Komisja kodyfikacyjna wspiera ideę adwokackiej spółki kapitałowej

W Senacie od paru miesięcy trwają prace nad petycją Adwokatury, postulującą rozszerzenie form wykonywania pracy przez kwalifikowanych prawników o spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz proste spółki akcyjne. Idea ta otrzymała właśnie wsparcie od Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, według której ograniczenia takie trudno uzasadnić w kontekście konstytucyjnej zasady wolności działalności gospodarczej, a utrzymywanie tego zakazu może mieć charakter dyskryminacyjny.

Autorzy petycji przypomnieli, że w ustawie Prawo o adwokaturze (podobnie jak w ustawie o radcach prawnych) ograniczona została wolność działalności gospodarczej w zakresie formy organizacyjno-prawnej wykonywania zawodu – ustawodawca wyłączył możliwość jego wykonywania w spółkach kapitałowych.

Zgodnie z art. 4a Prawa o adwokaturze adwokat wykonuje zawód w kancelarii adwokackiej, w zespole adwokackim oraz w spółce cywilnej, jawnej lub partnerskiej, w której wspólnikami są adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej, a także w spółce komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, w których te ograniczenia podmiotowe odnoszą się do komplementariuszy. Katalog form wykonywania zawodu adwokata ma charakter enumeratywny i nie  znalazły się w nim handlowe spółki kapitałowe.

Adwokaci chcą spółki prostej i spółki z o.o.

Zdaniem Adwokatury, od czasu ustanowienia tych regulacji nastąpiły istotne zmiany na rynku usług prawniczych, które wymagają kolejnej nowelizacji obowiązujących przepisów. Z jednej strony nadal istnieją małe kancelarie adwokackie, nakierowane w przeważającej mierze na świadczenie usług prawnych dla osób fizycznych, a z drugiej strony rośnie skala realizowanych transakcji, przy których doradzają polskie kancelarie, a tym samym rośnie skala działalności wielu kancelarii. Powoduje to, że coraz częściej gwarantem bezpieczeństwa finansowego dla klienta staje się posiadana przez spółkę lub poszczególnych adwokatów polisa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, a nie osobista odpowiedzialność adwokata – wskazano w uzasadnieniu petycji o umożliwienie wykonywania zawodu adwokata w dwóch nowych formach, czyli w formie adwokackiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz adwokackiej prostej spółki akcyjnej.

Czytaj też w LEX: Jakość usług pomocy prawnej jako instrument marketingowy kancelarii, czyli jak sprzedać usługi prawne >

- Ta potrzeba nabierała kształtu wraz ze wzrostem oczekiwań środowiska na rozszerzenie form prowadzenia działalności adwokackiej. Dotychczas obowiązująca formuła działalności adwokackiej, oparta na przepisach prawa o adwokaturze, to formuła związana zawsze z działalnością prowadzoną osobiście przez adwokata. To gwarantuje niezależność i najwyższy standard osobiście świadczonych usług, ale utrudnia organizacyjne funkcjonowanie większych kancelarii – mówi Prawo.pl adwokat Dorota Kulińska, dyrektor Instytutu Legislacji i Prac Parlamentarnych Naczelnej Rady Adwokackiej. I dodaje, że w dobie rozwiniętej oferty ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej, kiedy adwokaci obowiązkowo objęci są tymi ubezpieczeniami, można było pomyśleć o rozszerzeniu form wykonywania zawodu bez uszczerbku dla standardu świadczonych usług, z należytą ochroną interesów naszych klientów.

Czytaj też w LEX: Wypalenie zawodowe – poradnik dla liderów zespołów prawnych >

Do petycji został załączony projekt zmiany Prawa o adwokaturze, który przewiduje, że jedynymi wspólnikami lub akcjonariuszami takich spółek byliby adwokaci, radcowie prawni, doradcy podatkowi, rzecznicy patentowi i prawnicy zagraniczni. Także członkami zarządu, dyrektorami, likwidatorami i członkami rad nadzorczych mogliby być wyłącznie przedstawiciele tych zawodów. Dla zapewnienia, że wspólnikami lub akcjonariuszami spółek będą jedynie osoby wykonujące wskazane zawody zaproponowano rozwiązanie spółki w przypadku utraty przez któregokolwiek z nich prawa do wykonywania zawodu. Czytaj: Senat zajmie się petycją NRA w sprawie tzw. „adwokackiej spółki kapitałowej">> 

Ryzyko dla standardów zawodowych?

Dyskusja o stworzeniu takich możliwości trwa od lat, a najczęściej przywoływaną wątpliwością są ewentualne zagrożenia dla standardów wykonywania zawodów prawniczych w strukturach spółek kapitałowych. - Przygotowywany przez nas projekt przewiduje dopuszczenie spółki kapitałowej jako formy świadczenia usług przez adwokatów i innych prawników kwalifikowanych, ale projektowane rozwiązania nie będą w sprzeczności z wypracowaną przez dziesiątki lat pozycją adwokatury i zasadami pracy adwokatów – zastrzega Dorota Kulińska.

