50 prokuratur zajmie się mową nienawiści - minister podpisał rozporządzenie

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek poinformował, że podpisał rozporządzenia, zgodnie z którym, na terenie działania każdej prokuratury okręgowej będzie prokuratura rejonowa specjalizująca się w ściganiu przestępstw wynikających z mowy nienawiści. Projekt trafił do opiniowania w grudniu 2025 r., przepisy początkowo miały obowiązywać już od 1 stycznia 2026 r., teraz mają wejść dzień po ogłoszeniu. W pierwszej wersji wyznaczono 13 prokuratur, w ostatecznej... 50.

Przypomnijmy, że jako podstawę regulacji podano art. 35 par. 3 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, zgodnie z którym minister sprawiedliwości może określić, w drodze rozporządzenia, właściwość powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w sprawach o poszczególne rodzaje przestępstw niezależnie od miejsca ich popełnienia oraz w sprawach cywilnych, administracyjnych, w sprawach o wykroczenia, a także w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw niezależnie od ogólnej właściwości powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, mając na względzie skuteczne zwalczanie przestępczości i zapewnienie sprawności postępowań.

Czytaj: Przemysław Walas: Jest nadzieja na lepszą ochronę przed mową nienawiści>>

– Wzrost przestępczości w zakresie przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz specyfika prowadzonych w sprawach o te przestępstwa postępowań karnych, nierzadko wymagających od prokuratorów poszerzania swojej wiedzy i to nie tylko prawniczej – z jednej strony, a z drugiej dostrzegalny niski poziom części z tych postępowań, determinują potrzebę wprowadzenia w tym zakresie do struktur prokuratury sui generis specjalizacji – uzasadniono.

50 prokuratur wyznaczonych do przestępstw motywowanych uprzedzeniami

Zgodnie z ostateczną wersją rozporządzenia (w pierwszej wersji mowa była o 13 prokuraturach) przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami zajmą się:

1. Prokuratura Rejonowa w Hajnówce – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Białymstoku;
2. Prokuratura Rejonowa w Łomży – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Łomży;
3. Prokuratura Rejonowa Olsztyn-Północ w Olsztynie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Olsztynie;
4. Prokuratura Rejonowa w Ostrołęce – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Ostrołęce;
5. Prokuratura Rejonowa w Suwałkach – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Suwałkach;
6. Prokuratura Rejonowa Bydgoszcz-Północ w Bydgoszczy – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy;
7. Prokuratura Rejonowa w Elblągu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Elblągu;
8. Prokuratura Rejonowa w Gdyni – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Gdańsku;
9. Prokuratura Rejonowa w Słupsku – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Słupsku;
10. Prokuratura Rejonowa Toruń Centrum-Zachód w Toruniu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Toruniu;
11. Prokuratura Rejonowa we Włocławku – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej we Włocławku;
12. Prokuratura Rejonowa w Żywcu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Bielsku-Białej;
13. Prokuratura Rejonowa Częstochowa-Północ w Częstochowie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Częstochowie;
14. Prokuratura Rejonowa Gliwice-Wschód w Gliwicach – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Gliwicach;
15. Prokuratura Rejonowa Katowice-Wschód w Katowicach – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Katowicach;
16. Prokuratura Rejonowa Sosnowiec-Południe w Sosnowcu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu;
17. Prokuratura Rejonowa Kielce-Wschód w Kielcach – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Kielcach;
18. Prokuratura Rejonowa Kraków-Krowodrza w Krakowie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Krakowie;
19. Prokuratura Rejonowa w Muszynie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Nowym Sączu;
20. Prokuratura Rejonowa w Tarnowie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Tarnowie;
21. Prokuratura Rejonowa Lublin-Północ w Lublinie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Lublinie;
22. Prokuratura Rejonowa Radom-Wschód w Radomiu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Radomiu;
23. Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Siedlcach;
24. Prokuratura Rejonowa w Hrubieszowie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Zamościu;
25. Prokuratura Rejonowa Łódź-Górna w Łodzi – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Łodzi;
26. Prokuratura Rejonowa w Pleszewie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Ostrowie Wielkopolskim;
27. Prokuratura Rejonowa w Radomsku – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Piotrkowie Trybunalskim;
28. Prokuratura Rejonowa w Płocku – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Płocku;
29. Prokuratura Rejonowa w Wieluniu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Sieradzu;
30. Prokuratura Rejonowa w Koninie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Koninie;
31. Prokuratura Rejonowa Poznań-Stare Miasto w Poznaniu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Poznaniu;
32. Prokuratura Rejonowa w Zielonej Górze – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Zielonej Górze;
33. Prokuratura Rejonowa w Krośnie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Krośnie;
34. Prokuratura Rejonowa w Przemyślu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Przemyślu;
35. Prokuratura Rejonowa w Rzeszowie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Rzeszowie;
36. Prokuratura Rejonowa w Tarnobrzegu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Tarnobrzegu;
37. Prokuratura Rejonowa w Gorzowie Wielkopolskim – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wielkopolskim;
38. Prokuratura Rejonowa w Kołobrzegu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Koszalinie;
39. Prokuratura Rejonowa Szczecin-Niebuszewo w Szczecinie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Szczecinie;
40. Prokuratura Rejonowa Warszawa-Praga Południe w Warszawie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej Warszawa-Praga w Warszawie;
41. Prokuratura Rejonowa w Grodzisku Mazowieckim – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Rejonowej w Grodzisku Mazowieckim i Prokuratury Rejonowej w Pruszkowie;
42.  Prokuratura Rejonowa w Piasecznie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Rejonowej w Piasecznie i Prokuratury Rejonowej Warszawa-Ochota w Warszawie;
43.   Prokuratura Rejonowa Warszawa-Ursynów w Warszawie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Rejonowej Warszawa-Mokotów w Warszawie, Prokuratury Rejonowej Warszawa-Śródmieście w Warszawie i Prokuratury Rejonowej Warszawa-Ursynów w Warszawie; 
44.  Prokuratura Rejonowa Warszawa-Żoliborz w Warszawie – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Rejonowej Warszawa Śródmieście-Północ w Warszawie, Prokuratury Rejonowej Warszawa-Wola w Warszawie i Prokuratury Rejonowej Warszawa-Żoliborz w Warszawie;
45. Prokuratura Rejonowa w Jeleniej Górze – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze;
46. Prokuratura Rejonowa w Legnicy – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Legnicy;
47. Prokuratura Rejonowa w Opolu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Opolu;
48. Prokuratura Rejonowa w Wałbrzychu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej w Świdnicy;
49. Prokuratura Rejonowa Wrocław-Śródmieście we Wrocławiu – dla przestępstw motywowanych uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości Prokuratury Okręgowej we Wrocławiu;
50. Prokuratura Okręgowa w Warszawie – dla spraw o przestępstwa motywowane uprzedzeniami popełnionych na obszarze właściwości wszystkich prokuratur regionalnych, jeżeli uzasadnione jest to wagą lub charakterem przestępstwa lub stopniem skomplikowania postępowania.

