Strasburg: minął dobry rok w orzecznictwie
Miniony rok orzeczniczy można uznać za pełen sukcesów - stwierdził 29 stycznia br. przewodniczący Dean Spielmann podczas dorocznej konferencji podsumowującącej działalność Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Wcześniejszy rok 2013 był dla Europejskiego Trybunału Praw Człowieka rokiem testowym, kiedy to na pełen etat i z pełną mocą rozpoczęło się wdrażanie reform organizacyjnych, przyjętych w latach 2009-2012. Istotą reform było doprowadzenie do sytuacji, w której Trybunał przestanie być "ofiarą własnego sukcesu" i zacznie na bieżąco radzić sobie z wpływem skarg.
W 2014 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka kontynuował realizację reformy organizacyjnej z lat 2009-2012 skupiając się na swym głównym celu w postaci zmniejszenia liczby spraw zawisłych przed Trybunałem. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że jeszcze w 2011 r. przed Trybunałem toczyło się ponad 150 tys. postępowań w sprawie skarg indywidualnych, co doprowadziło do zupełnego paraliżu Trybunału i bardzo długiego czasu rozpatrywania poszczególnych spraw. Od 2011 r. liczba ta sukcesywnie malała: rok 2012 zakończył się wynikiem trochę ponad 128 tys. postępowań, w roku 2013 było to nieco poniżej 100 tys., a rok 2014 został zamknięty liczbą 69.900 skarg zawisłych przed Trybunałem. Różnica jest imponująca - w ciągu trzech lat zmniejszył swe "obłożenie" ponad dwukrotnie. Wynik ten jest bezpośrednim skutkiem wdrożenia procedury wstępnego rozpatrywania skarg przez jednego sędziego i zaostrzenia kryteriów dopuszczalności skarg indywidualnych do Trybunału. Dean Spielmann wyraził nadzieję, że w 2015 r. Trybunał upora się ze wszystkimi zaległościami.
Ostatnim wyzwaniem o charakterze "organizacyjnym", którym Trybunałowi pozostaje się zająć, jest problem spraw powtarzalnych. Spośród tych prawie 70 tys. zawisłych obecnie przed Trybunałem skarg, połowa - bo 35 tys. - to sprawy powtarzalne, w których zarzuca się naruszenie tego samego prawa konwencyjnego, w analogicznych stanach faktycznych i w związku z obowiązywaniem tych samych krajowych przepisów prawnych lub praktyk administracyjnych. Ta sytuacja pokazuje, że same państwa-strony Konwencji mają przed sobą jeszcze "lekcje do odrobienia", jako że sprawy powtarzalne są oczywistym sygnałem istnienia określonego błędu systemowego w krajowym porządku prawnym, który z powodzeniem mógłby - a nawet powinien - zostać rozstrzygnięty na szczeblu krajowym, bez interwencji sądu międzynarodowego.
W 2014 r. do Trybunału wpłynęło 56.250 nowych skarg (w 2013 r. było to 65.800 skarg), z czego 43.450 zostało uznane za niedopuszczalne w procedurze ich weryfikacji przez jednego sędziego. Trybunał rozstrzygnął w 2014 r. 83.063 skarg, a więc nieco mniej niż w roku 2013 (ponad 93 tys.), niemniej jednak porównanie wpływu nowych skarg do utrzymywanego tempa orzeczniczego i tak daje wynik bardzo pozytywny, skoro liczba zawisłych skarg zmniejszyła się o 30%. Trybunał wydał wyrok w 2.388 sprawach (w porównaniu do 3.661 rozstrzygniętych wyrokiem spraw w 2013 r.), wiele wyroków zostało wydanych jednak w sprawach połączonych, więc ich liczba "netto" wyniosła 891. W sprawach przeciwko Polsce zapadło w 2014 r. 28 wyroków, z czego w 20 wyrokach Trybunał stwierdził naruszenie co najmniej jednego artykułu Konwencji (w 2013 r. w sprawach przeciwko Polsce zapadły 23 wyroki).
Nasz kraj wypada na szczęście dość blado w porównaniu do tradycyjnie największych "grzeszników" Rady Europy, to jest Rosji i Turcji - w sprawach przeciwko Federacji Rosyjskiej Trybunał wydał w 2014 r. 129 wyroków (w 122 stwierdzono naruszenia Konwencji), a w sprawach przeciwko Turcji 101 wyroków (w 94 stwierdzono naruszenia Konwencji). Jeżeli chodzi o liczbę spraw obecnie zawisłych przed Trybunałem, to największa liczba postępowań toczy się przeciwko Ukrainie (ponad 13 tys. spraw), Włochom (ponad 10 tys. spraw), Rosji i Turcji (w obu przypadkach ponad 9 tys. spraw). Dla Polski liczba ta wynosi 1.797 zawisłych sprawy. W roku 2014 do Trybunału trafiły również trzy sprawy międzypaństwowe ze skarg Ukrainy przeciwko Rosji - to pokłosie dramatycznych wydarzeń na Ukrainie, których jesteśmy świadkami od półtora roku.
Szczegółowe podsumowanie działalności Trybunału dostępne jest na stronie internetowej Trybunału: www.echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=home.
Źródło: Annual Report 2014: www.echr.coe.int/Documents/Annual_report_2014_ENG.pdf,
Analysis of statistics 2014: www.echr.coe.int/Documents/Stats_analysis_2014_ENG.pdf, stan z dnia 4 lutego 2015 r.
