Ruszyły sędziowskie konkursy - 25 wolnych stanowisk

Po ponad dwóch latach ruszają konkursy sędziowskie. Obwieszczenie o 25 wolnych stanowiskach w sądach okręgowych i apelacyjnych pojawiła się 18 czerwca w Monitorze Polskim. Wcześniej Ministerstwo Sprawiedliwości informowało Prawo.pl, że Departament Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych przygotował już projekty takich obwieszczeń i, że mają być systematycznie publikowane. Przypomnijmy, że decyzję o wstrzymaniu konkursów podjął Adam Bodnar, tuż po powołaniu na ministra sprawiedliwości - w 2023 r., uzasadnił to sytuacją wokół Krajowej Rady Sądownictwa.

O co chodziło z KRS? Duża część środowiska prawniczego i rząd stoi na stanowisku, że poprzednia Krajowa Rada Sądownictwa, ukształtowana na podstawie nowelizacji z 2017 r. była niekonstytucyjna. Chodziło o to, że w jej skład wchodziło 15 sędziów/członków wybranych przez Sejm, a nie przez sędziów. Kwestionowany jest też status sędziów, którzy awansowali lub zostali powołani na wniosek tamtejszej Rady, czyli od 2018 r. Kwestie te miała uregulować tzw. ustawa praworządnościowa, która obecnie jest w Sejmie. 13 maja br. wybrana została nowa KRS, co istotne, na podstawie tej samej ustawy. Prezydent Karol Nawrocki zawetował bowiem nowelę zakładającą wybór sędziów do Rady przez sędziów. Sejm przyjął jednak uchwałę, w której zobowiązał się, że w swoim wyborze uwzględni wskazanie zgromadzeń sędziowskich. Takie zgromadzenia i zebrania sędziowskie odbyły się w kwietniu, a największe poparcie uzyskało 15 sędziów kandydatów ze wspólnej listy Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce, Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Sędziów Sądów Administracyjnych, Stowarzyszenia Sędziów Themis i Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia. Na ostatecznej liście, po pracach komisji, znalazło się 13 spośród nich, a także sędziowie Łukasz Piebiak, kandydat PiS, oraz Łukasz Zawadzki – Konfederacji – bo zgodnie z obowiązującymi przepisami musiał być uwzględniony co najmniej jeden kandydat wskazany przez każdy klub poselski. I ci sędziowie do Rady zostali wybrani.

Dodatkowo jeszcze tuż przed ich wyborem Trybunał Konstytucyjny wydał zabezpieczenie wzywające posłów do powstrzymania się od tego wyboru.

Czytaj: Sędzia Dariusz Zawistowski nowym przewodniczącym KRS>>

KRS wzywa ministra sprawiedliwości do obwieszczania konkursów na stanowiska sędziowskie>>

Gdzie rozpoczęto konkursy sędziowskie? 

Na razie minister sprawiedliwości Waldemar Żurek obwieścił o 25 wolnych stanowiskach sędziowskich: 

1. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Białymstoku;
2. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku;
3. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Katowicach;
4. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie;
5. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Lublinie;
6. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Łodzi;
7. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu;
8. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie;
9. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Szczecinie;
10. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie;
11. stanowisko sędziego sądu apelacyjnego w Sądzie Apelacyjnym we Wrocławiu;
12. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Białymstoku;
13. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Gdańsku;
14. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Katowicach;
15. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Krakowie;
16. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Łodzi;
17. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Poznaniu;
18. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Rybniku;
19. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Szczecinie;
20. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Świdnicy;
21. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Toruniu;
22. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Warszawie;
23. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w Zielonej Górze;
24. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym we Wrocławiu;
25. stanowisko sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie.

Stopniowe uruchamianie konkursów pomoże w pracy KRS? 

Sędzia Dariusz Zawistowski, przewodniczący KRS przyznaje w rozmowie z Prawo.pl.,  że Rada nie mamy konkretnych wiadomości o nowych postępowaniach konkursowych. 

