NIK: więcej pozytywnych ocen wykonania budżetu za 2025 r., ale poważne zastrzeżenia
W 2025 r. wzrósł udział pozytywnych ocen po kontroli wykonania budżetu państwa – wynika z analizy Najwyższej Izby Kontroli. Jednocześnie NIK wskazuje na istotne nieprawidłowości, m.in. zawyżanie prognoz dochodów podatkowych i osłabianie działania stabilizującej reguły wydatkowej.W praktyce oznacza to ryzyko utrzymywania się wysokiego deficytu i dalszego wzrostu długu publicznego.
We wtorek do Sejmu trafiła „Analiza wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2025 r.”. NIK oceniła, że pod względem formalnym budżet państwa oraz budżet środków europejskich zostały wykonane zgodnie z ustawą budżetową. Izba podkreśliła jednak, że choć poprawiły się wyniki kontroli – udział pozytywnych ocen był wyraźnie wyższy niż w trzech poprzednich latach – nie oznacza to braku istotnych problemów systemowych. Pozytywnie oceniono m.in. roczne sprawozdania większości dysponentów części budżetowych oraz księgi rachunkowe większości kontrolowanych jednostek.
Reguła wydatkowa nie spełniła swojej roli
Jednym z kluczowych wniosków raportu są zastrzeżenia dotyczące stosowania stabilizującej reguły wydatkowej. NIK wskazała na działania prowadzące do jej osłabienia oraz nieprawidłowości w obliczaniu limitu wydatków.
Zdaniem Izby skutkiem było to, że reguła nie zapobiegła nadmiernemu wzrostowi wydatków publicznych. NIK oszacowała, że gdyby limit został wyliczony prawidłowo, byłby niższy o 77,7 mld zł.
W ocenie Izby takie działania mogą sprzyjać utrzymywaniu nierównowagi finansów publicznych oraz dalszemu wzrostowi długu, co ma szczególne znaczenie w kontekście objęcia Polski procedurą nadmiernego deficytu.
Krytyka finansowania poza budżetem
NIK zwróciła również uwagę na utrzymywanie znaczącej skali finansowania zadań państwa poza budżetem państwa i sektorem finansów publicznych. Izba podkreśliła, że operacje wpływające na poziom długu publicznego co do zasady powinny być ujmowane w budżecie. Chociaż dostrzega działania Ministra Finansów na rzecz zwiększenia przejrzystości, nie doprowadziły one – zdaniem NIK – do ograniczenia finansowania pozabudżetowego, które generuje dodatkowe koszty obsługi długu.
W 2025 r. zadłużenie sektora finansów publicznych wzrosło o niemal 20 proc. Relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB osiągnęła 59,7 proc., a państwowego długu publicznego – 48,9 proc.
W związku z tym NIK wskazała na konieczność podjęcia działań zmierzających do wyraźnego ograniczenia deficytu, zarówno po stronie dochodów, jak i wydatków.
Zawyżone prognozy dochodów podatkowych
Izba negatywnie oceniła także praktykę planowania dochodów podatkowych. Jak wskazano, prognozy na lata 2023–2025 były „znacząco zawyżone” względem rzeczywistych wpływów.
NIK ostrzegła, że taka praktyka może prowadzić do niedoboru środków, konieczności nowelizacji budżetu lub zwiększania finansowania poza budżetem. W 2025 r. – jak podkreślono – zrealizowano właśnie ten ostatni scenariusz.
Zdaniem Izby konieczne jest przyjmowanie bardziej ostrożnych założeń oraz przeprowadzanie przeglądów wydatków w celu eliminowania nieefektywności.
NIK o inflacji i działaniach NBP
W analizie odniesiono się także do realizacji polityki pieniężnej w 2025 r. NIK wskazała, że utrzymywanie się inflacji powyżej celu NBP w pierwszej połowie roku wynikało głównie z czynników regulacyjno-podatkowych oraz efektów bazy.
Z kolei spadek inflacji w drugiej połowie roku był związany m.in. z niższą dynamiką cen energii i żywności. Izba odnotowała także wpływ zmiany wag koszyka inflacyjnego, który obniżył wskaźnik CPI w styczniu 2025 r.
NIK oceniła, że NBP realizował operacyjny cel polityki pieniężnej, jednak zwróciła uwagę na ograniczoną przejrzystość komunikacji dotyczącej przyszłych decyzji w zakresie stóp procentowych.