Czytaj: Adwokat Kulińska: Spółka kapitałowa bez zagrożenia dla zawodowych standardów>

Na związane z tym wątpliwości zwróciła też uwagę Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego, którą w związku z prowadzonym w jej ramach szerszym pakietem prac dotyczących spółek handlowych, poproszono o opinię.

- Decyzja o rozszerzeniu form wykonywania zawodu przez adwokata ma charakter ustrojowy. Dotyczy ona bowiem zasad świadczenia pomocy prawnej, w tym udziału w wymiarze sprawiedliwości przez osoby wykonujące zawód o charakterze regulowanym – ocenia Komisja. Jej zdaniem, decyzja taka powinna uwzględniać szereg kwestii, które mają istotne znaczenie dla wykonywania zawodu prawniczego, jak tajemnica zawodowa, czy konflikt interesów, a obecnie nie są uregulowane w ustawach dotyczących wykonywania zawodów prawniczych w odniesieniu do sytuacji, w której pomoc prawna jest świadczona przez inne podmioty niż osoby fizyczne.

Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >

Co odpowiedzialnością adwokata i osobistą relacją z klientem?

Komisja w swojej opinii wskazuje na dwa podstawowe zagrożenia, które mogłyby przemawiać przeciwko dopuszczeniu korzystania z tych form prowadzenia działalności adwokackiej - wyłączenie osobistej odpowiedzialności majątkowej adwokata wobec klienta oraz pozbawienie charakteru osobistego relacji pomiędzy adwokatem a klientem. Jednak zdaniem radcy prawnego Marka Millera, który jest autorem propozycji opinii, przyjętej przez Komisję Kodyfikacyjną, w odniesieniu do tego pierwszego problemu, rzeczywista sytuacja klienta prawniczej spółki kapitałowej nie musi być gorsza niż klienta osoby fizycznej.

Czytaj też w LEX: Jak zadawać pytania sztucznej inteligencji, aby wspierała myślenie prawnicze, a nie je zastępowała? >

- Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w uzasadnieniu projektu, że w obecnych czasach decydujące znaczenie może mieć nie tyle majątek usługodawcy w zakresie usług prawniczych co wartość sumy gwarancyjnej jego ubezpieczenia – czytamy w opinii. A jej autor dodaje, że dane finansowe spółek kapitałowych są w pewnym zakresie powszechnie dostępne w przeciwieństwie do tego rodzaju danych osób fizycznych, a więc klient ma większą możliwość zapoznania się ze stanem majątkowym kontrahenta działającego w formie spółki kapitałowej niż będącego osobą fizyczną. Dla Komisji Kodyfikacyjnej nie jest też jednoznacznym argumentem przeciwko dopuszczeniu prowadzenia działalności prawniczej w formie spółki kapitałowej potrzeba zachowania osobistej relacji pomiędzy adwokatem a klientem. - Przede wszystkim nie była to istotna racja dla ustawodawcy, gdy wprowadził dopuszczalność prowadzenia działalności prawniczej w formie spółek osobowych, bo w przypadku umów zawieranych ze spółkami osobowymi trudno mówić o szczególnej relacji zaufania pomiędzy adwokatem a klientem, skoro stroną umowy jest spółka. Przyjąć więc należy, że nie jest to cecha immanentna wykonywania zawodu adwokata – czytamy w opinii. Zdaniem jej autora i Komisji, zachowanie wspomnianej relacji może nastąpić - zarówno w przypadku spółek osobowych jak i kapitałowych - poprzez zastrzeżenie umowne przewidujące wykonanie usługi poprzez konkretnego adwokata działającego w ramach spółki.

Czytaj też w LEX: Podatki w nowej kancelarii. Opodatkowanie, VAT i koszty krok po kroku >

Nie ma zagrożenia dla obrotu cywilnoprawnego

Zdaniem Komisji, dla uzasadnienia rozszerzenia form prawnych działalności adwokatów decydujące znaczenie powinien mieć argument, że przyjęcie zakazu prowadzenia działalności w formie spółki kapitałowej powinno mieć istotne uzasadnienie.

- Tymczasem trudno przesądzić o negatywnym wpływie takiej zmiany na obrót cywilnoprawny – ocenia Komisja. I dodaje, że taki zakaz jest również trudno uzasadnić w kontekście konstytucyjnej zasady wolności działalności gospodarczej, a utrzymywanie tego zakazu może mieć charakter dyskryminacyjny w związku z nieistnieniem takich ograniczeń w przypadku rzeczników patentowych. - Jak się wydaje, te argumenty bardziej przemawiają za proponowanym rozwiązaniem ustawowym – podsumowuje Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego. 

Czytaj też w LEX: Typowe błędy profesjonalnych pełnomocników w pismach procesowych w sprawach karnych >