Regulacje dostępu do broni wymagają jedynie korekt, nie rewolucji
Zbrodnia jaka miała miejsce w listopadzie 2026 r. w Krakowie, była czymś niezwykłym w najnowszej historii Polski. Reakcje polityków następujące po niej, były już jednak przewidywalne: jakoś trzeba zareagować, zrobić cokolwiek, żeby tylko wysłać komunikat do społeczeństwa: panujemy nad sytuacją - pisze dr Paweł Bała, adwokat specjalizujący się m.in w prawie wojskowym.

Przedstawiciele resortu spraw wewnętrznych i administracji wskazali na „błędy systemowe” reglamentacji dostępu do broni, polegające na braku ewidencji tzw. broni czarnoprochowej i braku okresowych badań posiadaczy pozwoleń na broń tzw. kolekcjonerską i sportową. Jednakże najmocniejsza wypowiedź należała do Prezesa Rady Ministrów Donald Tuska, który miał stwierdzić: „Nie jestem ekspertem w tych sprawach, ale mamy świadomość, ja też mam tę wiedzę, że jednak dość dużo broni, która wygląda na broń do zabijania ludzi, trafia jako broń kolekcjonerska czy sportowa. (...) Są ludzie, którzy mają po kilkaset sztuk broni w domu, całe arsenały. Nie chcę demonizować żadnej z tych sytuacji”. Ta wypowiedź premiera dowodzi co najmniej trzech faktów: eufemistycznie rzecz komentując, prawdą jest, że nie jest on ekspertem w sprawach dotyczących broni, debata publiczna w ostatnich dniach została zdominowana przez opinie nie mające oparcia w faktach, a momentami toczy się w oparach absurdu, zaś problematyka dostępu do broni jest jednak czymś nieznanym dużej części społeczeństwa, która czuje się zagubiona w gąszczu jakże łatwo ferowanych twierdzeń i sądów.
Przeczytaj także: Po strzelaninie w Krakowie wraca dyskusja o dostępie do broni
Poczyńmy założenie a priori: żaden system reglamentacji dostępu do broni nie da absolutnej gwarancji, że taka broń nie trafi w niepowołane ręce. W tym chaosie informacyjnym, by rzec nawale komunikatów dezinformacyjnych, powinniśmy jednak przypomnieć o faktach.
Zabójca z Krakowa nie korzystał w trakcie popełniania przestępstw z tzw. broni czarnoprochowej, a jak wynika z informacji prasowych uzyskał pozwolenie na broń w tym roku kalendarzowym, a więc stosunkowo niedawno przeszedł badania lekarskie wymagane ustawą, w tym badania lekarza psychiatry.
Statystyki nie potwierdzają zagrożenia
W ubiegłym roku liczba legalnie zarejestrowanych sztuk broni palnej w Polsce wynosiła nieznacznie powyżej miliona sztuk, jak wynika z danych Komendy Głównej Policji. Oczywiście ta liczba nie odpowiada liczbie obywateli posiadających broń. Ta sama instytucja podaje, iż w 2023 r. (najnowsze dane opublikowane na witrynie internetowej statystyka.policja.pl) zabójstw i usiłowań zabójstw z użyciem broni palnej odnotowano raptem 21, bez zróżnicowania na broń ze źródła legalnego i nielegalnego. Wniosek nasuwa się sam: w przypadku posiadaczy broni jej nadużycia to zdarzenia absolutnie incydentalne. Podobnie jak w przypadku zdarzeń z wykorzystaniem nierejestrowanej broni czarnoprochowej, która nagle urosła – przynajmniej w narracji przedstawicieli administracji rządowej – do rangi istotnego problemu.
Brak pełnego wdrożenia unijnych przepisów o broni
Faktem jest, że posiadacze najpopularniejszych w Polsce pozwoleń na broń, czyli dla celów sportowych i kolekcjonerskich, także łowieckich, przechodzą badania lekarskie, w tym psychologiczne i psychiatryczne, jedynie podczas procesu uzyskania pozwolenia na broń. Czy cykliczność takich badań dla tego typu pozwoleń będzie miała wpływ dla bezpieczeństwa publicznego jest dyskusyjne (przynajmniej w obowiązującej formule badań), ale zauważmy, że zgodnie z unijną dyrektywą 2021/555 z dnia 24 marca 2021 r. w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni, państwa członkowskie powinny zapewnić ciągłą lub okresową weryfikację kryteriów medycznych pozwoleń na broń (art. 6 ust. 2).
Prawodawca europejski wymaga, by państwa członkowskie stworzyły system monitorowania, z którego mogą korzystać stale lub okresowo, w celu zapewnienia, aby warunki udzielania pozwolenia ustanowione w prawie krajowym były spełniane przez cały okres obowiązywania pozwolenia, oraz, między innymi, aby odpowiednie informacje medyczne i psychologiczne były poddawane ocenie. Brakuje tutaj odpowiedniej implementacji po stronie prawodawcy krajowego na gruncie ustawy o obroni i amunicji z 1999 r.
Lepsza jakość i skuteczność badań
Zabójca z Krakowa, jak podają media, uzyskał pozwolenie na broń ok. pół roku przed popełnieniem makabrycznych przestępstw z użyciem broni palnej, a więc musiał otrzymać pozytywne opinie z badania psychologicznego i psychiatrycznego. Nie jest rozwiązaniem problemu zwiększenie liczby tych badań, ale stworzenie mechanizmu, który zwiększy ich jakość i skuteczność. W aktualnym stanie prawnym badanie orzecznika lekarza psychiatry w toku procedury sprowadza się de facto do krótkiego wywiadu z kandydatem. Lekarz nie ma prawnych narzędzi umożliwiających wgląd w historię medyczną kandydata czy refundacji leków psychotropowych z których zainteresowany mógł korzystać w przeszłości.
Uważam, że badanie psychiatryczne powinno być dwuetapowe. Pierwszy etap obejmowałby wywiad lekarski oraz złożenie przez zainteresowanego ankiety zawierającej historię leczenia zdrowia psychicznego, pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych informacji. Następnie, w ustawowo określonym terminie, lekarz orzekający weryfikowałby te dane, dysponując narzędziami prawnymi pozwalającymi żądać potwierdzenia podanych informacji od podmiotów prowadzących działalność leczniczą oraz Narodowego Funduszu Zdrowia. W drugim etapie badania lekarz wydawałby orzeczenie na podstawie zgromadzonych danych oraz własnej oceny psychicznych predyspozycji kandydata do posiadania broni.
Emocje nigdy nie zastąpią chłodnego namysłu nad otaczającą nas rzeczywistością i kształtem prawnych regulacji. Obowiązujący system reglamentowania dostępu do broni nie jest zły, wymaga jedynie korekt, którym nigdy nie sprzyja stan społecznej egzaltacji, wywołanej niewątpliwą tragedią.




