Radca chciał umorzenia składek, samorząd odmówił – NSA uwzględnia skargę kasacyjną KRRP
Jeden z radców jeszcze w 2020 r. wniósł o umorzenie mu należności z tytułu składek członkowskich, ze względu na zły stan zdrowia. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie odmówiła, więc próbował się odwołać, ale prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uznało, że jest to niedopuszczalne. Teraz NSA uwzględnił skargę kasacyjną KRRP wskazując, że uchwały podejmowane w przedmiocie umorzenia składek stanowią akty o charakterze wewnętrznym, mieszczące się w sferze autonomii korporacyjnej samorządu, a zatem nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej, właściwej dla aktów z zakresu administracji publicznej.
W sprawę włączył się też Rzecznik Praw Obywatelskich, a po drodze był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który przesądził, że sprawa dotycząca rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składki członkowskiej jest sprawą indywidualną z zakresu administracji publicznej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że w myśl art. 60 pkt 6 ustawy o radcach prawnych do zakresu działania KRRP należy rozpatrywanie odwołań od uchwał rad okręgowych izb radców prawnych. – Żaden przepis ustawy o radcach prawnych ani żaden inny akt normatywny rangi ustawowej, regulujący funkcjonowanie samorządu radcowskiego, nie przewiduje jakiegokolwiek wyłączenia zasady dwuinstancyjności w sprawach z zakresu umorzenia należności z tytułu składki członkowskiej. Dlatego też, zdaniem sądu, wyłączenie dwuinstancyjności postępowania w odniesieniu do uchwał rady okręgowej izby radców prawnych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składki członkowskiej naruszałoby m.in. art. 78 Konstytucji.
Czytaj: TK umorzył sprawę konstytucyjności przepisów o samorządach prawniczych>>
Radcy proponują swoją definicję pomocy prawnej; tytuł radcy ma być lepiej chroniony>>
NSA wchodzi do sprawy i uwzględnia skargę
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił jednak skargę kasacyjną wniesioną przez Krajową Radę Radców Prawnych i uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany po skardze Rzecznika Praw Obywatelskich. Uznał przy tym, że obowiązek uiszczania składek członkowskich ma charakter cywilnoprawny i wynika ze stosunku członkostwa w samorządzie zawodowym, a nie z władztwa publicznego państwa. W rezultacie uchwały podejmowane w przedmiocie umorzenia składek stanowią akty o charakterze wewnętrznym, mieszczące się w sferze autonomii korporacyjnej samorządu, a zatem nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej właściwej dla aktów z zakresu administracji publicznej.
W odniesieniu do stanowiska RPO, zgodnie z którym wyłączenie kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej w sprawach umorzenia składek członkowskich miałoby prowadzić do naruszenia zasady równości, prawa do sądu oraz nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej członków samorządu zawodowego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał tę argumentację za nieprzekonującą. Wskazał, że opiera się ona na błędnym założeniu utożsamiającym stosunki korporacyjne samorządu zawodowego ze stosunkami administracyjnoprawnymi.
NSA ocenił, że stosunek prawny łączący w tym zakresie radcę prawnego z samorządem zawodowym, ma charakter stosunku korporacyjnego, a nie administracyjnoprawnego. W konsekwencji spory wynikające ze stosunków korporacyjnych samorządu zawodowego, jako stosunki cywilnoprawne, podlegają kognicji sądów powszechnych. Tym samym strona nie jest pozbawiona prawa do sądu. NSA podkreślił jednak, że odmienny charakter ma uchwała prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 3 października 2020 r. nr 950/X/2020 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania.
– Uchwała taka – jako rozstrzygnięcie procesowe dotyczące uprawnień proceduralnych strony – może podlegać kontroli sądu administracyjnego – przyznał, dodał jednak, że kontrola ta obejmuje wyłącznie ocenę prawidłowości odmówienia stronie prawa do złożenia odwołania, pozostawiając poza marginesem rozważań kwestie merytorycznej zasadności rozstrzygnięcia Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie w przedmiocie umorzenia składek członkowskich, które – jako takie – nie ingerują w sferę administracyjnopubliczną.
