Uchwała SN w sprawie zwrotu kosztów pełnomocnika
W postępowaniu ze skargi na orzeczenie referendarza sądowego, w przypadku stwierdzenia zasadności skargi, stronie skarżącej, reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, nie przysługuje od pozostałych stron tego postępowania zwrot kosztów zastępstwa procesowego – orzekło trzech sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w uchwale z 3 listopada 2026 r.

Uzasadnienie uchwały zostanie sporządzone w ciągu miesiąca. Problem powstał przy rozpoznawaniu przez Sąd Rejonowy Gdańsk-Południe w Gdańsku zażalenia.
Sąd powziął wątpliwość, czy w postępowaniu ze skargi na orzeczenie referendarza sądowego, w przypadku stwierdzenia zasadności skargi lub uwzględnienia skargi i wydania orzeczenia w miejsce zaskarżonego postanowienia albo zmiany zaskarżonego postanowienia, stronie skarżącej przysługuje od pozostałych uczestników tego postępowania zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Przy czym postępowanie to prowadzone jest w sprawie, w której strona jest reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego. A jeśli tak, to czy wysokość należnych stronie skarżącej, reprezentowanej przez pełnomocnika kosztów zastępstwa procesowego należy ustalać zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie regulującymi stawki minimalne za prowadzenie sprawy w postępowaniu zażaleniowym?
Czytaj też: Adwokat z urzędu otrzyma wynagrodzenie, nawet jeśli SN skargi nie przyjął
Problem, czy ogólne zasady wiążą referendarza
Sąd pytający zauważył, że obowiązujące przepisy nie przewidują, iż w sprawach skargowych na orzeczenie referendarza sądowego zastosowania nie znajdują przepisy ogólne dotyczące zwrotu kosztów procesu, w tym wynikających z art. 98 par. 3 k.p.c. Według tego przepisu, do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Czytaj też: SN: Można się odwołać od postanowienia referendarza o kosztach sądowych apelacji
Z drugiej strony nie ma bezpośredniego wskazania, że w postępowaniu ze skargi na orzeczenie referendarza zastosowanie znajdują ogólne zasady rozstrzygania o kosztach procesu. Nieuregulowanie przez ustawodawcę szczegółowo tej kwestii nie może w ocenie sądu pytającego świadczyć o woli ustawodawcy wyłączenia w postępowaniach skargowych rozliczania kosztów procesu na zasadach ogólnych. Przyjęcie takiego stanowiska umożliwia odstąpienie od rozstrzygania o kosztach procesu w każdego rodzaju sprawie cywilnej, dla której nie przewidziano bezpośredniej regulacji prawnej, dotyczącej zastosowania do danego rodzaju sprawy ogólnych reguł dotyczących zwrotu kosztów procesu.
Czytaj też w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
Przygotowanie do wniesienia skargi
Sąd przedstawiający zagadnienie prawne skrytykował stanowisko, jakoby pracochłonność postępowania wszczynanego skargą na orzeczenie referendarza sądowego oraz warunki tego postępowania mogły mieć wpływ na przysługiwanie stronie słusznie skarżącej orzeczenie referendarza sądowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zakres przygotowań do wniesienia przez stronę skargi na orzeczenie referendarza sądowego jest bowiem tożsamy z czynnościami podejmowanymi w ramach postępowania zażaleniowego.
Wniesienie skargi na orzeczenie referendarza sądowego w postępowaniu procesowym - zobacz procedurę w LEX >
Sąd Rejonowy podkreślił, że Kodeks postępowania cywilnego nie przewiduje możliwości pozbawienia strony zwrotu kosztów procesu tylko ze względu na charakter postępowania. W art. 98 k.p.c. jedynym kryterium decydującym o tym, czy koszty zastępstwa procesowego w ogóle przysługują, jest to, czy były one niezbędne do celowego dochodzenia przedstawione do rozstrzygnięcia praw lub celowej obrony. Poziom skomplikowania postępowania może oczywiście wpływać na wysokość przyznanych kosztów, jest to jednak kwestia oceny.
Ponadto instytucja zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pełni funkcje kompensacyjne, pokrywa uszczerbek majątkowy strony, której stanowisko okazało się słuszne. Sąd Rejonowy podkreślił, że za tym stanowiskiem przemawia ponadto dążenie do jednolitości systemu prawnego – w tym jednolitości regulacji dotyczącej środków zaskarżenia. Zarówno w przypadku wniesienia apelacji, zażalenia, jak i skargi kasacyjnej nie budzi wątpliwości, że w razie uwzględnienia zarzutów stronie występującej ze środkiem zaskarżenia należy się zwrot kosztów procesu.
Wnoszenie pism za pośrednictwem portalu informacyjnego krok po kroku - czytaj w LEX >
Kiedy sąd rozstrzyga o kosztach?
Sąd przedstawiający zagadnienie prawne w przypadku przyjęcia odmiennego stanowiska dopatrzył się naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz zasady sprawiedliwości proceduralnej, gdyż może się zdarzyć, że strona postępowania, która słusznie kwestionuje błędne orzeczenie wydane przez referendarza sądowego, a nie może liczyć na zwrot kosztów zastępstwa procesowego i jest w sprawie reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, zrezygnuje z zaskarżenia takiego orzeczenia, mimo istnienia ku temu właściwych podstaw.
Sąd Rejonowy opowiedział się za stanowiskiem, że o kosztach postępowania skargowego, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, powinno orzekać się w postanowieniu rozstrzygającym skargę na orzeczenie referendarza (o ile spełnia ono warunki określone w art. 108 par. 1 k.p.c.), zaś wysokość wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego skarżącego, w przypadku gdy skarga okaże się zasadna, należy ustalać z zastosowaniem odpowiednio przepisów o zażaleniu.
Uchwała Izby Cywilnej SN
Na posiedzeniu niejawnym Izba Cywilna podjęła uchwałę, zgodnie z którą w postępowaniu ze skargi na orzeczenie referendarza sądowego, w przypadku stwierdzenia zasadności skargi zgodnie z art. 398 (22) par. 4 k.p.c., stronie skarżącej, reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego, nie przysługuje od pozostałych stron tego postępowania zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
SN przypomniał przepis, który stanowił podstawę uchwały: Jeżeli skarga jest oczywiście uzasadniona, referendarz sądowy, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie tygodnia od dnia wniesienia skargi może postanowieniem stwierdzić zasadność skargi i w miarę potrzeby wydać ponowne orzeczenie. Na ponowne orzeczenie służy skarga na zasadach ogólnych, jednak w przypadku jego zaskarżenia przepisu tego paragrafu nie stosuje się.
SN odmówił odpowiedzi na pytanie dotyczące stawek.
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej orzekał na posiedzeniu niejawnym w składzie: SSN Ewa Stefańska (przewodnicząca) SSN Tomasz Szczurowski SSN Marcin Trzebiatowski (sprawozdawca).
Uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 3 listopada 2026 r., sygnatura akt III CZP 28/26.








