Kraków nie chce pochować sprawcy ataku. Co mówią przepisy
Śmierć sprawcy głośnej zbrodni w Krakowie wywołała dyskusję nie tylko o odpowiedzialności karnej, ale także o obowiązkach związanych z pochówkiem. Jeśli rodzina nie odbierze jednak zwłok, obowiązek organizacji pogrzebu spocznie na gminie. Teoretycznie możliwe jest również przekazanie ciała do celów naukowych, jednak nie zależy to wyłącznie od decyzji władz miasta.

Wciąż nie wiadomo, kto zajmie się pochówkiem 24-letniego zamachowca z Krakowa, który zmarł w szpitalu 7 listopada, kilka dni po ataku. Łukasz Gibała, prezydent Krakowa, zapowiedział nawet, że jeśli rodzina nie zgłosi się po ciało, miasto będzie chciało uniknąć organizowania pochówku.
Będę wnioskował, żeby przekazać ciało na cele medyczne - oświadczył w poniedziałek Łukasz Gibała.
We wtorek, po południu prokurator Przemysław Nowak, rzecznik prasowy Prokuratury Krajowej, przekazał PAP, że ciało sprawcy strzelaniny chce odebrać „najbliższa osoba”. Dodał, że prokuratorzy planują jeszcze przeprowadzić dodatkowe badania.
Jeżeli zakończymy czynności, wydamy tej osobie ciało - zapowiedział prok. Nowak.
Dopiero później po zakończeniu tych czynności, jeśli osoba z rodziny podtrzyma wolę odebrania zwłok, zostaną one wydane.
Kto powinien zorganizować pogrzeb?
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych pierwszeństwo w organizacji pogrzebu mają osoby wymienione w tym przepisie. Są to m.in. małżonek, krewni zstępni i wstępni, krewni boczni do czwartego stopnia pokrewieństwa oraz powinowaci w linii prostej do pierwszego stopnia. Problem zaczyna się w sytuacji, gdy rodzina nie skorzysta z tego uprawnienia i nie odbierze zwłok np. z prosektorium lub szpitala. W takim przypadku obowiązek sprawienia pogrzebu przejmuje gmina.
Podstawą takiego działania jest art. 17 ust. 1 pkt 15 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym sprawienie pogrzebu, również osobom bezdomnym, należy do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym. Obowiązek ten potwierdza także ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zgodnie z art. 10 ust. 3 tej ustawy zwłoki niepochowane przez osoby uprawnione do ich pochowania lub nieprzekazane do celów naukowych chowa gmina właściwa ze względu na miejsce zgonu.
Gmina w takim przypadku musi te zwłoki skremować i pochować albo pochować w sposób tradycyjny. Ciąży na niej obowiązek zbadania, czy inne podmioty uprawnione skorzystają z prawa do pochówku - wskazuje dr hab. Iwona Sierpowska, profesor Uniwersytetu SWPS, autorka komentarza do ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz ekspertka z zakresu pomocy społecznej.
Wnioskuje nie prezydent, a uczelnia
Jak podkreśla prof. Iwona Sierpowska, procedura przekazania zwłok do celów naukowych wygląda inaczej, niż przedstawił to prezydent.
Nie prezydent wnioskuje do uczelni medycznej, tylko uczelnia występuje do prezydenta z wnioskiem o przekazanie zwłok. Prezydent może jedynie poinformować uczelnię, że takie zwłoki są do dyspozycji - wyjaśnia prof. Iwona Sierpowska.
Kluczowe znaczenie ma tu rozróżnienie dwóch trybów przekazywania zwłok uczelniom. Pierwszy opiera się na wcześniejszej zgodzie dawcy i tzw. świadomej donacji ciała. Drugi ma charakter administracyjny. W tym przypadku, jeśli uczelnia jest zainteresowana przejęciem zwłok, konieczne jest wszczęcie postępowania administracyjnego. Jak wyjaśnia ekspertka, jeśli uczelnia będzie zainteresowana przejęciem zwłok, konieczne jest wszczęcie postępowania administracyjnego. Prowadzi je starosta, a w Krakowie, jako mieście na prawach powiatu, jego kompetencje wykonuje prezydent miasta. Postępowanie kończy się wydaniem decyzji o przekazaniu zwłok uczelni.
