Skarga skierowana została do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych na podstawie art. 89 § 1 w związku z art. 115 § 1 i 1a ustawy z 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym. Dotyczy ona prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach I Wydział Cywilny z 2 marca 2004 roku.

Odsetki 1 proc. dziennie w razie zwłoki

Przedsiębiorca 30 listopada 1998 roku zawarł umowę, mocą której zobowiązał się do wykonania usługi. W związku z jej realizacją wystawił zleceniodawcy trzy faktury. Z uwagi na to, że płatność została uregulowana jedynie częściowo, w dniu 11 kwietnia 2000 roku strony zawarły porozumienie o zapłacie. Dłużnik zobowiązał się do zapłaty kwoty 32.212,85 zł w 10 równych miesięcznych ratach, każda po 3.221,29 zł. Strony uzgodniły, że stopa odsetek umownych w razie zwłoki w spłacie to 1 proc. dziennie.
W związku z niewywiązaniem się przez dłużnika z porozumienia, zostało ono wypowiedziane 20 stycznia 2001 roku, a 3 kwietnia 2001 roku Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej wydał w postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty, mocą którego zasądził od dłużnika na rzecz powoda kwotę 32.212,85 zł wraz z umownymi odsetkami – 1 proc. dziennie.

 




Wszczęte w oparciu o wydany nakaz zapłaty postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Postanowieniem z 18 czerwca 2003 roku komornik umorzył postępowanie, wskazując, że dłużnik od 2001 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada majątku ruchomego, bądź nieruchomego i nie pracuje.
Jednak 10 marca 1999 roku dłużnik darował swoim małoletnim synom udziały po 1/20 w nieruchomości położonej w Bielsku-Białej Lipniku, stanowiącej wcześniej składnik jego majątku odrębnego. Natomiast 19 maja 1999 roku pomiędzy współwłaścicielami powyższej nieruchomości doszło do zniesienia współwłasności bez spłat i ustanowienia służebności mieszkania na rzecz dłużnika i jego żony, którą wyceniono w akcie notarialnym na 200,00 złotych dla każdego z małżonków, po skapitalizowaniu na kwotę 3.000,00 złotych. Wartość przedmiotu umowy została wyceniona na kwotę 253.000,00 złotych.

Czytaj: Nowa ustawa antylichwiarska ma być "nie do obejścia">>
 

Postępowania sądowe

Powód wniósł do Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej pozew przeciwko synom dłużnika o uznanie za bezskuteczną w stosunku do niego umowy darowizny udziału w nieruchomości położonej w Bielsku-Białej Lipniku oraz umowy częściowego zniesienia współwłasności nieruchomości w odniesieniu do przysługującej mu wierzytelności w kwocie 32.212,85 zł z odsetkami, zasądzonej nakazem zapłaty Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej.
Wyrokiem z 2 marca 2004 roku Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej uznał za bezskuteczną w stosunku do powoda umowę darowizny udziału w nieruchomości oraz umowę częściowego zniesienia współwłasności wyżej wymienionej nieruchomości. Sąd I instancji uznał roszczenie powoda za zasadne, wobec tego, że dłużnik wiedział, że czynności te spowodują brak możliwości zaspokojenia wierzycieli – dłużnik poza powodem miał jeszcze innych wierzycieli. Zdaniem sądu była to czynność bezpłatna, dokonana z ich pokrzywdzeniem.
Z orzeczeniem nie zgodzili się pozwani, zaskarżając je. Wyrokiem z 5 maja 2005 roku Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelację pozwanych. Zdaniem Sądu, dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Prowadził on działalność gospodarczą i powinien zdawać sobie sprawę, że za zobowiązania, które zaciągnął, musi płacić.
Pismem z 11 lipca 2005 roku pozwani wnieśli do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, która postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 sierpnia 2005 roku została odrzucona, zaś postanowieniem Sądu Najwyższego z 25 listopada 2005 roku wniesione zażalenie zostało oddalone.

 


Sprawa zostanie zbadana przez Sąd Najwyższy

Działając z upoważnienia Prokuratora Generalnego Zbigniewa Ziobro jego zastępca Robert Hernand wniósł skargę nadzwyczajną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach, zarzucając mu rażące naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie zasad i wartości konstytucyjnych.
Prokurator Generalny podniósł, że wydane przez sąd orzeczenie zostało oparte o wierzytelność zasądzoną prawomocnym nakazem zapłaty w  3 kwietnia 2001 roku określająca odsetki na poziomie 365 proc. rocznie, a więc w wysokości znacznie przekraczającej odsetki ustawowe.

Lichwiarskie odsetki nadużyciem prawa

Prokurator Generalny podkreślił w swoim wniosku, że obowiązkiem sądu było zbadanie zasadności zastrzeżenia tak wysokich odsetek w kontekście przepisów prawa i zasad współżycia społecznego, aby przeciwdziałać lichwie, tj. przysparzaniu nadmiernych, niczym nieuzasadnionych w danych stosunkach korzyści dla jednej ze stron. Zastrzeżenie tak wysokich odsetek z tytułu pozostawania w zwłoce w spełnieniu świadczenia, spowodowało niezwykle rażący wzrost zobowiązania.
Kwota główna dochodzona przez wierzyciela to 32.212,85 złotych, a w chwili składania pozwu o uznanie za bezskuteczną wobec niego czynności prawnej, kwota ta znacznie się podwyższyła o odsetki za zwłokę w spełnieniu świadczenia do kwoty około 400.000,00 złotych, natomiast w chwili wyrokowania do 480.937,85 złotych. - W świetle powyższych okoliczności powód nadużył swoich praw wierzyciela. - stwierdził Prokurator Generalny.