Izolacja zabójców opuszczających więzienia budzi wątpliwości
Podstawą umieszczenia zabójców, którzy mają wkrótce opuścić zakłady karne, w ośrodku terapii osobowości będą m.in. zaburzenie osobowości lub zaburzenie preferencji seksualnych, które nie stanowią chorób psychicznych. A więc będzie możliwe zamknięcie w ośrodku psychiatrycznym osoby zdrowej psychicznie alarmuje Helsińska Fundacja Praw Człowieka.
Fundacja skierowała do Ministerstwa Sprawiedliwości opinię do projektu nowelizacji ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, który przewiduje utworzenie „ośrodków terapii osobowości” działających w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. Będzie możliwym umieszczenie w nich skazanych, którzy odbyli karę pozbawienia wolności za popełnione przestępstwo, a które nadal mogą stwarzać zagrożenie dla innych osób. O umieszczeniu w takim ośrodku będzie decydował sąd opiekuńczy, zaś przesłankami umieszczenia będą: choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe, zaburzenie osobowości lub zaburzenie preferencji seksualnych, które mają skutkować tym, że dana osoba zagraża życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej innych osób albo rozwojowi seksualnemu małoletnich. Wniosek o umieszczenie w ośrodku może złożyć dyrektor zakładu karnego, w którym przebywa skazany.
W opinii Fundacji, głównym mankamentem projektu jest uznanie, że podstawą umieszczenia w ośrodku terapii osobowości będą m.in. „zaburzenie osobowości” lub „zaburzenie preferencji seksualnych”, które nie stanowią chorób psychicznych. - Skutkiem wprowadzenia projektowanych zmian, będzie zatem możliwość zamknięcia w ośrodku (prowadzonym w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego) osoby, która jest zdrowa psychicznie – czytamy w opinii.
Zdaniem jej autorów tak szerokie przesłanki jak „zaburzenie osobowości” lub „zaburzenie preferencji seksualnych” mogą rodzić wątpliwości co do zgodności projektu z art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji. Przepis ten zawiera wyjątek od ogólnego zakazu pozbawienia wolności, i przewiduje, że na gruncie Konwencji możliwym jest „zgodne z prawem pozbawienie wolności osoby w celu zapobieżenia szerzeniu przez nią choroby zakaźnej, osoby umysłowo chorej, alkoholika, narkomana lub włóczęgi”. - W sytuacji gdy pozbawienie wolności nie dotyczy osoby chorej umysłowo, ale nieprecyzyjnego katalogu osób z „zaburzeniami osobowości”, może się okazać, że projektowana regulacja narusza standard z art. 5 ust. 1 lit. E stwierdzają autorzy opinii.
Fundacja stwierdza również, że przeanalizowała opiniowany projekt także pod kątem jego zgodności z art. 7 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, tj. z zakazem karania bez podstawy prawnej. W ocenie HFPC, projektodawca stara się uniknąć regulacji, które umieszczenie w ośrodku terapii osobowości czyniłyby swoistą drugą karą za popełniony czyn, za który sprawca odbył już karę. Z drugiej zaś strony proponuje się przepisy, które przyszłe prawdopodobieństwo popełnia czynu zabronionego ściśle wiążą z karą pozbawienia wolności za czyn uprzednio popełniony. - To z kolei może powodować niezgodność z art. 7 Konwencji, który zakazuje bez podstawy prawnej – stwierdzają eksperci Fundacji.
Fundacja uważa, że kluczowe w trakcie prowadzenia dalszych prac nad projektem będzie uwzględnienie stanowiska lekarzy psychiatrów odnośnie opiniowanego projektu. A to dlatego, że właśnie opinie lekarzy psychiatrów będą miały fundamentalne znaczenie dla decyzji podejmowanych przez sądy opiekuńcze w sprawach o umieszczenie w ośrodkach terapii osobowości.