Ze względu na szczególny charakter sprawy decyzja powinna zostać wydana bez zbędnej zwłoki - podkreśla prof. Iwona Sierpowska.
Zwraca uwagę, że przepisy ustawy nie przewidują, że o przekazanie zwłok może wystąpić wyłącznie uczelnia medyczna. Może to być również uczelnia prowadząca działalność naukową w odpowiednim zakresie albo federacja uczelni. Przepisy nie określają także właściwości miejscowej takich podmiotów.
Sama możliwość prawna przekazania zwłok nie oznacza jeszcze, że uczelnia zdecyduje się je przyjąć. Ekspertka zwraca uwagę, że zwłoki muszą być też przydatne z dydaktycznego punktu widzenia. Znaczenie może mieć stan ciała, w tym obrażenia powstałe w wyniku postrzałów, przeprowadzone operacje czy późniejsza sekcja zwłok. Pod uwagę należy brać również względy etyczne. W przypadku takiej osoby jak 24-letni sprawca z Krakowa nie są to zwłoki osoby anonimowej, lecz osoby o określonej przeszłości, co może rodzić dodatkowe kontrowersje.
Po wykorzystaniu zwłok uczelnia sama określa sposób postępowania
Jeżeli ciało zostanie przekazane na cele naukowe, odpowiedzialność za nie przejmuje uczelnia lub inna uprawniona jednostka prowadząca działalność dydaktyczną i naukową. Nie oznacza to jednak, że po zakończeniu badań czy zajęć dydaktycznych nie dojdzie do pochówku. Jak podkreśla prof. Iwona Sierpowska, przepisy powszechnie obowiązujące nie regulują szczegółowo dalszych losów zwłok po ich wykorzystaniu do celów naukowych. W praktyce uczelnie stosują własne regulaminy określające sposób postępowania ze zwłokami. Najczęściej szczątki są kremowane, a następnie organizowany jest pochówek indywidualny lub zbiorowy na cmentarzu komunalnym albo wyznaniowym.
Organizowanie tzw. pogrzebów symbolicznych, polegających np. na pochówku fragmentu ciała lub jego części, wynika z wewnętrznych regulacji obowiązujących w danej instytucji, a nie z przepisów powszechnie obowiązującego prawa - podkreśla prof. Iwona Sierpowska.
Kto zdecyduje o kremacji
W sytuacji organizacji pochówku przez gminę, pojawia się też pytanie, jak powinien wyglądać pogrzeb. Przepisy nie rozstrzygają wprost, czy powinno dojść do kremacji, czy do tradycyjnego pochówku.
Artykuł 44 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że pogrzeb powinien zostać zorganizowany w sposób ustalony przez gminę, zgodnie z wyznaniem zmarłego. Dlatego przed podjęciem decyzji gmina zwykle próbuje ustalić jego przynależność religijną. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie wyznania, w takiej sytuacji samorząd powinien zorganizować pochówek z poszanowaniem godności zmarłego i lokalnych zwyczajów, uwzględniając okoliczności konkretnej sprawy.
Ustawy nie zawierają katalogu elementów pogrzebu finansowanego przez gminę. Szczegółowe zasady ustalają rady gmin w drodze uchwał. Najczęściej finansowane są podstawowe koszty związane z pochówkiem, takie jak transport zwłok, zakup trumny lub urny, miejsce pochówku, opłaty cmentarne czy organizacja ceremonii. Zakres świadczenia może się jednak różnić w zależności od przyjętych lokalnie rozwiązań.
Pomoc społeczna opiera się na zasadzie umiaru i zapewnienia minimum niezbędnego wsparcia. Są to procedury niskokosztowe i tym gmina powinna kierować się przy organizacji pogrzebu - podkreśla prof. Iwona Sierpowska.
Gmina może odzyskać wydane pieniądze
Organizacja pogrzebu przez gminę nie oznacza, że koszty zawsze ostatecznie poniesie samorząd. Zgodnie z art. 10 ust. 4 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych obowiązek pochowania zwłok przez gminę nie wyłącza możliwości dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków na podstawie innych ustaw. W praktyce samorządy najczęściej występują o zasiłek pogrzebowy, jeżeli przysługuje on po zmarłym. Możliwe jest również dochodzenie zwrotu kosztów od spadkobierców lub z majątku pozostawionego przez zmarłego.





