SN: Przedawnienie roszczeń gminy po trzech latach
Roszczenie z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nawet jeżeli właściciel nie miał tej rzeczy wcześniej w swoim władztwie, o ile rzecz może zostać wykorzystana wyłącznie do prowadzenia działalności gospodarczej – stwierdził Sąd Najwyższy, uchylając wyrok sądu II instancji. Przyjął, że obowiązuje 3-letni okres przedawnienia roszczeń z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości gminnych.
Właśnie ukazało się uzasadnienie interesującego wyroku Izby Cywilnej SN w sprawie przedawnienia roszczeń. Powództwa wytoczyła Gmina Marciszów przeciwko przedsiębiorstwu - spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze ustalił, że powódka jest właścicielem działek, w skład których wchodzą sieci i urządzenia wodociągowe, z których od lat korzysta pozwana bez tytułu prawnego. Uznał za zasadne żądanie wynagrodzenia z tego tytułu, przy czym przyjął, że roszczenie powódki przedawnia się w okresie 10 lat, i że złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przerwało bieg przedawnienia.
Przedawnienie po 3 latach?
Kwestią sporną w sprawie była kwalifikacja okresu przedawnienia. Pozwana nie kwestionowała bowiem tytułu powódki do spornych urządzeń, jej prawa do żądania wynagrodzenia za korzystanie z nich, a nawet jego wysokości wyliczonej przez biegłego w opinii. Zarzuciła jednak, że roszczenie to związane jest z działalnością gospodarczą powódki, w związku z czym przedawnia się z upływem trzech lat, zatem tylko taki okres powinien być objęty rozstrzygnięciem sądu.
Sąd pierwszej instancji ocenił, że gmina nie prowadziła działalności gospodarczej związanej z dostarczeniem wody. Przekazała jedynie swoje mienie w postaci przedmiotowych działek. Dopiero uchwałą wchodzącą w życie 1 stycznia 2018 r. gmina powołała zakład budżetowy, który mógł prowadzić w jej imieniu działalność gospodarczą, ale z uwagi na fakt nieprzekazania działek wodonośnych takiej działalności gmina faktycznie nie prowadziła.
Sąd Apelacyjny we Wrocławiu 22 kwietnia 2022 r. oddalił apelację strony pozwanej, podzieliwszy ocenę prawną sądu pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny przyjął definicję działalności gospodarczej wskazaną w ustawie z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Zauważył, że choć co do zasady, przyjmuje się, iż gospodarowanie zaopatrzeniem w wodę przez gminę jest uznawane za prowadzenie działalności gospodarczej, to stan faktyczny niniejszej sprawy odzwierciedla sytuację wyjątkową. Gmina, która stała się właścicielem spornych urządzeń na podstawie decyzji administracyjnych, nigdy nie objęła ich w posiadanie, a to za sprawą działania pozwanej, która, mimo licznych procesów i od kilku lat prawomocnego wyroku nakazującego wydanie tych urządzeń, nadal z nich korzysta bez tytułu i bez opłat. Zdaniem sądu powódka nie mogła prowadzić jakiejkolwiek działalności, na przykład oddać gruntu w dzierżawę, a nawet realizować podstawowego uprawnienia właściciela.
Działalność wpływa na przedawnienie
Zastanawiając się nad kwestią czy w tego rodzaju okolicznościach dochodzone roszczenie należy uznać za związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co w świetle art. 118 k.c. powinno prowadzić do zastosowania skróconego trzyletniego terminu przedawnienia, czy też zastosowanie winien mieć ogólny termin przedawnienia, Sąd Najwyższy wskazał, iż należy dostrzec charakterystykę czynności składających się na gospodarowanie gminnym zasobem nieruchomości. Przypominając swoje wcześniejsze orzecznictwo Sąd Najwyższy podkreślił, iż czynności te mają charakter zorganizowany i powtarzalny, oparty o sporządzane cyklicznie plany, obejmujące m.in. prognozy co do udostępniania nieruchomości należących do gminnego zasobu i związanego z tym poziomu wydatków i wpływów.
Czynności te wiążą się niewątpliwie z funkcjonowaniem w obrocie gospodarczym (np. art. 23 ust. 1 pkt 4, 5, 7 i 7a w zw. z art. 25 ust. 2 u.g.n.) i powinny być realizowane zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki (art. 12 u.g.n.), co odpowiada formułowanemu w orzecznictwie i piśmiennictwie kryterium poddania działalności zasadzie racjonalnego gospodarowania.
Zasada racjonalnego gospodarowania
Ustawowo - każda nieruchomość wchodząca w skład gminnego zasobu powinna być objęta aktywnością gminy, a do przejawów tej aktywności – mieszczących się w granicach racjonalnego gospodarowania zasobem – należy zaliczyć nie tylko zbywanie nieruchomości oraz oddawanie ich w dzierżawę i użytkowanie lub wynajmowanie, lecz także ich ewidencjonowanie i – w razie potrzeby – kalkulację oraz dochodzenie wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania przez inny podmiot. Działania te składają się na prawidłowy zarząd gminnym zasobem nieruchomości, przy czym zarząd ten, w zależności od sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znajduje się konkretna nieruchomość, może przybierać różne formy.
To od gminy zależy, jakie czynności – kierując się zasadą racjonalnego gospodarowania – podejmie w związku z bezumownym korzystaniem z jej nieruchomości, w tym, czy zażąda wydania nieruchomości i następnie udostępni ją do korzystania – na podstawie umowy – innemu podmiotowi, zaoferuje korzystanie z nieruchomości na podstawie umowy, a w razie odmowy – zażąda jej wydania, czy będzie tolerowała stan bezumownego korzystania z nieruchomości, dochodząc następnie wynagrodzenia. Decyzje te i związane z nimi działania wchodzą w zakres gospodarowania gminnym zasobem nieruchomości, czego nie zmienia to, że w niektórych sytuacjach faktyczna swoboda gminy w tej materii może być ograniczona, np. ze względu na toczący się spór sądowy.
W tym kontekście Sąd Najwyższy podkreślił, iż nie ma dostatecznych podstaw, by odmiennie oceniać z punktu widzenia przedawnienia roszczenie z tytułu bezumownego korzystania w zależności od tego, czy podstawą wejścia przez korzystającego w posiadanie nieruchomości była uprzednia umowa, czy inne zdarzenia, o ile oczywiste jest, że nieruchomość (a szerzej – rzecz) nie może zostać wykorzystana w inny sposób niż w celu prowadzenia działalności gospodarczej. Innymi słowy, roszczenie z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nawet jeżeli właściciel nie miał tej rzeczy wcześniej w swoim władztwie, o ile rzecz może zostać wykorzystana wyłącznie do prowadzenia działalności gospodarczej.
W składzie zasiadali: SSN Tomasz Szanciło (przewodniczący), SSN Mariusz Załucki (sprawozdawca) oraz SSN Kamil Zaradkiewicz
Wyrok Izby Cywilnej SN z 20 maja 2026 r., sygnatura akt II CSKP 950/23
