Sędzia "neo"? NRA wzywa SN, by nie pomijano wniosków o wyłączenie ich ze spraw

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wyraziło stanowczy sprzeciw wobec pomijania wniosków obrońców o wyłączenie sędziego w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Chodzi o sędziów powołanych do SN przy udziale poprzedniej KRS. Adwokatura podkreśla, że obywatel ma prawo do rozpoznania swojej sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd ustanowiony ustawą. Ma również – jak dodaje – prawo do tego, aby jego zastrzeżenia dotyczące składu sądu zostały poddane ocenie w procedurze przewidzianej przez prawo.

Sprawa dotyczy sędziów powołanych od 2018 r. W skład ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa wchodziło 15 sędziów/członków wybranych przez Sejm, a nie przez sędziów – na podstawie nowelizacji ustawy o KRS z grudnia 2017 r. Obecny skład KRS został wybrany na podstawie tych samych przepisów (nowelę zakładającą wybór 15 członków przez sędziów zawetował prezydent), ale 13 sędziów/członków wskazały Sejmowi zgromadzenia, zebrania sędziowskie. Co istotne, Sejm w czwartek – 8 października – wraca do tzw. ustawy praworządnościowej, która ma uregulować status sędziów powołanych, awansowanych przy udziale poprzedniej KRS.

Czytaj: Nowa KRS wycofała 7 wniosków z Trybunału, 81 sędziom pozwala orzekać nadal>>

Podstawą pomijania wniosków zarządzenie

 Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wyraża stanowczy sprzeciw wobec sygnalizowanej przez obrońców praktyki stosowanej w Izbie Karnej Sądu Najwyższego, polegającej na nierejestrowaniu i nierozpoznawaniu wniosków o wyłączenie sędziego z uwagi na udział w procedurze jego powołania Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw – wskazano w stanowisku.

Dodano, że podstawą praktyki pomijania wniosków ma być zarządzenie prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego nr 14/2026 z dnia 25 maja 2026 r. (następnie uchylone zarządzeniem nr 20/2026 z dnia 9 czerwca 2026 r.) oraz zarządzenie prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego nr 21/2026 z dnia 18 czerwca 2026 r.

– Zarządzenie wewnętrzne nie może stanowić samodzielnej podstawy pozbawienia obywatela uprawnień procesowych. Kompetencje do organizowania pracy sądu nie obejmują prawa do wyłączania ustawowych gwarancji ani zastępowania rozstrzygnięć procesowych czynnościami administracyjnymi. O sposobie postąpienia z wnioskiem o wyłączenie sędziego muszą decydować obowiązujące przepisy – podkreśla NRA.

Dodaje, że wady procedury powoływania sędziów z udziałem tak ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa oraz ich konsekwencje dla prawa do sądu były przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

– Zastrzeżenia odwołujące się do tych wad dotyczą podstawowych warunków rzetelnego procesu. Wymagają postąpienia zgodnie z prawem, a nie administracyjnego pominięcia – podsumowano.

Czytaj: Po dziewięciu miesiącach Sejm wraca do ustawy praworządnościowej>>

W sprawach karnych znaczenie gwarancji szczególne

Uzasadniono równocześnie, że gwarancje te mają szczególne znaczenie w sprawach karnych, w których rozstrzygnięcie sądu bezpośrednio wpływa na wolność człowieka.

– Wymagają postąpienia zgodnie z prawem, a nie administracyjnego pominięcia. Obywatel nie ma wpływu na sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa ani na przebieg procedury powołania sędziego. Nie może ponosić skutków wad tych procedur przez utratę możliwości skutecznego zakwestionowania składu sądu rozpoznającego jego sprawę. To państwo odpowiada za zapewnienie sądu spełniającego konstytucyjne i konwencyjne standardy – podsumowuje prezydium NRA.

Dodaje również, że pomijanie wniosków obrońców podważa skuteczność prawa do obrony oraz pozbawia obywatela możliwości uzyskania procesowego rozstrzygnięcia jego zastrzeżeń.

W postępowaniu kasacyjnym może prowadzić do rozpoznania sprawy bez uprzedniego rozstrzygnięcia podniesionych zarzutów dotyczących składu sądu, mimo że wynik tego postępowania może przesądzać o dalszym wykonywaniu kary pozbawienia wolności. Prawo do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego staje się pozorne, jeżeli pismo może zostać przyjęte, a następnie pominięte poza procedurą przewidzianą przez ustawę. Sąd może nie podzielić argumentów obrońcy. Musi jednak postąpić z jego wnioskiem zgodnie z prawem i zapewnić możliwość ustalenia, w jaki sposób został on rozpatrzony – wskazano.

NRA wzywa prezesa Izby Karnej do zaprzestania praktyki

Prezydium NRA wezwało prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego do niezwłocznego zapewnienia praktyki zgodnej z tymi wymaganiami, w szczególności do:

• zaprzestania pomijania wniosków o wyłączenie sędziego na podstawie zarządzenia wewnętrznego;
• zapewnienia odnotowania wpływu każdego wniosku w aktach właściwej sprawy oraz nadania mu biegu zgodnie z obowiązującymi przepisami;
• zapewnienia, aby sposób postąpienia z wnioskiem wynikał z akt sprawy i został zakomunikowany obrońcy w sposób przewidziany prawem;
• ustalenia, które wnioski zostały dotychczas pominięte, oraz podjęcia przewidzianych prawem czynności służących ochronie praw osób, których sprawy dotyczą.

Zaapelowało też do obrońców o dokumentowanie przypadków pomijania wniosków, podejmowanie dostępnych działań procesowych w interesie reprezentowanych osób oraz przekazywanie informacji o takich przypadkach NRA.