Lekarz tylko w ściśle określonych prawem sytuacjach ma obowiązek zawiadomić o popełnieniu przestępstwa organy ścigania. Poza zamkniętym katalogiem tych spraw, lekarz musi dochować tajemnicy lekarskiej. Także wtedy, gdy dowie się, że np. pacjent posiada lub zażywa środki odurzające.
Każdy ma społeczny obowiązek informowania o popełnieniu przestępstwa prokuratora lub policję na podstawie art. 304 par. 1 kodeksu postępowania karnego (k.p.k.).
- Obowiązek społeczny mają również lekarze. - W przypadku jednak, gdy lekarz uzyska informację w związku z wykonywaniem zawodu, musi zachować ją w tajemnicy. Nawet jeżeli dowie się o tym, że ktoś popełnił przestępstwo. Wyjątkiem od zasady zachowania informacji w tajemnicy jest obowiązek zawiadamiania o najpoważniejszych przestępstwach takich jak np. ludobójstwo, zabójstwo, wykorzystanie seksualne małoletniego poniżej 15 r.ż. – mówi dr hab. n. praw. Radosław Tymiński, adwokat.
Katalog przestępstw, o których lekarz musi zawiadomić, pomimo obowiązku zachowania tajemnicy, zawiera art. 240 par. 1 kodeksu karnego (k.k.). Przepis ten zobowiązuje do zawiadomienia o:
Każdy, kto nie zawiadomi organów ścigania o tych przestępstwach, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat.
Przepis art. 240 par. 1 k.k. wyłącza obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
- Lekarz może zawiadomić organy ścigania pisemnie albo ustnie. Przepisy nie określają, jak ma to zrobić – dodaje mec. Tymiński. Jak dodaje, lekarz nie ma obowiązku uzyskać zgodę pacjenta na poinformowanie o możliwości popełnienia przestępstwa.
Sprawdź w LEX: Czy Policja ma prawo do żądania udostępnienia danych osobowych matek i ich dzieci, które po porodzie zostawiły w szpitalu? >
Michał Czarnecki, adwokat, prowadzący własną kancelarię adwokacką, podaje przykłady na to, kiedy lekarz nie ma obowiązku, a kiedy jest zobowiązany zgłosić organom ścigania fakt popełnienia przestępstwa.
- Do lekarza zgłosił się Marek B., twierdził że pobił się z Zenonem S. (udział w bójce lub pobiciu art. 158 k.k.). Mimo użycia niebezpiecznego narzędzia w postaci kija bejsbolowego nikomu spośród uczestników bójki, poza uszkodzeniami naczyń krwionośnych, nic się nie stało (spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu art. 157 par. 2 k.k.). W tym przypadku lekarz nie ma obowiązku zawiadomienia organów ścigania o zaistniałym przestępstwie i jest zobowiązany do zachowania tajemnicy lekarskiej - wyjaśnia.
Podobnie jest w sytuacji, gdy lekarz dowiaduje się od pacjenta, że ten używa i posiada środki odurzające. W tej sytuacji musi dochować tajemnicy lekarskiej. - Z uwagi na konieczność zachowania tajemnicy, lekarza nie dotyczy w tej sytuacji art. 304 k.p.k. – mówi mec. Tymiński.
Inaczej jest w przypadku, gdy jedna z osób dozna poważnego uszczerbku na zdrowiu. - Do lekarza zgłosił się Marek B., który twierdził, że został uderzony przez Zenona S., który mu podbił oko. Po przeprowadzonych badaniach lekarz stwierdził, że w wyniku uszkodzenia oka Marek B. nie będzie na nie widział (przestępstwo spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu tj. art. 156 k.k.). W tym przypadku lekarz ma obowiązek zawiadomienia organów ścigania o zaistniałym przestępstwie – podkreśla mec. Czarnecki.
W codziennej praktyce lekarza najczęściej mogą się zdarzyć sytuacje, w których lekarz pozyska wiadomość świadczącą, iż pacjent może być ofiarą przestępstwa usiłowania zabójstwa. Szczególnie dotyczy to pacjentów przywiezionych na SOR z obrażeniami ciała, z ranami kłutymi, ciętymi, poparzonych. Lekarz nie jest zobowiązany do ustalenia, czy jest to usiłowanie zabójstwa czy może inne przestępstwo. Ważne, aby zareagował w każdej sytuacji, kiedy obrażenia są wynikiem działania osób trzecich. Niezależnie od tego, czy ma do czynienia ze sprawcą, czy z ofiarą.
Sprawdź w LEX: Jakie przepisy dają podstawę do przekazania Policji danych identyfikujących pacjentów? >
Gdy lekarz podejrzewa, że śmierć pacjenta na oddziale nastąpiła w wyniku zabójstwa, musi powiadomić organy ścigania. Lekarz powinien powiadomić organy ścigania o śmierci pacjenta w każdej sytuacji, gdy śmierć pacjenta jest następstwem: wypadku drogowego, wypadku przy pracy, obrażeń ciała następstwem samobójstwa.
Inną grupą zdarzeń są sytuacje, kiedy pacjent został przywieziony z miejsca publicznego, młody wiek pacjenta (który nie chorował uprzednio na ciężką chorobę), kiedy nie można ustalić przyczyny zgonu pacjenta. W tych sytuacjach prokurator może podjąć decyzję o przeprowadzeniu sekcji zwłok i wszczęciu postępowania przygotowawczego. W dokumentacji medycznej należy wpisać, iż zostały zawiadomione organy ścigania. Zawiadomienie powinno nastąpić niezwłocznie po zgonie pacjenta.
Także, gdy lekarz został wezwany do stwierdzenia zgonu i wystawia kartę zgonu, ma obowiązek w szczególności zwrócić uwagę, czy zgon nie nastąpił na skutek przestępstwa. Takimi sygnałami mogą być:
W każdym wątpliwym przypadku lekarz powinien powstrzymać się od dalszego działania i zawiadomić policję bądź prokuraturę. Prawny obowiązek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa został przewidziany w art. 11 ust. 8 ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Przepis ten zobowiązuje lekarza do zawiadomienia organów ścigania o przypadku uzasadnionego podejrzenia, że przyczyną zgonu pacjenta było przestępstwo – lekarz oraz inne osoby powołane do oględzin zwłok powinni zawiadomić o tym natychmiast właściwego prokuratora lub najbliższy posterunek policji.
Czytaj też w LEX o tajemnicy zawodowej lekarza wykonującego czynności biegłego >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
