W dostępnym w programie LEX dla Samorządu Terytorialnego Plus komentarzu praktycznym Tomasz Lewandowski wyjaśnił instytucję rejestru wyborców, czyli zbioru danych o osobach uprawnionych do udziału w wyborach.


Stały rejestr wyborców obejmuje osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania. W art. 18 § kodeksu wyborczego wskazuje się, że rejestr wyborców stanowi zbiór danych osobowych z ewidencji ludności, o których mowa w art. 18 § 7 k. wyb., a ponadto w zbiorze tym uwzględnia się również dane wyborców, o których mowa w art. 18 § 9 i art. 19 § 2 i 3 k. wyb.

W zakresie pojęcia danych osobowych z ewidencji ludności mieści się także informacja dotycząca adresu zameldowania na pobyt stały (art. 44a ust. 2 pkt 13 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.)).

Rejestr wyborców obejmuje zarówno obywateli polskich, jak i obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi, stale zamieszkałych na obszarze gminy i uprawnionych do korzystania z praw wyborczych w
Rzeczypospolitej Polskiej.

Z art. 18 § 8 k. wyb. wynika, że wyborcy będący obywatelami polskimi zameldowani na obszarze gminy na pobyt stały są wpisywani do rejestru wyborców z urzędu. Oznacza to, że osoby będące polskimi obywatelami zameldowane na pobyt stały w danej gminie są niejako automatycznie wpisywane do rejestru wyborców.

Jak wskazał WSA w Gdańsku, analiza powyższych przepisów kodeksu wyborczego wskazuje, że przy weryfikacji uprawnionych do wybierania organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego nie jest konieczne sięganie do zapisów ewidencji ludności i zawartych w niej danych. Należy bowiem przyjąć, że oba rejestry (wyborców i ludności) – prowadzone obecnie w formie informatycznej – są ze sobą sprzężone w taki sposób, że określone dane osobowe (identyfikacyjne, meldunkowe) z ewidencji ludności są automatycznie przekazywane do rejestru wyborców.

Miarodajne dla ustalenia, czy dana osoba dysponuje prawem wyborczym, są dane wynikające z rejestru wyborców. Zgodnie z art. 18 § 5 k. wyb. rejestr wyborców potwierdza prawo wybierania, a zatem to w oparciu o dane wynikające z tego właśnie rejestru (a nie z ewidencji ludności) zasadne jest dokonanie weryfikacji podpisów mieszkańców uprawnionych do wybierania rady gminy. Sprawdzenie podpisów w oparciu o dane z ewidencji ludności mogłoby bowiem prowadzić do uwzględnienia osób, które pomimo że posiadają odpowiedni wiek i stale zamieszkują na terenie danej gminy, to w myśl art. 10 § 2 k. wyb. nie legitymują się w rzeczywistości prawem wybierania (czynnym prawem wyborczym).@page_break@

Rejestr wyborców, bazując na danych osobowych z ewidencji ludności (m.in. zawierających informację dotyczącą adresu zameldowania na pobyt stały oznaczającą miejsce zamieszkiwania danej osoby z zamiarem w nim stałego pobytu), dodatkowo (obok wskazania miejsca stałego zamieszkania) potwierdza prawo wyborcze danej osoby (art. 18 § 5 k. wyb.), co jest okolicznością fundamentalną dla oceny prawa udziału w wyborach i decydowania o sprawach danej wspólnoty terytorialnej. W konsekwencji odwoływanie się w zakresie weryfikacji osób uprawnionych do wzięcia udziału w wyborach do danych wynikających z rejestru wyborców należy uznać za w pełni wystarczające i zgodne z prawem.

Przykładowo WSA w Gdańsku wskazał, że należy zwrócić uwagę, iż podnoszony zarzut co do nieprawidłowości rejestru wyborców polegającej na niewykazaniu w tym rejestrze w jednym przypadku osoby zameldowanej na pobyt stały w gminie nie może stanowić podstawy zakwestionowania prawidłowości tego rejestru.

Dla oceny prawa wyborczego, jak słusznie wskazał WSA w Bydgoszczy, absolutnie niewystarczające jest oparcie się w tym względzie wyłącznie na gminnym spisie wyborców, który może być jedynie dokumentem pomocniczym dla weryfikacji danych. Niezależnie bowiem od braku możliwości stosowania przepisów innych procedur wyborczych, nawet procedury wyborcze przewidują wszakże możliwość korygowania danych w spisach wyborczych. Tym samym nie można uznać za zasadne stanowiska, że rejestr wyborców bądź spis wyborców jest uznawany za jedynie wiarygodny spis potwierdzający czynne prawo wyborcze.

Można być ujętym tylko w jednym rejestrze wyborców, który potwierdza prawo wybierania oraz prawo wybieralności.
 

Wyborca bez zameldowania

Z treści przepisu art. 19 kodeksu wyborczego wypływa możliwość wpisania do rejestru wyborców, którzy stale zamieszkują na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały bądź nigdzie nie zamieszkują, ale przebywają stale na obszarze gminy. Wyborca taki może zostać wpisany do rejestru jedynie na pisemny wniosek (nie ma możliwości złożenia takiego wniosku ustnie). Wniosek powinien odpowiadać wymaganiom wskazanym w art. 19 § 1 k. wyb.

Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy pod innym adresem aniżeli adres ich zameldowania na pobyt stały na obszarze tej gminy mogą być wpisani do rejestru wyborców pod adresem stałego zamieszkania, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy wniosek zawierający dane, o których mowa w art. 19 § 1 k. wyb., wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt stały na obszarze gminy. Wniosek ten również należy złożyć na piśmie.


Pełna treść komentarza pt. Rejestr wyborców i spis wyborców dostępna jest w programie LEX dla Samorządu Terytorialnego PLUS>>>