Strasburg: tymczasowa redukcja świadczeń emerytalnych zgodna z Konwencją

Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji* opublikowanej 27 lipca 2017 r. uznał, iż 15%-redukcja świadczenia emerytalnego skarżącej, przyjęta jako wyjątkowy środek dyscypliny budżetowej ze względu na poważny kryzys gospodarczy państwa, nie stanowiła naruszenia prawa do poszanowania mienia.

Skarga wniesiona do Trybunału dotyczyła redukcji świadczeń emerytalnych obywatelki Litwy, stosowanej tymczasowo przez władze litewskie w ramach specjalnych środków dyscypliny budżetowej w związku z kryzysem gospodarczym państwa. Skarżąca - jako były urzędnik państwowy - otrzymywała emeryturę "resortową", której wysokość nie była związana z wcześniejszym odprowadzaniem składek do ogólnego systemu zabezpieczenia społecznego. Od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2013 r. jej świadczenie zostało obniżone o około 15 %, bez prawa do rekompensaty w późniejszym terminie. Przed Trybunałem skarżąca zarzuciła, iż w ten sposób naruszono jej prawo do poszanowania mienia, chronione w art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o prawach człowieka. Skarżąca zarzuciła również naruszenie zakazu dyskryminującego traktowania z art. 14 Konwencji, jako że zasady redukcji świadczeń emerytalnych przewidywały rekompensatę za redukcję w przypadku osób otrzymujących emeryturę z ogólnego systemu ubezpieczenia społecznego, w przeciwieństwie do emerytów "resortowych".

Trybunał nie zgodził się z argumentacją skarżącej i uznał jej skargę za niedopuszczalną.

Jeżeli chodzi o argument związany z naruszeniem prawa do poszanowania mienia skarżącej z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, Trybunał ponownie potwierdził swoją ustaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą artykuł ten ma zastosowanie do świadczeń z zabezpieczenia społecznego, a skarżąca miała "uprawnioną ekspektatywę" otrzymywania należnych jej świadczeń w niezmienionej wysokości. Prawo do poszanowania mienia nie jest jednak bezwzględne i może podlegać ograniczeniom, które muszą być uzasadnione, wprowadzone w interesie powszechnym i proporcjonalne do realizowanego celu. Tymczasowe obniżenie świadczenia emerytalnego stanowiło jeden ze środków wyjątkowej dyscypliny budżetowej, podjętych wobec poważnego kryzysu gospodarczego kraju, a Trybunał nie miał wątpliwości, iż sytuacja taka realizuje warunki uprawnionego celu interesu powszechnego. Redukcja świadczenia była tymczasowa (trwała 4 lata), a otrzymywane przez skarżącą przez ten okres świadczenie i tak było wyższe niż ustawowe minimum. Skarżąca nie została zatem pozbawiona środków do życia i znalazła się w takiej samej sytuacji, jak wszystkie inne osoby uprawnione do emerytalnych świadczeń "resortowych". Tym samym nie dowiedziono, by skarżąca musiała znosić indywidualne i nieproporcjonalne obciążenia w czasie poważnych ogólnokrajowych trudności gospodarczych. Z tego powodu ta część jest skargi została odrzucona jako niedopuszczalna.

Jeżeli zaś chodzi o zarzut dyskryminacji, Trybunał przypomniał, iż do dyskryminacji dochodzi jedynie wówczas, gdy odmienne traktowanie dotyczy osoby znajdującej się w analogicznej lub identycznej sytuacji w stosunku do osoby w bardziej korzystnym położeniu. Zdaniem skarżącej, taka dyskryminacyjna odmienność miała przejawiać się w braku mechanizmu kompensacyjnego za redukcję świadczeń emerytalnych, który dostępny był jedynie osobom uprawnionym do emerytury z ogólnego funduszu ubezpieczeń społecznych. Jako emerytka "resortowa" skarżąca nie mogła z niego skorzystać. Trybunał jednak nie uznał, by obie grupy świadczeniobiorców - to jest emerytów "zwykłych" i "resortowych" - znajdowały się w wystarczająco podobnych położeniach. Czynnikiem decydującym w tej mierze stał się fakt uzależnienia emerytury "zwykłej" od wysokości składek odprowadzonych wcześniej do systemu emerytalnego, podczas gdy emerytura resortowa - zdaniem Trybunału - ma charakter dyskrecjonalny i zależy od uznania odpowiedniego organu i stanu finansów państwowych. Ta okoliczność oznaczała, iż skarżąca nie znajdowała się w położeniu porównywalnym do świadczeniobiorców emerytur powszechnych, a więc nie mogła twierdzić, iż była dyskryminuąco traktowana w rozumieniu art. 14 Konwencji. Ta część jej skargi również została uznana za niedopuszczalną.

Mockienė przeciwko Litwie - decyzja ETPC z dnia 4 lipca 2017 r., skarga nr 79516/13.

-----------------------------
* Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu.