Będą nowe zasady naboru i awansu sędziów
Rada Ministrów przyjęła w piątek 23 maja projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Przewiduje on daleko idącą swobodę przepływu kadr pomiędzy zawodami prawniczymi i określa drogi dochodzenia do powołania na stanowiska sędziowskie. Przyjęty przez rząd projekt zakłada też odejście od idei awansu poziomego i zastąpienie go trzecią stawką awansową dla sędziów.
Rada Ministrów przyjęła w piątek 23 maja projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Projektowane zmiany to skutek przyjęcia przez Rząd założeń do ustaw wprowadzających nowe regulacje w zakresie dostępu do zawodów prawniczych oraz wzmocnienia statusu sędziego i kariery sędziowskiej - czytamy w komunikacie z posiedzenia Rady Ministrów.
Założenia te przewidują daleko idącą swobodę przepływu kadr pomiędzy zawodami prawniczymi i określają drogi dochodzenia do powołania na stanowiska sędziowskie. Najwłaściwszą z nich - czytamy w przygotowanym przez resort sprawiedliwości uzasadnieniu - wydaje się umożliwienie dochodzenia do zawodu sędziego przedstawicielom innych zawodów prawniczych, legitymujących się egzaminem zawodowym (adwokackim, radcowskim) oraz odpowiednią praktyką prawniczą,
Założenia te przewidują daleko idącą swobodę przepływu kadr pomiędzy zawodami prawniczymi i określają drogi dochodzenia do powołania na stanowiska sędziowskie. Najwłaściwszą z nich - czytamy w przygotowanym przez resort sprawiedliwości uzasadnieniu - wydaje się umożliwienie dochodzenia do zawodu sędziego przedstawicielom innych zawodów prawniczych, legitymujących się egzaminem zawodowym (adwokackim, radcowskim) oraz odpowiednią praktyką prawniczą,
wykonywaną poza korpusem sędziów. Stąd zakładany w projekcie model przewiduje, iż nabór na stanowiska sędziowskie miałby charakter konkursu, do którego przystępowaliby przedstawiciele wszystkich zawodów prawniczych. - Taka tylko forma naboru dawać bowiem będzie gwarancję, że na stanowiska sędziowskie zostanie powołany kandydat o najwyższych kwalifikacjach zawodowych. Rozwiązanie takie odpowiada ogólnemu standardowi przeprowadzenia naboru na stanowiska w służbie publicznej, który powinien być respektowany w sposób szczególnie skrupulatny przy obsadzaniu stanowisk sędziowskich - piszą autorzy projektu.
Realizacja tych założeń wymaga stosownych zmian w nowelizacji ustawy z 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, która wprowadza do potencjalnej ścieżki kariery sędziowskiej instytucję tzw. "awansu poziomego", polegającego na ustanowieniu "dodatkowych" stanowisk sędziowskich: sędziego sądu okręgowego w sądzie rejonowym oraz sędziego sądu apelacyjnego w sądzie okręgowym. Wejście w życie wspomnianej regulacji przewidziano na 1 lipca 2008 r.
