Sprawa dotyczyła Jeleniej Góry i projektu Marcina Roszaka, lokalnego działacza społecznego, który do budżetu obywatelskiego zgłosił inicjatywę rewitalizacji terenów wokół starego basenu położonego na osiedlu Cieplice, czyli dawnym – do 1976 r. - osobnym mieście o charakterze uzdrowiskowym. Projekt o nazwie "Lubańska - miejsce spotkań, sportu i natury" odrzucił magistrat na ostatnim etapie preselekcji, mimo wcześniejszych pozytywnych opinii. Roszak otrzymał w tej sprawie oficjalne pismo z ratusza „w przedmiocie odmowy dopuszczenia do głosowania”, więc postanowił to rozstrzygnięcie zaskarżyć na drodze sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu jednak odrzucił jego skargę, a NSA oddalił właśnie skargę kasacyjną lokalnego społecznika. Sędziowie jednak skupili się na kwestiach formalnych, niż na samych walorach merytorycznych projektu.
Sądy odrzucają skargę aktywisty
Roszak chciał uchylenia w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia bądź uznania odmowy za bezskuteczną. Ponadto żądał, aby sąd zobowiązał organ do ponownego rozpatrzenia sprawy, a - konkretnie - ocenił merytorycznie projekt wyłącznie na podstawie kryteriów przewidzianych w regulaminie budżetu obywatelskiego, a także w ogóle dopuścił projekt do głosowania. W tym celu postulował też wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu zabezpieczenia - wstrzymania wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego.
Zarówno jednak wrocławski WSA, jak i Naczelny Sąd Administracyjny (oddalając skargę kasacyjną Roszaka) uznały, że podlegała ona odrzuceniu. Sądy powołały się na art. 58 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej jako p.p.s.a.), z którego wynika, że sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Argumentowały, że odmowne pismo z magistratu nie jest objęte kognicją sądów administracyjnych – w tym w szczególności nie stanowi innego aktu bądź czynności, o których mowa w art. 3 par. 2 pkt 4 p.p.s.a. Przesądza to o niedopuszczalności skargi.
Sądy podkreśliły, że zasady i tryb przeprowadzenia konsultacji społecznych dotyczących budżetu obywatelskiego określiła odpowiednia uchwała rady miejskiej. Materialnoprawną podstawę wskazanej wyżej uchwały stanowił art. 5a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153). Z tego przepisu wynika, że w sprawach ważnych dla gminy mogą być przeprowadzane na jej terytorium konsultacje z mieszkańcami. Tryb tych konsultacji określa rada gminy. Budżet obywatelski jest szczególną formą konsultacji, a mieszkańcy w bezpośrednim głosowaniu decydują corocznie o części wydatków budżetowych. Zadania wybrane w ramach budżetu obywatelskiego zostają potem uwzględnione w uchwale budżetowej. Radni - w toku prac nad projektem uchwały budżetowej - nie mogą usuwać lub istotnie zmieniać zadań wybranych w ramach budżetu obywatelskiego.
Interes ogólny, a nie indywidualny
Niemniej jednak postępowanie dotyczące oceny projektów zgłoszonych w trakcie konsultacji z mieszkańcami gminy nie dotyczy indywidualnych uprawnień ani obowiązków wnioskodawców, lecz określonych działań organów gminy. Nie jest też skierowane do indywidualnie określonych adresatów, a do ogółu mieszkańców. Konsultacje mają opiniodawczy i niewiążący charakter, a ich zasadniczym celem jest dostarczenie organom samorządowym informacji o potrzebach, preferencjach i oczekiwaniach mieszkańców oraz ich zaktywizowanie i zaproszenie do udziału w debacie społecznej. Ponadto, celem konsultacji jest umożliwienie członkom wspólnoty samorządowej wypowiedzenia się wspólnie/zbiorowo na określony temat będący przedmiotem konsultacji.
Natomiast o akcie lub czynności (w rozumieniu art. 3 par. 4 pkt 4 p.p.s.a.), na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego można mówić wówczas, gdy akt lub czynność podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek jest określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Chodzi więc o takie akty lub czynności, które dotyczą uprawnień lub obowiązków określonych osób wynikających z przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Stąd ocena formalna złożonego przez Marcina Roszaka projektu w ramach budżetu obywatelskiego nie dotyczyła uprawnienia tego konkretnego obywatela i nie ma charakteru indywidualnego rozstrzygnięcia. Dlatego zaskarżenie takiego pisma jest niedopuszczalne.
Sędziowie nie zgodzili się nawet na wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia – uznali bowiem, że ochrona tymczasowa przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy skarga jest dopuszczalna.
Kolejny projekt też odrzucony
Na marginesie - analogiczny projekt został zgłoszony do budżetu obywatelskiego na 2027 roku. Zawierał on też m.in. elementy ochrony żerujących tam bobrów. Choć uzyskał pozytywną ocenę formalną, to jednak merytorycznie został oceniony negatywnie.
Teren objęty projektem został wskazany do uwzględnienia w koncepcji programowo-przestrzennej zadania „Odprowadzenie wód deszczowych i opadowych wraz z budową zbiornika retencyjnego w rejonie ul. Lubańskiej w Jeleniej Górze", która posłuży do ubiegania się o środki zewnętrzne na jego realizację - tłumaczy Urząd Miasta w uzasadnieniu.
W analogicznych sprawach dotyczących budżetu obywatelskiego, orzecznictwo sądów administracyjnych jest zresztą zbliżone. Podobna do jeleniogórskiej sprawa była kilka lat temu w mieście Police.
Podobnie kończą też skargi na bezczynność, która ma polegać na niedopuszczaniu zakwestionowanych wniosków go ostatecznego głosowania rady gminy. Przykładowo, WSA w Krakowie (postanowienie z 27 stycznia 2022 r., I SAB/Kr 15/21) odrzucił skargę na bezczynność prezydenta Krakowa, która miała polegać na niedopuszczeniu projektu „Bezpieczne wiaty rowerowe na ulicach” pod głosowanie. Projekt został odrzucony na etapie oceny prawnej. Wnioskodawca złożył od tego protest, ale on też został rozpatrzony negatywnie. Ostatecznie sąd odrzucił skargę wnioskodawcy.
Postanowienie NSA z 15 maja 2026 r., III OSK 698/26
