NRA wzywa ministra Żurka do prac nad systemowymi zmianami w "urzędówkach"
Naczelna Rada Adwokacka przyjęła uchwałę, w której wzywa ministra sprawiedliwości do niezwłocznego podjęcia prac legislacyjnych nad stworzeniem nowoczesnego i efektywnego systemu świadczenia pomocy prawnej z urzędu, obejmującego zarówno pomoc przedsądową, jak i pomoc świadczoną w postępowaniach sądowych i innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw. Zaznaczono w niej, że taki system powinien być projektowany przede wszystkim z perspektywy interesu obywatela, który z przyczyn ekonomicznych nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej.
Przypomnijmy, że samorząd adwokacki, radcowski, ale też m.in. Stowarzyszenie Adwokackie Defensor Iuris, walczą o stawki za pomoc prawną z urzędu i minimalne „z wyboru" od lat. Doprowadziło to m.in. do tego, że w połowie 2024 r. Ministerstwo Sprawiedliwości zrównało stawki za świadczenie pomocy prawnej z urzędu z minimalnymi stawkami dla adwokatów i radców z wyboru (był to zresztą efekt wcześniejszych wyroków Trybunału Konstytucyjnego). Z kolei od stycznia 2025 r. ministerstwo podniosło „urzędówki" w 11 kategoriach spraw. Temat pojawił się też na czerwcowym Krajowym Zjeździe Adwokatury i zakończył się m.in. wskazaniem wśród priorytetów w uchwale programowej. Kolejna podwyżka była od 1 stycznia 2026 r. - w 10 kategoriach spraw o 100 proc., w pięciu o 50 proc. Miał być też przygotowany projekt ustawy regulujący kompleksowo kwestie wynagradzania za świadczenie pomocy prawnej - chodziło m.in. o wprowadzenie corocznej waloryzacji stawek. Miał się tym zajmować pełnomocnik do spraw określenia zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata oraz radcę prawnego z urzędu, którym decyzją ministra Adama Bodnara 17 maja 2024 r. został adwokat Jacek Różycki. Obecny minister Waldemar Żurek po objęciu stanowiska poinformował jednak, że formuła takiego pełnomocnika już się wyczerpała, i wskazał, że dalsze prace w tym obszarze prowadzone będą w zespołach z przedstawicielami samorządów prawniczych i Ministerstwa Sprawiedliwości.
Czytaj: Adwokatura chce podwyższenia "urzędówek" w 30 kategoriach spraw>>
NRA wzywa do zmian systemowych
Naczelna Rada Adwokacka przyjęła uchwałę, w której w trosce o realizację konstytucyjnego prawa obywateli do sądu, prawa do obrony oraz prawa do rzetelnego procesu, wzywa ministra sprawiedliwości do niezwłocznego podjęcia prac legislacyjnych nad - jak wskazano - stworzeniem nowoczesnego i efektywnego systemu świadczenia pomocy prawnej z urzędu, obejmującego zarówno pomoc przedsądową, jak i pomoc świadczoną w postępowaniach sądowych i innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw.
Zaznacza przy tym, że "system pomocy prawnej z urzędu powinien być projektowany przede wszystkim z perspektywy interesu obywatela, który z przyczyn ekonomicznych nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej". I deklaruje gotowość do współpracy przy opracowaniu kompleksowych rozwiązań ustawowych, wykorzystujących doświadczenia samorządu adwokackiego oraz dotychczas przygotowane propozycje legislacyjne.
Adwokatura chce podwyżek stawek w 30 kategoriach spraw
To kolejny krok Adwokatury; w maju prezes NRA Przemysław Rosati poinformował, że przekazał ministrowi pismo z 30 kategoriami spraw, które „muszą mieć nowe stawki". Wskazał w nim, że dotychczasowe zmiany wysokości części stawek za świadczenie pomocy prawnej z urzędu należy ocenić jako krok w dobrym kierunku.
Nie zmienia to jednak faktu, że nadal obowiązuje szereg kategorii wynagrodzeń pozostających na poziomie rażąco niskim i niewspółmiernym zarówno do rzeczywistego nakładu pracy adwokata, jak i do znaczenia tych spraw dla obywateli korzystających z pomocy prawnej z urzędu. W szczególności wymaga podkreślenia, że najbardziej niedoszacowane pozostają nadal liczne stawki w sprawach karnych, ochrony nieletnich, rodzinnych, z zakresu prawa rzeczowego i osobowego, spadkowego, ochrony dóbr osobistych i spraw pracowniczych. Są to jednocześnie postępowania bezpośrednio związane z ochroną podstawowych praw i wolności obywatelskich, w tym prawa do obrony, prawa do rzetelnego procesu oraz prawa do sądu. Analiza obowiązujących stawek prowadzi do wniosku, że pomimo częściowych korekt nadal utrzymują się wynagrodzenia na poziomie nieodpowiadającym realiom współczesnego rynku usług prawnych ani rzeczywistym kosztom świadczenia pomocy prawnej - podkreślał prezes.
I wymienił:
- sprawy karne objęte dochodzeniem – 540 zł,
- sprawy karne objęte śledztwem – 900 zł,
- sprawy karne związane ze sporządzeniem i wniesieniem kasacji do Sądu Najwyższego – 720 zł (w przypadku sprawy, w której w pierwszej instancji orzeczenie wydał sąd rejonowy) i 1200 zł (w przypadku sprawy, w której w pierwszej instancji orzeczenie wydał sąd okręgowy),
- sprawy dotyczące odroczenia wykonania kary – obecnie 540 zł,
- sprawy dotyczące przerwy w wykonaniu kary – 540 zł,
- sprawy dotyczące warunkowego przedterminowego zwolnienia lub jego odwołania – 480 zł,
- sprawy dotyczące wykonania kary ograniczenia wolności – 480 zł,
- sprawy dotyczące środków zabezpieczających – 480 zł,
- sprawy o alimenty – 240 zł,
- sprawy dotyczące nakazania wypłacania wynagrodzenia do rąk małżonka – 240 zł,
- sprawy o pozbawienie, ograniczenie, zawieszenie lub przywrócenie władzy rodzicielskiej oraz odebranie dziecka – 480 zł,
- sprawy o stwierdzenie nabycia spadku – 240 zł,
- sprawy dotyczące zabezpieczenia spadku, spisu inwentarza, odrzucenia spadku lub ogłoszenia testamentu – 240 zł,
- sprawy dotyczące wyjawienia majątku – 240 zł,
- sprawy dotyczące zwolnienia spod zajęcia rzeczy i praw zabezpieczonych w postępowaniu karnym – 240 zł,
- sprawy o ubezwłasnowolnienie – 960 zł,
- sprawy o ustalenie wypadku przy pracy bez dochodzenia odszkodowania lub renty – 480 zł,
- sprawy o demoralizację – 240 zł,
- sprawy o czyn karalny – 480 zł,
- sprawy o rozwód i unieważnienie małżeństwa – 720 zł,
- sprawy o stwierdzenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa – 720 zł,
- sprawy o przysposobienie – 360 zł,
- ustalenie ojcostwa, zaprzeczenie ojcostwa, ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz rozwiązanie przysposobienia – 480 zł,
- sprawy o rozgraniczenie – 720 zł,
- sprawy dotyczące służebności – 480 zł,
- sprawy o naruszenie posiadania – 320 zł,
- sprawy o ochronę dóbr osobistych i ochronę praw autorskich – 720 zł,
- sprawy ze skargi na czynności komornika – 160 zł,
- sprawy o wyjawienie majątku – 240 zł,
- sprawy o ustalenie wypadku przy pracy – 480 zł.