Według autorów nowego projektu instytucja tzw. awansu poziomego pozostaje w sprzeczności z przyjętymi założeniami dotyczącymi nowego modelu dochodzenia do
stanowiska sędziego, a ponadto pociągałaby za sobą negatywne skutki dla prawidłowej organizacji sądownictwa powszechnego. Instytucja ta wprowadza odrębną ścieżkę awansu zawodowego, zastrzeżoną wyłącznie dla już urzędujących sędziów, w istocie automatyczną i bez powiązania z rzeczywistymi osiągnięciami i kwalifikacjami zawodowymi kandydatów. Awans poziomy miałby następować w zasadzie na skutek upływu określonego czasu, bez dokonywania merytorycznej oceny dotychczasowej pracy sędziego kandydującego na wyższe stanowisko sędziowskie. Niezależnie od tego instytucja awansu poziomego nie jest również spójna z systemowymi założeniami aktualnie obowiązującej ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, które przyjmują ścisłe powiązania awansu zawodowego sędziego z hierarchiczną strukturą sądów powszechnych. Utworzenie wyższych stanowisk sędziowskich w sądach niższych odrywa się od hierarchicznego modelu sądownictwa powszechnego, komplikowałoby nadmiernie jego organizację i czyniło strukturę stanowisk sędziowskich nieprzejrzystą. System awansu poziomego stanowiłby zarazem istotny czynnik demotywujący sędziów o dużym doświadczeniu i wysokich kwalifikacjach zawodowych do ubiegania się o wyższe stanowiska sędziowskie w sądzie wyższym, czyli w drodze tzw. awansu pionowego. W praktyce ze ścieżki awansu pionowego korzystaliby najczęściej sędziowie o krótszym stażu zawodowym, co mogłoby negatywnie rzutować na funkcjonowanie sądów wyższych ze swej istoty rozpoznających sprawy bardziej zawiłe, wymagające nie tylko bardzo dobrego przygotowania merytorycznego, ale i dużego doświadczenia zawodowego sędziów - czytamy w uzasadnieniu projektu.
Przyjęty przez rząd projekt zakłada odejście od idei awansu poziomego i zastąpienia go trzecią stawką awansową. W sądach rejonowych i okręgowych, w miejsce "dodatkowych", związanych z instytucją awansu poziomego, stanowisk sędziowskich przewiduje się dla sędziów sądów rejonowych i okręgowych po 15 latach zajmowania danego stanowiska trzecią stawkę awansową, której osiągniecie skutkować będzie uzyskiwaniem przez sędziego wyższego wynagrodzenia zasadniczego, a więc w zasadzie tego samego skutku, co ewentualne uzyskanie awansu poziomego. Dla sędziów sądów apelacyjnych pozostaną - jak dotychczas - dwie stawki awansowe. Okresy zajmowania danego stanowiska sędziowskiego, niezbędne dla uzyskiwania kolejnych stawek awansowych wynosić będą: 5 lat dla stawki pierwszej awansowej, 10 lat dla stawki drugiej awansowej i 15 lat dla stawki trzeciej awansowej. Zapewnienie możliwości uzyskania wyższych stawek wynagrodzenia w krótszej niż dotychczas
perspektywie służyć ma wzmocnieniu statusu w szczególności sędziów sądów rejonowych.
Zdaniem resortu sprawiedliwości wprowadzenie trzeciej stawki awansowej (w wysokości 120 proc. wynagrodzenia zasadniczego) dla sędziów sądów rejonowych i
okręgowych powinno stworzyć sędziom perspektywy systematycznego awansu płacowego w całym potencjalnym okresie ich służby na danym stanowisku. Uwzględnia przy tym statystyczną prawidłowość, że tylko dla części sędziów dostępny będzie awans na wyższe stanowisko sędziowskie (w sądzie okręgowym lub apelacyjnym).
W związku z obowiązującym w dotychczasowych przepisach powiązaniem systemu wynagrodzenia prokuratorów z systemem wynagradzania sędziów sądów powszechnych, wprowadzone mają być analogiczne zmiany w odniesieniu do przepisów ustawy o prokuraturze.
Realizacja tych założeń wymaga stosownych zmian w nowelizacji ustawy z 29 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, która wprowadza do potencjalnej ścieżki kariery sędziowskiej instytucję tzw. "awansu poziomego", polegającego na ustanowieniu "dodatkowych" stanowisk sędziowskich: sędziego sądu okręgowego w sądzie rejonowym oraz sędziego sądu apelacyjnego w sądzie okręgowym. Wejście w życie wspomnianej regulacji przewidziano na 1 lipca 2008 r.
