Rozwody pozasądowe od stycznia 2027 r. - Sejm przyjął nowelę

Sejm przyjął właśnie nowelizację zakładającą rozwody pozasądowe. Jeśli przepisy wejdą w życie, taki rozwód będzie można uzyskać przed urzędnikiem stanu cywilnego już od 1 stycznia 2027 r. Ministerstwo Finansów alarmowało wcześniej, że w budżecie na 2026 r. nie zaplanowano środków na ten cel. Nowe rozwiązanie jest dla tych małżonków, którzy nie mają dzieci a mają staż minimum roczny. Koszty czynności mają wynieść po 300 zł od każdej ze stron.

To jedna z najbardziej wyczekiwanych regulacji, szczególnie przez tych, którym w małżeństwie nie jest po drodze. W sądach na rozwiązanie węzła małżeńskiego czeka się obecnie latami, wizja rozwodu pozasądowego budzi więc duże nadzieje. Nowelę Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przygotowano w ramach pakietu deregulacyjnego, problem jednak w tym, że w samej koalicji rządzącej wzbudziła spore wątpliwości – ministerstwa, m.in. rolnictwa, obrony narodowej, rozwoju i technologii, wskazywały, że takie uproszczenie może być polem do nadużyć, pogłębić kryzys demograficzny, a także nie odpowiada konstytucyjnemu znaczeniu instytucji małżeństwa. Ostatecznie MS nie uwzględniło tych uwag, ale zmiany raczej nie wejdą w życie tak szybko, jak planowano.

13 marca "za" nowelą zagłosowało 242 posłów, 187 było przeciw - w tym PiS i Konfederacja. 

Czytaj: Rozwody pozasądowe nie takie pewne? W samym rządzie duże wątpliwości>>

 Rozwód pozasądowy nie przed konsulem – MS poprawiło projekt​>>

Specjalna procedura i rejestr - rozwód pozasądowy ma być szybki​>>

Rozwody pozasądowe, ale z przymusem adwokacko-radcowskim?​>>

Czytaj także komentarz praktyczny w LEX: Karciarz Mateusz, Lewandowski Tomasz, Rodzaje aktów stanu cywilnego – akt małżeństwa>

Szybki rozwód - koszt 620 zł

Założenie jest takie, że rozwód pozasądowy mógłby zostać sfinalizowany przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego. To, co najważniejsze – warunkiem koniecznym będzie co najmniej roczny staż małżeństwa, brak wspólnych małoletnich dzieci, zgodność co do całkowitego rozpadu małżeństwa i gotowość zapłacenia w sumie 620 zł za całą procedurę. W noweli wprost zapisano, że kierownik USC nie będzie mógł rozpocząć postępowania, jeżeli między małżonkami toczy się sprawa o rozwód.

Jak to będzie wyglądać w praktyce? Zgodnie z nowelą, po roku małżeństwa ci, którzy będą chcieli je zakończyć (pod warunkiem zgodności w tym zakresie i braku małoletnich dzieci), będą musieli udać się do wybranego Urzędu Stanu Cywilnego, by złożyć pisemne zapewnienia potwierdzające istnienie przesłanek rozwodu pozasądowego (w tym najważniejszej – zupełnego i trwałego rozkładu pożycia). Co ważne, zawsze będzie wybór – małżonek, który uzna, że jego interesy lepiej zabezpieczy tryb sądowy, będzie mógł wystąpić o rozwiązanie związku do sądu, także wtedy, gdy w danym małżeństwie nie ma wspólnych małoletnich dzieci.

Kolejnym warunkiem do spełnienia będzie to, by w polskim rejestrze stanu cywilnego znajdował się akt małżeństwa, bo tylko wtedy – po dopełnieniu wszystkich niezbędnych formalności – będzie możliwe dołączenie do tego aktu wzmianki dodatkowej oznaczającej rozwiązanie związku małżeńskiego. Jeśli go w rejestrze nie będzie, kierownik zainicjuje procedurę przeniesienia aktu z konkretnego urzędu.

Podczas tego spotkania kierownik wyjaśni małżonkom „doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące rozwód pozasądowy, a także przekaże im pisemną informację dotyczącą form wsparcia w kryzysie małżeńskim oraz skutków rozwiązania małżeństwa". Wsparci w ten sposób dostaną miesiąc na przemyślenia, bo kolejny etap nie będzie mógł rozpocząć się wcześniej.

Następnie, w ramach drugiego etapu i na kolejnym spotkaniu z kierownikiem USC, sporządzony zostanie protokół przyjęcia oświadczeń małżonków o rozwiązaniu małżeństwa w drodze rozwodu pozasądowego. Po podpisaniu protokołu obejmującego złożenie wymaganych prawem oświadczeń, małżonek, który chce powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, będzie mógł to zrobić w ramach tej samej wizyty w USC.

Rozwód pozasądowy będzie można... unieważnić 

Nowela zakłada również, że każdy z małżonków będzie mógł wystąpić z żądaniem unieważnienia rozwodu pozasądowego, jeżeli w chwili składania oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa małżonkowie mieli - np. wspólne małoletnie dzieci albo wspólne dzieci poczęte, lecz nieurodzone, o ile urodziły się żywe.

Powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego będzie mógł także wnieść małżonek, który w chwili składania oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa działał:

• w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
• pod wpływem bezprawnej groźby drugiego małżonka lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie o rozwiązaniu małżeństwa mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe;
• od wpływem błędu wywołanego podstępnie przez drugiego małżonka, uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby małżonek nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia o rozwiązaniu małżeństwa;
• podstęp osoby trzeciej jest jednoznaczny z podstępem drugiego małżonka, jeżeli ten o podstępie wiedział.

Z noweli wynika również, że unieważnienie rozwodu pozasądowego może nastąpić wyłącznie z przyczyn określonych w tych paragrafach i jeżeli za dalszym trwaniem małżeństwa przemawia dobro rodziny.

Kiedy nie można będzie żądać unieważnienia rozwodu pozasądowego? Np. po upływie sześciu miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania stanu obawy, a w każdym wypadku po upływie lat trzech od złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu małżeństwa. 

I oczywiście po śmierci któregokolwiek z małżonków albo po zawarciu przez któregokolwiek z małżonków nowego związku małżeńskiego. Powództwo o unieważnienie rozwodu pozasądowego będzie mógł również wytoczyć prokurator.