Notariusz bez tajemnic. Wstęp do zawodu z Wojciechem Gonetem [Prawo na Oko #70]
Łatwo ocenić pracę notariusza przez pryzmat jednego dokumentu i jednej wizyty w kancelarii. Trudniej dostrzec wszystko to, co musi wydarzyć się wcześniej, aby transakcja była bezpieczna i zgodna z prawem. Zwykle jest to zwieńczeniem wielu godzin przygotowań, analiz, weryfikacji dokumentów i ustalania stanu prawnego. To właśnie o tej mniej widocznej stronie notariatu rozmawiamy w 70. odcinku podcastu Prawo na Oko. Gościem odcinka jest prof. Wojciech Gonet – notariusz, naukowiec i autor ponad 140 publikacji naukowych. W rozmowie opowiada o odpowiedzialności, jaka wiąże się z wykonywaniem zawodu notariusza, znaczeniu skrupulatności i bezstronności, a także o wyzwaniach, jakie niosą ze sobą sprawy międzynarodowe oraz postępująca cyfryzacja usług prawnych.
Zawód oparty na zaufaniu i odpowiedzialności
Notariusz nie reprezentuje jednej strony sporu ani interesu konkretnego uczestnika transakcji. Jego zadaniem jest zachowanie bezstronności i zadbanie o bezpieczeństwo wszystkich stron czynności prawnej.
Taka rola wiąże się również z wyjątkową odpowiedzialnością, ponieważ każdy, nawet najmniejszy błąd może rodzić poważne skutki prawne i finansowe. A jak się okazuje – odpowiedzialność zawodowa nie kończy się wraz z podpisaniem aktu. To właśnie świadomość konsekwencji sprawia, że skrupulatność i rozwaga pozostają jednymi z najważniejszych cech w tym zawodzie.
Notariusz odpowiada za swoje działania całym majątkiem. Szczególnie odczuwa się to przy czynnościach, których wartość wielokrotnie przewyższa zarówno posiadany majątek, jak i standardowe sumy ubezpieczenia. To właśnie wtedy najbardziej czuć odpowiedzialność, jaka wiąże się z tym zawodem
wyjaśnia prof. Wojciech Gonet.
Coraz więcej spraw przekracza granice jednego państwa
Współczesny notariat coraz częściej funkcjonuje w rzeczywistości międzynarodowej. Małżeństwa obywateli różnych państw, zagraniczne spadki czy nabywanie nieruchomości przez podmioty spoza Polski powodują, że ustalenie właściwych przepisów staje się niekiedy równie ważne jak sama czynność notarialna.
To właśnie sprawy związane z prawem prywatnym międzynarodowym należą dziś do najbardziej wymagających. W wielu przypadkach konieczne jest nie tylko zastosowanie polskich regulacji, ale również analiza przepisów obowiązujących w innych krajach oraz ustalenie, które prawo powinno znaleźć zastosowanie w konkretnej sytuacji.
Jak zaznacza rozmówca:
Coraz częściej mierzymy się ze sprawami, które wykraczają poza jeden porządek prawny. Dotyczy to m.in. małżeństw zawieranych przez osoby z różnych państw, postępowań spadkowych z elementem zagranicznym czy transakcji nieruchomościowych realizowanych przez podmioty spoza Polski. W takich sytuacjach nie wystarczy znajomość polskich przepisów. Trzeba ustalić, jakie prawo faktycznie znajduje zastosowanie i jakie wymogi należy spełnić, aby czynność została przeprowadzona prawidłowo.
Między tradycją a technologią. Czy AI zmieni pracę notariuszy?
Cyfryzacja już dziś wpływa na codzienną pracę kancelarii notarialnych. Elektroniczne składanie wniosków wieczystoksięgowych czy cyfrowa wymiana dokumentów stały się standardem. Kolejnym krokiem może być wykorzystanie sztucznej inteligencji do wspierania przygotowywania dokumentów.
Jak podkreśla notariusz, największym wyzwaniem pozostaje bezpieczeństwo danych osobowych. Nawet jeśli nowe technologie znacząco przyspieszą część procesów, odpowiedzialność za treść aktu nadal będzie spoczywać na notariuszu:
Sztuczna inteligencja może w przyszłości znacząco usprawnić pracę notariuszy, jednak dziś najważniejszym wyzwaniem pozostaje bezpieczeństwo danych osobowych. Nawet jeśli AI będzie wspierać przygotowywanie dokumentów, odpowiedzialność za treść aktu notarialnego nadal będzie spoczywać na notariuszu. Tego elementu nie da się przenieść na technologię.
Zawód notariusza nie dla każdego. Jakie cechy są dziś kluczowe?
W debacie o zawodach prawniczych najczęściej mówi się o wiedzy. W przypadku notariatu równie istotne okazują się jednak cechy charakteru. Dokładność, cierpliwość i odpowiedzialność są niezbędne zarówno podczas analizy dokumentów, jak i w codziennej pracy z klientami.
Notariat nie jest zawodem dla osób nieodpowiedzialnych ani nieskrupulatnych. Dokładność ma tu kluczowe znaczenie, ponieważ od prawidłowego ustalenia stanu prawnego i starannej weryfikacji dokumentów zależy bezpieczeństwo całej czynności prawnej
dodaje prawnik.