Jest ogólna zapowiedź ministra sprawiedliwości, że będzie ogłaszał o wolnych etatach, ale nie będzie to pełna pula wolnych miejsc, tylko będą one ogłaszane stopniowo. Moim zdaniem jest to dobre rozwiązanie, gdyż KRS nie jest w stanie jednocześnie rozpoznać tysiąca wniosków, a na jedno stanowisko może się zgłosić wielu kandydatów - mówi.

W jego ocenie, powinno być przyjęte kryterium, że w pierwszej kolejności rozpoznaje się najpilniejsze potrzeby etatowe. - Z zapowiedzi ministra wynika, że będzie się posługiwał takim kryterium. Natomiast z punktu widzenia KRS w dłuższej perspektywie potrzebne są dane na temat obciążenia pracą sędziów w poszczególnych kategoriach spraw, aby praca orzecznicza była rozkładana w sposób równomierny na sędziów. Są sądy, gdzie wpływ spraw jest bardzo wysoki i tam należałoby uzupełnić liczbę etatów, a nie kierować się wyłącznie liczbą obecnie nieobsadzonych etatów w poszczególnych sadach. Potrzebna jest szersza analiza - podsumowuje.

Wcześnie mówił nam, że nowa Rada chce wprowadzić do swojego Regulaminu "obiektywne kryteria oceny kandydatów".

Tak aby było dla wszystkich jasne – i dla kandydujących, i dla członków Rady, jakie kryteria powinny być brane pod uwagę. Niektóre są oczywiste, np. doświadczenie zawodowe, wyniki w pracy, opinie o tych kandydatach przedstawiane przez samorządy. Chcemy wrócić do procedury, w której wszyscy kandydaci są opiniowani przez zgromadzenia sędziowskie. Dlatego, że środowisko sędziowskie zna kandydatów na awanse. Będziemy się starali, aby to był jeden z koniecznych elementów procedury nominacyjnej. A przepisy zwracają na to uwagę. Ocena kandydatów powinna być maksymalnie obiektywna i czytelna. Zwłaszcza w momencie przedstawiania wniosków prezydentowi. Jeśli konkurs wygrał kandydat merytorycznie spełniający wszystkie kryteria i uznany za najlepszego kandydata, to jest też gwarancja dla obywateli, że dobry sędzia zajmuje określone stanowisko. I dla prezydenta, który będzie zastanawiać się, czy dokonać aktu powołania. Przy czytelnej procedurze mniej będzie wątpliwości co do kandydatów wskazanych przez KRS - podsumował. 

Poprzednia Rada wzywała do ogłaszania konkursów

Rok temu ówczesna Krajowa Rada Sądownictwa wezwała ministra sprawiedliwości do ogłaszania konkursów sędziowskich. Uzasadniała to tym, że liczba wolnych etatów sędziowskich przekracza w skali kraju już 1000.

 Nieogłaszanie konkursów na sędziów od grudnia 2023 r. jest sprzeczne z ustawowym obowiązkiem, a przede wszystkim uderza w podstawowe prawa obywateli do szybkiego rozpoznawania spraw, narusza zaufanie obywateli do Rzeczypospolitej Polskiej i prowadzi do całkowitej obstrukcji fundamentów państwa, jakim jest także wymiar sprawiedliwości – podkreślała. I dodała, że „łamanie prawa przez ministra sprawiedliwości w powyższym zakresie jest sprzeczne z zasadą służby organów państwa wobec obywateli i doprowadzi w najbliższym czasie do destrukcji wymiaru sprawiedliwości, na co Krajowa Rada Sądownictwa jako strażnik niezależności sądów nie może się zgodzić".

Czytaj też w LEX: Wiącek Marcin, Kryzys sądownictwa w Polsce z perspektywy zasady podziału władzy >

