Andrzej P. odbył ćwiczenia wojskowe w ramach wojsk obrony terytorialnej. Po ich zakończeniu wystąpił do dowódcy jednostki z wnioskiem o ustalenie i wypłacenie świadczenia pieniężnego rekompensującego. Jako, że prowadzi działalność gospodarczą na terenie Holandii, do wniosku dołączył wygenerowany przez siebie dokument księgowy. Dowódca uznał jednak, że dokument ten nie spełnia wymogów ustawowych i swoje wyliczenie oparł o regulację ustawową. Organ odwoławczy utrzymał jego decyzję w mocy. Oba organy uznały za niezbędne posłużenie się przez żołnierza zaświadczeniem urzędu skarbowego.
WSA: konieczne ustalenie statusu podatkowego żołnierza
Wojewódzki Sąd Administracyjny, do którego odwołał się Andrzej P., uchylił obie decyzje. Sąd podkreślił, że świadczenie pieniężne rekompensujące utracone wynagrodzenie obejmuje również dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, które mogliby uzyskać żołnierze w okresie pełnienia przez nich terytorialnej służby wojskowej. Podstawę ustalenia świadczenia pieniężnego stanowi "średnia miesięczna kwota dochodu uzyskanego przez żołnierza z prowadzonej działalności gospodarczej w roku poprzedzającym okres pełnienia służby". Jej wysokość powinna wynikać z wydanego przez urząd skarbowy zaświadczenia.
Powstał zatem spór, czy ustalenie utracone dochodu można ustalić na podstawie dowolnego dokumentu księgowego, czy musi to być jednak przedmiotowe zaświadczenie. I tutaj sąd wytknął organom nieprawidłowości. Te nie ustaliły bowiem, czy Andrzej P. jest rezydentem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, albo czy posiada certyfikat rezydencji podatkowej w Holandii. W takim przypadku, zadaniem organów we współpracy z żołnierzem było ustalenie rodzaju tego dokumentu. Dopiero po tym ustaleniu, organ mógłby wezwać stronę do jego przedstawienia.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się dowódca jednostki.
NSA: Wojsko nie ustala dochodu za żołnierza
Jego zapatrywanie podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Sąd wyjaśnił, że spór w sprawie nie dotyczył samego prawa do świadczenia pieniężnego rekompensującego utracony dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, ale dokumentu, którym tę wysokość należy wykazać. A w konsekwencji o odpowiedź na pytanie, czy organy mogły pominąć dokument prywatny złożony przez Andrzeja P. i ustalić to świadczenie zgodnie z przepisami prawa, na poziomie średniej.
Zgodnie z przepisami ustawy o obronie Ojczyzny, ustalenia i wypłaty świadczenia rekompensującego organ dokonuje na podstawie wniosku żołnierza, i dołączonego do niego zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego. W razie jego braku powstaje jednak wątpliwość, w oparciu o jaki dokument świadczenie to ustalić. Chodzi tu o sytuacje, gdy naczelnik urzędu skarbowego nie może albo nie ma możliwości wydać stosownego zaświadczenia np. w przypadku osób opodatkowanych zryczałtowanym podatkiem dochodowym.
Zdaniem sądu, zważywszy na konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, należałoby uznać, że możliwe jest przedłożenie przez żołnierza innych dowodów, w tym również dokument urzędowy wystawiony przez organ podatkowy (skarbowy) państwa obcego, stanowiący odpowiednik polskiego zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego czy dokumenty wystawione przez podmioty zajmujące się obsługą księgową. W wyjątkowych wypadkach można by też polegać na oświadczeniu żołnierza o uzyskanym dochodzie. W interesie żołnierza jest zatem przedstawienie udokumentowanego wniosku, który poświadczy jego dochód (przychód) z prowadzonej działalności gospodarczej.
Wbrew jednak twierdzeniom sądu I instancji, organy wojskowe, prowadzące postępowanie w sprawie, nie są uprawnione, ani upoważnione do występowania w imieniu zainteresowanego żołnierza, do właściwych organów podatkowych, również w trybie współdziałania. To żołnierz obowiązany jest przedstawić takie dokumenty, które pozwolą na pozytywne rozpatrzenie wniosku o wypłatę świadczenia rekompensującego.
Brak wiarygodnych dokumentów to zastosowanie ustawowej średniej
Z akt tej sprawy wynikało, że Andrzej P. wystąpił do dowódcy jednostki wojskowej z wnioskiem o ustalenie i wypłacenie świadczenia pieniężnego rekompensującego. Do wniosku dołączył raport, przetłumaczony z języka niderlandzkiego, który nie posiadał elementów pozwalających na uznanie go za dokument wystawiony przez holenderski urząd podatkowy (skarbowy), i potwierdzający fakt rozliczania dochodów (przychodów) z prowadzonej działalności gospodarczej. Również dołączona do wniosku faktura i wyciąg bankowy nie pozwalały na ustalenie wysokości dochodu z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w roku poprzedzającym okres pełnienia służby wojskowej. W tej sytuacji, skoro dokumenty przedstawione do sprawy nie pozwoliły organom na ustalenie utraconego dochodu w związku z odbytymi ćwiczeniami wojskowymi, to zasadnie uznały, że w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 312 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny, tj. brak możliwości ustalenia wysokości dochodu dla żołnierza z prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym, prawidłowo przyznano żołnierzowi świadczenie w kwocie obliczonej w oparciu o treść art. 312 ust. 4 ustawy o obronie Ojczyzny.
Wyrok NSA z 3 marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2767/24
