Mirosław Wróblewski, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych zwrócił się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji o przygotowanie przepisów regulujących dostęp Policji do monitoringu prowadzonego przez samorządy. Ocenia, że obecne przepisy nie dają podstaw do stałego i nieograniczonego dostępu do gminnych systemów kamer, a dodatkowe wątpliwości budzi wykorzystywanie technologii rozpoznawania twarzy i innych danych biometrycznych.
Prezes UODO Mirosław Wróblewski skierował do szefa MSWiA Marcina Kierwińskiego pismo wskazujące na potrzebę stworzenia kompleksowych regulacji dotyczących dostępu Policji do monitoringu prowadzonego przez jednostki samorządu terytorialnego. Jak podkreśla organ nadzorczy, zapewnienie Policji możliwości realizacji ustawowych zadań jest niezbędne, jednak powinno odbywać się z poszanowaniem konstytucyjnych praw i wolności obywateli.
Zdaniem UODO w polskim porządku prawnym nadal brakuje wyczerpujących i przejrzystych regulacji odnoszących się do stosowania monitoringu wizyjnego przez Policję.
Impulsem do wystąpienia prezesa UODO są sygnały napływające od jednostek samorządu terytorialnego. Wynika z nich, że Policja zwraca się do gmin z propozycjami zawierania porozumień, które zapewniałyby funkcjonariuszom stały dostęp do miejskiego lub gminnego monitoringu.
Według organu nadzorczego takie rozwiązania budzą poważne wątpliwości zarówno na gruncie prawa krajowego, jak i unijnego. UODO zwraca uwagę, że obecne przepisy pozwalają Policji przetwarzać wyłącznie dane niezbędne do realizacji konkretnych ustawowych zadań. Oznacza to możliwość uzyskiwania materiałów z monitoringu w związku z prowadzonymi czynnościami służbowymi i w zakresie koniecznym dla danej sprawy. Nie można natomiast wyprowadzać z tych regulacji uprawnienia do prowadzenia przez Policję stałego, szerokiego i systematycznego nadzoru za pomocą miejskich kamer. Jak wskazuje UODO, taki zakres kompetencji ustawodawca przyznał samorządom, które realizują zadania związane m.in. z porządkiem publicznym, bezpieczeństwem obywateli oraz ochroną przeciwpożarową i przeciwpowodziową.
Zdaniem prezesa urzędu kompetencje przypisane gminom nie mogą być rozszerzane ani przenoszone na Policję w drodze porozumień. Tymczasem przedstawiane samorządom propozycje mają zawierać postanowienia zbyt ogólne i zbyt szerokie, wykraczające poza działania dopuszczone przez obowiązujące przepisy.
UODO podkreśla, że szerokie korzystanie z monitoringu przez służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo publiczne, bez precyzyjnie określonych celów oraz odpowiednich gwarancji prawnych, może prowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionych praw i wolności.
Wśród zagrożeń organ wymienia m.in. prawo do prywatności, godność człowieka, zasadę równości oraz autonomię informacyjną jednostki. Szczególne obawy budzi przy tym fakt, że pozyskiwanie danych przez Policję może mieć charakter niejawny.
Osobnym problemem wskazanym przez prezesa UODO jest wykorzystywanie monitoringu wyposażonego w funkcję rozpoznawania twarzy lub umożliwiającego analizę innych cech biometrycznych. Organ przypomina, że dane biometryczne należą do kategorii szczególnie chronionych danych osobowych. Ich przetwarzanie może odbywać się jedynie w ściśle określonych przypadkach wskazanych w przepisach. W odniesieniu do organów ścigania jest ono dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy jest „ściśle niezbędne” do zapobiegania przestępstwom, ich wykrywania, prowadzenia dochodzeń, ścigania sprawców lub wykonywania kar.
W ocenie UODO stosowanie monitoringu wykorzystującego biometrię wymaga jednoznacznej podstawy ustawowej oraz szczegółowych regulacji określających zakres i warunki korzystania z takich narzędzi.
Prezes UODO wnioskuje o podjęcie prac legislacyjnych, których celem będzie kompleksowe uregulowanie kwestii związanych ze stosowaniem rejestracji obrazu połączonej z biometrią poprzez wprowadzenie:
W piśmie do ministra spraw wewnętrznych i administracji Mirosław Wróblewski podkreśla, że aby organy ścigania mogły przetwarzać dane biometryczne w związku z wykonywaniem ich ustawowych zadań, powinny dysponować przepisami, które odgórnie określają klauzule zapewniające, że techniki rozpoznawania biometrycznego są stosowane tylko w realnie wymaganym i niezbędnym, adekwatnym zakresie – tak aby służył on wyłącznie zapewnieniu bezpieczeństwa (a nie innym, ubocznym, niepożądanym celom), w sposób proporcjonalny dla praw osób, których dane dotyczą, uwzględniając jednocześnie gwarancje wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych.
Jeżeli tego rodzaju monitoring miałby dotyczyć szerszego kręgu osób, przepisy powinny określać wymóg pozyskiwania danych w zakresie proporcjonalnym do celów przetwarzania. Przede wszystkim określać wyczerpująco i przejrzyście:
Wyrażam nadzieję, że w drodze stosownej i przemyślanej regulacji ustawowej możliwe jest wprowadzenie stabilnych rozwiązań prawnych, które z jednej strony zapewniałyby Policji skuteczne środki zapewniania bezpieczeństwa obywateli, z drugiej zaś stosowne środki gwarancyjne, dając rękojmię respektowania – kluczowych w demokratycznym państwie prawa – praw do prywatności, do autonomii informacyjnej obywateli, do możliwości swobodnego funkcjonowania w przestrzeni publicznej, poprzez stosowanie technologii rejestracji obrazu w zakresie realnie niezbędnym i adekwatnym, w sposób przejrzysty i zapewniający środki kontroli procesów przetwarzania – konkluduje Mirosław Wróblewski.
