Senat na ostatnim posiedzeniu wprowadził trzy poprawki do noweli. Dwie poprawki miały charakter techniczny i to one zostały przyjęte przez Sejm. Z kolei trzecia poprawka - którą Sejm odrzucił - zakładała, że "jeżeli postanowienie o opuszczeniu terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dotyczy cudzoziemca, który przekroczył granicę wbrew przepisom prawa wraz z małoletnim dzieckiem, którego jest rodzicem, złożenie zażalenia wstrzymuje wykonanie tego postanowienia".

Czytaj też: 
Stan wyjątkowy wątpliwy konstytucyjnie, za to dla przedsiębiorców prawo do odszkodowania>>
Przedsiębiorcy dotknięci stanem wyjątkowym dostaną rekompensaty>>

Kontrowersyjne przepisy

Zgodnie z nowelizacją cudzoziemiec, zatrzymany niezwłocznie po nielegalnym przekroczeniu granicy zewnętrznej UE, postanowieniem komendanta placówki Straży Granicznej będzie zobowiązany do opuszczenia terytorium RP i objęty czasowym zakazem wjazdu do Polski i państw Schengen.

Podczas prac w senacie najwięcej kontrowersji wzbudziły takie rozwiązania ustawowe jak:

  • brak możliwości wstrzymania wykonania postanowienia o opuszczeniu kraju, w sytuacji gdy cudzoziemcowi - na skutek jego wykonania - grozi poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karani. Taka norma prawna, może być uznana za naruszenie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej  Przepis art. 19 ust. 2 KPP stanowi, że „nikt nie może być usunięty z terytorium państwa, wydalony lub wydany w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko, iż może być poddany karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.
  • brak zawieszenia wykonania postanowienia o opuszczeniu kraju w sytuacji gdy cudzoziemiec złożył wniosek o ochronę międzynarodową, co budzi wątpliwości co do zgodności dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej. Ustawa nie przewiduje wstrzymania wykonania postanowienia o opuszczeniu terytorium RP nawet wówczas, gdy cudzoziemiec złożył skutecznie wniosek o ochronę międzynarodową tj. wniosek, który spełnia przesłanki do jego rozpatrzenia w świetle nowego art. 33 ust. 1a ustawy o udzielaniu ochrony.
  • wprowadzenie regulacji pozwalającej na pozostawienie bez rozpoznania wniosku o ochronę międzynarodową, złożonego przez cudzoziemca zatrzymanego niezwłocznie po nielegalnym przekroczeniu granicy kraju. Dyrektywa 2013/32/UE nie przewiduje możliwości pozostawienia bez rozpoznania wniosku o ochronę międzynarodową złożonego przez cudzoziemca, który przekroczył granicę niezgodnie z przepisami prawa.
  • wprowadzenie zmian inspirowanych powyższymi uwagami wymaga zmiany koncepcji, która legła u podstaw opiniowanej nowelizacji oraz wprowadzeniu szeregu poprawek.

 

Ponadto zdaniem komisji senackiej ustawa wprowadza nietypowe na gruncie prawa administracyjnego rozwiązanie, zgodnie z którym rozstrzygnięcie zobowiązujące cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP oraz związany z tym czasowy zakaz wjazdu (rozstrzygnięcie co do istoty sprawy) nastąpi postanowieniem. - Rozwiązanie to stanowi wyłom od ogólnej reguły postępowania administracyjnego, stanowiącej, iż indywidualne sprawy rozstrzygane są w drodze decyzji administracyjnej - twierdzili eksperci komisji senackiej.

Rzecznik przeciwny ustawie

Z podobnymi uwagami spotykamy się w piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich. Prof. Marcin Wiącek twierdził w piśmie do izby wyższej, że "uchwalenie przepisu, który umożliwi pozostawienia bez rozpoznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, gdy wniosek taki zostanie złożony przez cudzoziemca zatrzymanego w pobliżu granicy zewnętrznej UE niezwłocznie po jej przekroczeniu wbrew przepisom prawa, nie znajduje oparcia w obowiązujących Polskę dyrektywach UE".

RPO odniósł się też do przepisu, który wprowadza instrument wydawanego przez komendanta placówki Straży Granicznej "postanowienia o opuszczeniu terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Zdaniem Rzecznika spowoduje on, że "cudzoziemcy zostaną pozbawieni skutecznej drogi odwoławczej od decyzji nakazującej im opuszczenie terytorium RP".

Jak wskazał Wiącek, w procedurze związanej z wydaniem takiej decyzji nie będzie również rozpatrywane, czy danej osobie należy zezwolić na pobyt na terytorium Polski ze względów humanitarnych.

Wydaje się, że proponowana zmiana doprowadzi do naruszeń Konwencji Genewskiej, która wprowadza zasadę non-refoulment, czyli zakazu zawracania uchodźcy do kraju, w którym grozi mu niebezpieczeństwo. Stosowanie takiego przepisu spowoduje również ryzyko naruszenia postanowień Karty Praw Podstawowych i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - ocenił Rzecznik.

 

Wnioski bez rozpoznania, kary za niszczenie infrastruktury granicznej

Nowela wprowadza również przepis, zgodnie z którym Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców może pozostawić bez rozpoznania wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, jeśli został on złożony przez cudzoziemca zatrzymanego niezwłocznie po przekroczeniu granicy zewnętrznej UE (z Rosją, Białorusią i Ukrainą), chyba że ta osoba m.in. przybyła bezpośrednio z terytorium, gdzie grozi jej prześladowanie.

Ustawa przewiduje też kary więzienia lub grzywny za niszczenie infrastruktury granicznej. W regulacji wskazano, że w szczególności chodzi o ogrodzenia, zasieki, zapory lub rogatki. Zgodnie z tym artykułem, osoba, która "zabiera, niszczy, uszkadza, usuwa, przesuwa lub czyni niezdatnymi do użytku elementy infrastruktury, znajdujące się w strefie nadgranicznej i przeznaczone do ochrony granicy państwowej, w szczególności ogrodzenia, zasieki, zapory lub rogatki", będzie podlegała karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Natomiast w przypadku mniejszej wagi, sprawca podlegałby karze grzywny.

Nowelizacja wprowadza również przepis, zgodnie z którym dane cudzoziemca, który nielegalnie przekroczył granicę, na okres wskazany w zarządzeniu zamieszczone zostaną w wykazie cudzoziemców, których pobyt w Polsce jest niepożądany. Dane tego cudzoziemca, na ten sam okres, szef Urzędu przekaże do Systemu Informacyjnego Schengen do celów odmowy wjazdu.