Strasburg: Słowenia naruszyła prawa "wymazanych"

W wyniku ogłoszenia niepodległości w 1991 r. Słowenia pozbawiła prawa do stałego pobytu prawie 20 tyś. osób (tzw. wymazanych). Brak uregulowania ich statusu prawnego przez prawie 20 lat stanowił poważne naruszenie praw podstawowych uznał Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku Wielkiej Izby z 26 czerwca br.

Skarga została wniesiona przeciwko Słowenii przez osoby należące do kategorii tzw. "wymazanych", czyli osób, które zostały pozbawione prawa do stałego pobytu w Słowenii po uzyskaniu w 1991 r. niepodległości przez to państwo. Skarżący byli wcześniej obywatelami Jugosławii i po jej rozpadzie nie złożyli w wymaganym terminie wniosku o przyznanie obywatelstwa słoweńskiego. Odebranie im statusu stałych rezydentów i nieuregulowanie go w żaden inny sposób przyniosło bardzo poważne konsekwencje: utratę dokumentów tożsamości i praw wynikających z zabezpieczenia społecznego, brak możliwości podjęcia zatrudnienia i podróżowania. Niektóre osoby zostały eksmitowane ze swych mieszkań, a nawet wydalone z kraju. O możliwości powstania takich konsekwencji zainteresowani nie zostali poinformowani wcześniej.

Trybunał uznał ten stan rzeczy za poważne naruszenie prawa do życia prywatnego, chronionego w art. 8 Konwencji o prawach człowieka. Skarżący mieszkali na terenie dzisiejszej Słowenii całe swoje życie i wykształcili silne związki społeczne, gospodarcze i kulturowe z tym państwem. Skarżący mogli przewidzieć, iż w wyniku niezłożenia wniosku o obywatelstwo słoweńskie będą w tym kraju traktowani jak cudzoziemcy, nie mogli jednak przewidzieć, że zostanie im odebrane prawo do stałego pobytu i że w świetle prawa staną się de facto nielegalnymi imigrantami. Ich "wymazanie" było środkiem ekstremalnym. Do skarżących nie miała zastosowania również ustawa o cudzoziemcach, a zatem "wymazani" znaleźli się w stanie zupełnej próżni prawnej, który utrzymywał się przez prawie 20 lat.

Słowenia argumentowała, iż tak radykalna regulacja miała na celu "stworzenie korpusu obywateli słoweńskich", a zatem realizowała uzasadniony prawnie cel. Trybunał odrzucił to stanowisko. Osiągnięcie takiego celu nie wymagało zastosowania tak daleko idącego środka jak "wymazanie" 30 tyś. osób i skazanie ich na pobyt w zupełnej próżni prawnej, a co za tym idzie odebranie im elementarnej ochrony prawnej przez okres prawie 20 lat.

Trybunał przyznał skarżącym w związku z naruszeniami art. 8 i innych Konwencji po 20 tyś. euro tytułem doznanej krzywdy oraz zasądził zwrot poniesionych kosztów i wydatków.

Tak wynika z wyroku Wielkiej Izby Trybunału z 26 czerwca 2012 r. w sprawie nr 26828/06, Kurić i inni przeciwko Słowenii.

Artykuł pochodzi z programu System Informacji Prawnej LEX on-line