Radcy prawni sceptycznie o wpisaniu adwokatury do Konstytucji

Samorząd radcowski sceptycznie odniósł się do propozycji dodania ust. 3 w art. 17 Konstytucji RP, który byłby swoistą gwarancją dla adwokatury. W swojej opinii wskazał, że choć autor petycji dokonał w pełni trafnej i zasługującej na pełną aprobatę charakterystyki i oceny roli ustrojowej prawników świadczących pomoc prawną oraz zrzeszających ich niezależnych samorządów zawodowych w demokratycznym państwie prawnym chroniącym prawa jednostki, to taka zmiana jest niepotrzebna i nie wnosi żadnych dodatkowych treści ustrojowych do obecnej regulacji ustawy zasadniczej.

Autor petycji, która trafiła do Senatu, wnosi o zmianę w art. 17 Konstytucji. Zgodnie z ust. 1 w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów, w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, a zgodnie z ust. 2 w drodze ustawy można tworzyć również inne rodzaje samorządu. Samorządy te nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.

Czytaj: Adwokatura z konstytucyjnymi gwarancjami? Senacka Komisja zajmie się sprawą 23 czerwca>>

Petytor (jego dane nie zostały ujawnione) proponuje dodanie ust. 3, który brzmiałby: „Adwokatura, zorganizowana na zasadach samorządu zawodowego, powołana jest do udzielania pomocy prawnej, współdziałania w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa”.

- W moim głębokim przekonaniu istnienie adwokatury jako niezależnego samorządu zawodowego zajmującego się ochroną praw i wolności obywatelskich powinno mieć umocowanie konstytucyjne, tak aby jej byt i samorządny sposób organizacji nie zależały tylko i wyłącznie od woli zwykłej większości parlamentarnej - uzasadnia.

Zobacz w LEX:

• Promptowanie, czyli sztuka zadawania trafnych pytań przez prawników >
• Biblioteka promptów w duchu legal design, czyli jak zaangażować sztuczną inteligencję do optymalizacji doświadczeń klienta? >

Z Konstytucji to wynika?

Ośrodek Badań, Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych w swojej opinii wskazał, że z postanowień polskiej Konstytucji oraz z norm wiążącego Polskę prawa międzynarodowego i europejskiego wynika jednoznaczny obowiązek zapewnienia skutecznej realizacji prawa do szeroko pojętej pomocy prawnej w postępowaniu sądowym oraz pozasądowym.

Z regulacji konstytucyjnych (ale też międzynarodowych i europejskich) już teraz wynika ponadto prawna konieczność (obowiązek) stworzenia w Polsce przynajmniej jednego niezależnego zawodu prawnika świadczącego pomoc prawną w zakresie pomocy sądowej i pozasądowej. Wykładnia systemowa, celowościowa i funkcjonalna art. 17 ust. 1 Konstytucji oraz nadrzędnych standardów międzynarodowych i europejskich, ze względu na społeczną i ustrojową wagę tego zawodu, przesądza jednoznacznie o ustrojowej konieczności stworzenia ram normatywnych niezależnego zawodu prawnika świadczącego pomoc prawną na zasadach konstytucyjnych dotyczących zawodu zaufania publicznego - zaznaczono.

Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >

Dodano, że konstytucyjnie zagwarantowane reprezentowanie przez prawniczy samorząd zawodowy osób wykonujących zawód prawnika świadczącego pomoc prawną i sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony „przesądza przy tym o ustawowym obowiązku ukształtowania katalogu zadań samorządu i powiązanych z nimi kompetencji”.

Ze względu z kolei na umiejscowienie art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w rozdziale I Konstytucji należy wręcz zauważyć, że szczególny ustrojowy charakter samorządu prawników świadczących pomoc prawną, wynikający z art. 17 ust. 1 Konstytucji, oznacza, iż samorząd ten wchodzi w skład „struktury instytucjonalnej państwa” i, jak wskazuje Trybunał Konstytucyjny, jest elementem urzeczywistniania zasady dobra wspólnego z art. 1 Konstytucji RP oraz emanacją zasady pomocniczości określonej we wstępie do ustawy zasadniczej - napisano.

Czytaj też w LEX: Planowanie pracy działu i zespołu prawnego w warunkach ciągłej zmienności >

Czytaj: Szykuje się "skok" na samorządy adwokatów i radców? TK zbada konstytucyjność przepisów>>

Adwokatura o wniosku do TK: bezzasadny i szkodliwy>>

Prawnik to nie tylko adwokat

W opinii wskazano również, że autor petycji dokonał w pełni trafnej i zasługującej na pełną aprobatę charakterystyki i oceny roli ustrojowej prawników świadczących pomoc prawną oraz zrzeszających ich niezależnych samorządów zawodowych w demokratycznym państwie prawnym chroniącym prawa jednostki.

W pełni słusznie wskazuje się w petycji w szczególności, że niedopuszczalne są jakiekolwiek próby upaństwowienia Adwokatury, likwidacji adwokackiego samorządu zawodowego bądź też rozbicia samorządu adwokackiego na kilka konkurencyjnych względem siebie samorządów (do czego sprowadzała się, na szczęście umorzona, sprawa K 6/22 przed Trybunałem Konstytucyjnym), co w pełnym zakresie odnosi się też do samorządu zawodowego radców prawnych - dodano.

Czytaj też w LEX: Swoboda wypowiedzi adwokatów i radców prawnych na tle standardu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka >

Zaznaczono jednak, że autor petycji nietrafnie ocenia, iż istnienie „niezależnego samorządu zawodowego zajmującego się ochroną praw i wolności obywatelskich” zależy „tylko i wyłącznie od woli zwykłej większości parlamentarnej”.

Ta argumentacja bazuje jedynie na wykładni językowej art. 17 ust. 1 Konstytucji i nie uwzględnia szerszego kontekstu normatywnego tej regulacji konstytucyjnej (art. 2 Konstytucji w zw. z art. 5 Konstytucji) oraz art. 9 Konstytucji i wiążących Polskę regulacji międzynarodowych. Propozycja zawarta w petycji zmierza ponadto do konstytucyjnego ustanowienia jednego samorządu zawodowego prawników („Adwokatury”), co generalnie jest konstytucyjnie dopuszczalne, ale ewentualne przyjęcie tej zmiany ustawy zasadniczej wymusi równe objęcie jej zakresem normatywnym nie tylko obecnie określonego ustawowo samorządu adwokackiego, ale też, w równym zakresie, samorządu radców prawnych - podsumowano.

Zobacz też w LEX: AI w kancelarii prawnej – jak korzystać bezpiecznie i zgodnie z prawem? >

Intencje pozytywne, ale...

Zaznaczono również, że propozycje zawarte w opiniowanej petycji należy ocenić generalnie pozytywnie w zakresie intencji wnioskodawcy i celu proponowanych rozwiązań normatywnych.

Równocześnie należy wskazać, że budzą one wątpliwości w zakresie nieuprawnionej wykładni aktualnego art. 17 ust. 1 Konstytucji oraz standardów międzynarodowych i europejskich. W konsekwencji propozycję zawartą w opiniowanej petycji uznać należy za niepotrzebną i nadmierną normatywnie próbę wyłącznie językowego uzupełnienia aktualnej treści art. 17 Konstytucji, w formie swoistego pleonazmu normatywnego, który nie wnosi żadnych dodatkowych treści ustrojowych do obecnej regulacji ustawy zasadniczej - podsumowuje OBSiL.

Zobacz też w LEX: Wizerunek kancelarii prawnej - jak mu pomóc? >