Organ potwierdza, że:
- nie trzeba wypełniać załącznika VII w systemie DIWASS, można wypełnić go tradycyjnie w formie papierowej, ważne jest, by dokument towarzyszył transportowi odpadów,
- nie trzeba zgłaszać transportu na dwa dni przed jego realizacją.
Należy jednak:
- stosować przy tym nowy wzór załącznika VII (dostępny m.in. na stronie organu),
- umowa ma być zawarta zgodnie z wymogami art. 18 rozporządzenia UE 2024/1157.
GIOŚ wyraźnie zastrzega, że po 31 grudnia 2026 r. wszystkie przemieszczenia odpadów z zielonej listy mają być realizowane za pośrednictwem systemu DIWASS.
Brak formalnych regulacji niepokoi
To, że przesunięcie obowiązków dotyczących odpadów z zielonej listy zostało wprowadzone, przedsiębiorcy przyjęli z jednej strony z ulgą, z drugiej z niepokojem. - Nawet, jeżeli nasi klienci chcieliby się zarejestrować w DIWASS i prowadzić przemieszczanie za pomocą tego systemu, to napotykają problem: często kontrahenci z innych państw się nie rejestrują i staje się to niemożliwe. W niektórych krajach firmy powołują się na nieformalne ustalenia i się na razie nie rejestrują. W innych zaś nasi klienci otrzymali od swoich kontrahentów informację, że zostały wprowadzone odpowiednie przepisy, dlatego przedsiębiorcy z tych państw nie decydują się obecnie na rejestrację w DIWASS. W takich sytuacjach nie da się dokonać przemieszczenia z zastosowaniem systemu - mówi Magdalena Dziadosz.
Na razie jednak żaden oficjalny przepis normujący przesunięcie terminu do polskiego porządku prawnego nie został wprowadzony.
- Ta niepewność martwi przedsiębiorców. Obawiają się, że mimo wszystko może zostać na nich nałożona administracyjna kara pieniężna. Nie ma wprawdzie wprost kary za przemieszczenie odpadów bez zastosowania DIWASS, ale jest za nielegalne przemieszczenie. Trzeba wówczas się liczyć z przynajmniej teoretycznym ryzykiem sankcji (nakładanej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska) w wysokości od 10 tys. zł do 1 mln zł - mówi prawniczka z DZP.
Umowa przy transporcie odpadów - wymogi
Zajmujący się przemieszczaniem odpadów muszą zawrzeć z kontrahentami odpowiednią umowę, zgodną z rozporządzeniem: dwu- lub trójstronną. - Jej stronami będą: osoba organizująca przemieszczenie, odbiorca odpadów oraz - jeśli odbiorca nie prowadzi instalacji do odzysku - również prowadzący taką instalację. W przemieszczaniu odpadów uczestniczy jednak zwykle więcej podmiotów, w tym przewoźnicy. Każdy z nich powinien być zarejestrowany w DIWASS. Bez rejestracji nie będzie możliwe uzupełnienie załącznika VII o dane danego podmiotu. System nie będzie pozwalał na ręczne wpisywanie danych podmiotów uczestniczących w przemieszczaniu - mówi mec. Buczek.
W umowach trzeba wskazać ilość przemieszczanych odpadów. Może być to ilość jednorazowa (w ramach jednego transportu) lub obejmująca kilka transportów. - W zależności od prowadzonej działalności, tych przewozów może być nawet kilkanaście miesięcznie. Przedsiębiorcy powinni więc odpowiednio oszacować, jaką ilość odpadów wskażą w umowie. Jest to trudne, bo z jednej strony nie powinna to być wielkość oderwana od rzeczywistości, a z drugiej, trzeba pilnować, żeby podanego limitu nie przekroczyć. Przedsiębiorcy powinni to sobie poukładać, wdrożyć odpowiednie procedury, zidentyfikować obowiązujące umowy i zaktualizować je - wyjaśnia Paulina Buczek. Ekspertka przestrzega też przed czekaniem z rejestracją w DIWASS do końca grudnia, bo może być problem, gdy wszyscy będą się rejestrować w ostatniej chwili.
Ważne jest też, by odpowiednie osoby w firmie wyposażyć w pełnomocnictwa upoważniające do rejestracji przedsiębiorcy w DIWASS. Ich wzór jest także zamieszczony na stronie GIOŚ.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