Zresztą Ministerstwo Sprawiedliwości miało plan na przywracanie praworządności i naprawienie sytuacji w sądach, miał ruszyć tuż po tym, kiedy urząd obejmie nowy prezydent – Rafał Trzaskowski. Zakładano, że po sierpniu 2025 r. ruszy wybór nowego sędziowskiego składu Krajowej Rady Sądownictwa (na podstawie nowelizacji podpisanej przez nowego prezydenta), z kolei na przełomie 2025/2026 r. miała już działać nowa KRS, która miała nie tylko opiniować sędziów startujących w konkursach, ale też … weryfikować tych powołanych od 2018 r. Co więcej, ustawa regulująca tę ostatnią kwestię miała wejść w życie już 15 października 2025 r., jeszcze wcześniej – od 1 października – miał działać specjalny wykaz sędziów objętych ustawą, ze wskazaniem grup, do których należą. Grupy – to z kolei konkretne konsekwencje. Przykładowo: sędziowie, którzy awansowali, mieliby po wejściu w życie ustawy wrócić na poprzednie stanowiska, pozostając w dwuletniej delegacji; z kolei ci, którzy przyszli spoza zawodu, mieli znaleźć się poza zawodem sędziowskim – no chyba, że zawnioskowaliby o możliwość objęcia stanowiska referendarza sądowego. Z kolei status młodych sędziów (tzw. grupa zielona, licząca około 1000 osób – byli asesorzy, asystenci, referendarze) miał być potwierdzony w drodze uchwał prawidłowo ukształtowanej KRS. Plany pokrzyżował wybór na prezydenta Karola Nawrockiego.

Czytaj też w LEX: Znaczenie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dla naprawy wymiaru sprawiedliwości po kryzysie praworządności w Polsce >

Jak wygląda procedura?

O wolnych stanowiskach sędziowskich minister sprawiedliwości obwieszcza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Zgodnie z Prawem o ustroju sądów powszechnych każdy, kto spełnia warunki do objęcia stanowiska sędziego sądu powszechnego, może zgłosić swoją kandydaturę na jedno stanowisko sędziowskie w terminie czternastu dni od dnia obwieszczenia.

Osoba, która zgłosiła swoją kandydaturę na wolne stanowisko sędziowskie w sądzie powszechnym, nie może, do czasu zakończenia postępowania w sprawie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim w sądzie powszechnym, zgłosić swej kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym, Naczelnym Sądzie Administracyjnym ani wojewódzkim sądzie administracyjnym. Zgłoszenie kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie w tych sądach powoduje zakończenie postępowania w sprawie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim w sądzie powszechnym. Zgłaszający swoją kandydaturę wypełnia w systemie teleinformatycznym kartę zgłoszenia kandydata na wolne stanowisko sędziowskie, opatruje ją podpisem elektronicznym nadanym przez ten system, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a następnie wnosi za pośrednictwem systemu do prezesa właściwego sądu.

Czytaj też w LEX: Oddając głos sędziom: opinie sędziów co do statusu sędziów powołanych po 2017 r. – badanie empiryczne >

Kandydat na wolne stanowisko sędziowskie, który zajmuje stanowisko sędziego sądu powszechnego, sędziego sądu administracyjnego albo sędziego sądu wojskowego, do karty zgłoszenia dołącza m.in. wykaz sygnatur akt pięćdziesięciu spraw sądowych różnych kategorii, w których rozpoznawaniu brał udział, a w przypadku mniejszej liczby spraw - wykaz sygnatur akt wszystkich spraw. Kandydaturę na wolne stanowisko sędziego sądu rejonowego oraz na wolne stanowisko sędziego sądu okręgowego zgłasza się prezesowi właściwego sądu okręgowego, zaś kandydaturę na wolne stanowisko sędziego sądu apelacyjnego - prezesowi sądu apelacyjnego. Następnie o zgłoszeniu każdego kandydata na wolne stanowisko sędziowskie prezes właściwego sądu zawiadamia ministra sprawiedliwości przez udostępnienie karty zgłoszenia kandydata w systemie teleinformatycznym.

Czytaj też w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >

Krajowa Rada Sądownictwa weryfikuje kandydatów na sędziów w wieloetapowym postępowaniu, ocenia kwalifikacje na podstawie m.in. wyników wizytacji, przeglądu akt spraw prowadzonych przez kandydata, dorobku i jakości pism procesowych - jeśli chodzi np. o radcę czy adwokata. 

Zgodnie z art. 179 Konstytucji sędziowie powoływani są przez prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas nieoznaczony.

Czytaj też w LEX: Krytyczny przegląd wybranego orzecznictwa sądów administracyjnych wobec statusu tzw. neosędziów w latach 2018–2023