PZP: Czy sprzęt medyczny musi zawsze być fabrycznie nowy

Rezygnacja z fabrycznie nowych urządzeń i produkowanych mebli mogłaby poprawić sytuację finansową publicznych przychodni i szpitali, przyspieszyć zdobycie potrzebnego sprzętu i zwiększyć liczbę potencjalnych dostawców – to tezy jednej z interpelacji poselskich do Ministerstwa Zdrowia, aby szpitale i przychodnie zamawiała także produkty sprzed 2025 roku.

Zdaniem posła Krzysztofa Bojarskiego (Koalicja Obywatelska) - lekarza i członka sejmowej Komisji Zdrowia - niektóre wymogi dotyczące roku produkcji wyrobów medycznych albo fabrycznie nowego sprzętu w postępowaniach przetargowych szpitali publicznych są nieuzasadnione. Dlatego skierował on do ministerstwa zdrowia (MZ) interpelację poselską nr 14614 z wnioskiem o liberalizację przepisów w tej kwestii i bieżącą kontrolę nad ogłaszanymi przetargami.

Do mojego biura poselskiego docierają liczne sygnały od przedstawicieli branży medycznej oraz dystrybutorów wyrobów medycznych dotyczące nieuzasadnionych wymogów zawartych w specyfikacjach warunków zamówienia (SWZ). Zamawiający w SWZ wymagają, aby dostarczany wyrób medyczny był wyprodukowany w roku realizacji zamówienia niezależnie od tego, że dany produkt jest fabrycznie nowy, objęty pełną gwarancją producenta oraz nigdy nie był używany, ekspozycyjny ani rekondycjonowany – opisuje pos. Bojarski.

W dokumentacji przetargowej jednego ze szpitali z województwa mazowieckiego poseł znalazł zapis, że zamawiający wymaga urządzenia fabrycznie nowego (rok produkcji 2025), nierekondycjonowanego, niepowystawowego i nieużywanego. To jednak nie wyjątek, a bardziej reguła.

Takie wymogi są niepraktykowane w innych krajach europejskich, a w ocenie przedstawicieli branży – nie mają uzasadnienia technicznego, jakościowego ani prawnego. Wymaganie, aby wyrób medyczny był wyprodukowany w bieżącym roku kalendarzowym, prowadzi do szeregu negatywnych konsekwencji: generuje znaczne obciążenia logistyczne po stronie producentów i dystrybutorów, powoduje wzrost kosztów produkcji, magazynowania i dostaw (co ostatecznie skutkuje zwiększeniem ceny zakupu dla szpitala). Może prowadzić do opóźnień w realizacji dostaw, zwłaszcza w przypadku sprzętu specjalistycznego o dłuższym cyklu produkcyjnym. Ogranicza konkurencję w postępowaniach przetargowych, gdyż część oferentów nie jest w stanie spełnić tak restrykcyjnego warunku – wylicza pos. Bojarski.

Szpital na peryferiach cenowych

Sprawdziliśmy ogłoszenia o przetargach z ostatnich tygodni. Część placówek tłumaczy, że jest ograniczona wymogami udziału w dofinansowaniu z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Wojewódzki Szpital Specjalistyczny we Włocławku - w przetargach kończących się pod koniec ubiegłego roku - żądał więc fabrycznie nowego sprzętu, w praktyce jedynie z 2025 r., także w dostawach zaplanowanych na następne miesiące obecnego roku. W przypadku systemu robotycznego do chirurgii jest wymóg fabrycznie nowego (rok produkcji nie wcześniej niż 2025), a ponadto szpital żąda długiej, 5-letniej gwarancji. Podobnie jest z wymogami na  robot neurochirurgiczny (tylko okres gwarancji trochę krótszy). Szpital MSWiA w Katowicach żądał zaś fabrycznie nowego sprzętu w przetargu na analizatory immunochemiczne i biochemiczne, niemniej dopuszczał roczniki 2024 i 2025.