Według autorów nowego projektu instytucja tzw. awansu poziomego pozostaje w sprzeczności z przyjętymi założeniami dotyczącymi nowego modelu dochodzenia do
stanowiska sędziego, a ponadto pociągałaby za sobą negatywne skutki dla prawidłowej organizacji sądownictwa powszechnego. Instytucja ta wprowadza odrębną ścieżkę awansu zawodowego, zastrzeżoną wyłącznie dla już urzędujących sędziów, w istocie automatyczną i bez powiązania z rzeczywistymi osiągnięciami i kwalifikacjami zawodowymi kandydatów. Awans poziomy miałby następować w zasadzie na skutek upływu określonego czasu, bez dokonywania merytorycznej oceny dotychczasowej pracy sędziego kandydującego na wyższe stanowisko sędziowskie. Niezależnie od tego instytucja awansu poziomego nie jest również spójna z systemowymi założeniami aktualnie obowiązującej ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, które przyjmują ścisłe powiązania awansu zawodowego sędziego z hierarchiczną strukturą sądów powszechnych. Utworzenie wyższych stanowisk sędziowskich w sądach niższych odrywa się od hierarchicznego modelu sądownictwa powszechnego, komplikowałoby nadmiernie jego organizację i czyniło strukturę stanowisk sędziowskich nieprzejrzystą. System awansu poziomego stanowiłby zarazem istotny czynnik demotywujący sędziów o dużym doświadczeniu i wysokich kwalifikacjach zawodowych do ubiegania się o wyższe stanowiska sędziowskie w sądzie wyższym, czyli w drodze tzw. awansu pionowego. W praktyce ze ścieżki awansu pionowego korzystaliby najczęściej sędziowie o krótszym stażu zawodowym, co mogłoby negatywnie rzutować na funkcjonowanie sądów wyższych ze swej istoty rozpoznających sprawy bardziej zawiłe, wymagające nie tylko bardzo dobrego przygotowania merytorycznego, ale i dużego doświadczenia zawodowego sędziów - czytamy w uzasadnieniu projektu.
Przyjęty przez rząd projekt zakłada odejście od idei awansu poziomego i zastąpienia go trzecią stawką awansową. W sądach rejonowych i okręgowych, w miejsce "dodatkowych", związanych z instytucją awansu poziomego, stanowisk sędziowskich przewiduje się dla sędziów sądów rejonowych i okręgowych po 15 latach zajmowania danego stanowiska trzecią stawkę awansową, której osiągniecie skutkować będzie uzyskiwaniem przez sędziego wyższego wynagrodzenia zasadniczego, a więc w zasadzie tego samego skutku, co ewentualne uzyskanie awansu poziomego. Dla sędziów sądów apelacyjnych pozostaną - jak dotychczas - dwie stawki awansowe. Okresy zajmowania danego stanowiska sędziowskiego, niezbędne dla uzyskiwania kolejnych stawek awansowych wynosić będą: 5 lat dla stawki pierwszej awansowej, 10 lat dla stawki drugiej awansowej i 15 lat dla stawki trzeciej awansowej. Zapewnienie możliwości uzyskania wyższych stawek wynagrodzenia w krótszej niż dotychczas
perspektywie służyć ma wzmocnieniu statusu w szczególności sędziów sądów rejonowych.
Zdaniem resortu sprawiedliwości wprowadzenie trzeciej stawki awansowej (w wysokości 120 proc. wynagrodzenia zasadniczego) dla sędziów sądów rejonowych i
okręgowych powinno stworzyć sędziom perspektywy systematycznego awansu płacowego w całym potencjalnym okresie ich służby na danym stanowisku. Uwzględnia przy tym statystyczną prawidłowość, że tylko dla części sędziów dostępny będzie awans na wyższe stanowisko sędziowskie (w sądzie okręgowym lub apelacyjnym).
W związku z obowiązującym w dotychczasowych przepisach powiązaniem systemu wynagrodzenia prokuratorów z systemem wynagradzania sędziów sądów powszechnych, wprowadzone mają być analogiczne zmiany w odniesieniu do przepisów ustawy o prokuraturze.
Autor:
