Pacjenci onkologiczni, z chorobami otępiennymi po operacjach, niekiedy nie kontrolują swoich zachowań. Nie ma przepisów, które by określały stosowanie wobec nich przymusu bezpośredniego, choć opieka czasami tego wymaga. To na przykład zapięcie pacjenta pasami, żeby nie spadł ze szpitalnego łóżka. Ministerstwo Zdrowia zauważa jedynie, że działania powinny być "proporcjonalne do ryzyka dla zdrowia". Lekarze obawiają się konsekwencji prawnych za naruszenie dóbr osobistych pacjenta.
Stosowanie przymusu bezpośredniego wobec pacjentów z zaburzeniami psychicznymi reguluje ustawa z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (art. 18 ust. 1). Ustawa określa też osoby, których dotyczy ten przepis, czyli chore psychicznie (wykazujące zaburzenia psychotyczne), osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz wykazujące inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoby te wymagają świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym.
Wobec innych pacjentów np. onkologicznych, z chorobami otępiennymi czy po operacjach, po których nie kontrolują oni swoich zachowań, nie ma uregulowań prawnych, które by określały zasady stosowania przymusu bezpośredniego.
Eksperci z komisji ds. zdrowia przy Rzeczniku Praw Obywatelskich wskazali jednak, że opieka po zabiegu obejmuje również ewentualne zastosowanie środka przymusu.
- Jeżeli bowiem leczenie zostało zapoczątkowane na podstawie prawidłowo udzielonej przez pacjenta zgody, bądź zgody sądu opiekuńczego lub w trybie nagłym, to w granicach takiej terapii mieści się także opieka polegająca np. na zapięciu w pasy po to, aby pacjent nie spadł z łóżka, czy też nie odniósł innego uszczerbku - podkreślają.
Czytaj także na Prawo.pl: Pacjent całkowicie ubezwłasnowolniony może sprzeciwić się operacji
Jak zaznacza Rzecznik Praw Obywatelskich, brak regulacji co do stosowania przymusu bezpośredniego wobec pacjentów niepsychiatrycznych nie oznacza, że zawsze jest to bezprawne. - W sytuacji bowiem, w której jest on stosowany w celu ratowania życia lub zdrowia pacjenta, możliwe jest skuteczne powołanie się na pozakodeksowy kontratyp wyłączający bezprawność zachowania, do którego per analogiam stosować należy przepisy o stanie wyższej konieczności (art. 424 k.c.) – wyjaśnia.
Czytaj także na Prawo.pl: Stosowanie przymusu wobec pacjentów na oddziałach niepsychiatrycznych - RPO interweniuje
Wiceminister zdrowia Piotr Bromber zauważa z kolei, że osoba udzielająca świadczeń zdrowotnych np. lekarz czy ratownik medyczny może naruszyć dobra osobiste w postaci prawa pacjenta do wyrażenia zgody - w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla ratowania życia lub zdrowia osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Prawa pacjenta bowiem, na podstawie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zalicza się do kategorii dóbr osobistych.
Równocześnie podkreśla, że fizyczne przytrzymywanie ze względu na dobro pacjenta, powinno mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, gdy istnieje poważne ryzyko dla zdrowia pacjenta np. nieprzytomność, szok, wpływ środków odurzających, jeśli interwencja medyczna nie zostanie przeprowadzona i gdy wyczerpane zostaną działania zapobiegawcze. A te muszą być proporcjonalne do ryzyka dla zdrowia, które ma zostać ograniczone.
- W każdym przypadku decyzje o zastosowaniu jakiejkolwiek formy restrykcyjnej interwencji fizycznej muszą opierać się na ocenie, że nie jest dostępna żadna inna metoda postępowania, i że jej zastosowanie spowoduje mniej szkód niż brak interwencji – wskazuje wiceminister.
Resort zdrowia nie ustosunkowuje się co do sugestii zapisów prawnych regulujących ten obszar udzielania świadczeń i stosowania przymusu bezpośredniego wobec pacjentów niepsychiatrycznych.
Przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, przy wykonywaniu czynności przewidzianych w ustawie, można stosować tylko wtedy, gdy:
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