Nie wszystkie placówki podnoszą dostawcom poprzeczkę aż tak wysoko. SP ZOZ w podkrakowskiej, liczącej 3,5 tysiąca Sołuszowej (woj. małopolskie) kupuje sprzęt do USG i nie stawia warunków co do fabrycznej nowości ani roku produkcji - decyduje cena i długość udzielanej gwarancji. Część placówek ochrony zdrowia, która ogłasza przetargi na przełomie roku, rezygnuje z wskazywania roku produkcji, gdyż ma świadomość, że trudno jeszcze o sprzęt z 2026 r. Choć zostają przy wymogu nowości, ale formułują go bardziej elastycznie - właśnie jako wprost dopuszczeniu kilku roczników albo podanie wymogu w miesiącach, bądź też ograniczenie się do określenia "fabrycznie nowy". Gminna przychodnia w miejscowości Andrespol (woj. łódzkie) ogłosiła właśnie przetarg na sprzęt do podstawowej opieki zdrowotnej. Przychodnia zastrzega, że wszystkie materiały, wyroby i urządzenia będące przedmiotem zamówienia muszą być fabrycznie nowe, nieużywane, wolne od wad fabrycznych i prawnych, posiadające odpowiednie atesty, certyfikaty, świadectwa jakości, mimo, że asortyment jest mocno zróżnicowany. Oprócz aparatury (nie tylko specjalistycznej, ale też podstawowej), są to też meble medyczne. Nie ma jednak wymaganej daty produkcji. Być może zdecydował tu też krótki czas na składanie ofert, tylko do środy 4 lutego br.

To podnosi ceny ochronie zdrowia

Zdaniem poz. Bojarskiego moda na takie „fabrycznie nowe” wymogi przeniosła się do ochrony zdrowia z branży motoryzacyjnej, gdzie rok produkcji może mieć znaczenie dla wartości rynkowej pojazdu, jednak w przypadku wyrobów medycznych liczy się jakość, stan techniczny i gwarancja producenta, a nie data produkcji w sensie kalendarzowym. W praktyce oznacza to także, że w pierwszych miesiącach danego roku dostawcy nie mogą zaoferować fabrycznie nowych urządzeń wyprodukowanych w 2025 r., mimo że są one w pełni sprawne, nieużywane i objęte gwarancją producenta.

Pos. Bojarski apeluje do minister Jolanty Sobierańskiej-Grendy, aby przyjrzała się praktykom dotyczącym formułowania SWZ przez podmioty lecznicze. Pyta on też, czy wymóg określania konkretnego roku produkcji (np. „rok produkcji 2025”) jest zgodny z ustawą z 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320) i zasadą proporcjonalności wymagań wobec wykonawców. Sugeruje, aby MZ wydało rekomendacje lub wytyczne dla szpitali publicznych w tym zakresie. Ministerstwo ma jeszcze ponad dwa tygodnie na udzielenie odpowiedzi w tej sprawie.

Przyjrzeliśmy się, czy spraw dotyczących sprzętu szpitalnego nie było w ostatnich miesiącach w Krajowej Izbie Odwoławczej (KIO). Oferenci nie kwestionowali ostatnio w sprawach ochrony zdrowia przed KIO tego warunku. Z wcześniejszego orzecznictwa KIO wynika, że wymóg nowego sprzętu (i to jeszcze pochodzącego z oficjalnego kanału dystrybucji) nie był uznawany jako naruszenie zasad uczciwej konkurencji sformułowanych w art. 16 PZP.

Co zaś ciekawe, KIO oddaliła odwołanie jednego z oferentów startującego w przetargu Centrum e-Zdrowia na zaawansowany sprzęt multimedialny. Powodem było to, że akurat ten konkretny model miał się dopiero za kilka tygodni pojawić na rynku, czyli w trakcie postepowania nie był jeszcze dostępny w sprzedaży (wyrok z 20 października 2025 r., KIO 3909/25).