Chodzi m.in. o występki określone w art. 117 par. 3 Kodeksu karnego (publiczne nawoływanie do wszczęcia wojny napastniczej lub publiczne pochwalanie wszczęcia lub prowadzenia takiej wojny), art. 119 par. 1 k.k. (stosowanie przemocy lub groźby bezprawnej wobec grupy osób lub poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości), art. 133 k.k. (publiczne znieważanie narodu lub Rzeczypospolitej Polskiej), art. 137 par. 2 k.k. (niszczenie, uszkadzanie lub usuwanie godła, sztandaru, chorągwi, bandery, flagi lub innego znaku państwa obcego), art. 194 k.k. (dyskryminacja wyznaniowa), art. 195 par. 1 k.k. (złośliwe przeszkadzanie publicznemu wykonywaniu aktu religijnego kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej), art. 196 k.k. (obraza uczuć religijnych), art. 255 k.k. (publiczne nawoływanie do popełnienia występku), art. 256 par. 1 k.k., art. 256 par. 1a k.k., art. 256 par. 2 k.k. (propagowanie nazizmu, komunizmu, faszyzmu lub innego ustroju totalitarnego), art. 257 k.k. (napaść z powodu ksenofobii, rasizmu lub nietolerancji religijnej) oraz w art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

A także inne przestępstwa, „o ile treść zawiadomienia lub ustalone okoliczności sprawy wskazują, że popełniono je z powodu uprzedzeń ze względu na rzeczywiste albo domniemane powiązanie pokrzywdzonego lub innego przedmiotu zamachu z grupą wyróżnioną na podstawie cech charakterystycznych wspólnych dla jej członków, takich jak rasa, narodowość, przynależność lub pochodzenie etniczne, wyznanie lub bezwyznaniowość, płeć, wiek, niepełnosprawność fizyczna lub psychiczna, orientacja seksualna lub tożsamość płciowa".

Czytaj: 13 prokuratur zajmie się przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami>>

Organy ścigania nieporadne, potrzebna specjalizacja

MS w uzasadnieniu wskazało na problem nieporadności organów ścigania „w odniesieniu do tych przestępstw, często o silnym oddźwięku społecznym i medialnym, które godzą w wizerunek prokuratury i wywołują poczucie bezkarności". – Jest to szczególnie niebezpieczne w dobie wszechobecnego internetu i rozwoju narzędzi AI, które wykorzystywane są przez sprawców hate crime, w tym do dezinformacji, manipulowania nastrojami społecznymi, obniżania poziomu wrażliwości na przemoc. To zaś stwarza ogromne zagrożenie dla stabilności społecznej i bezpieczeństwa państwa – dodało.

Podkreśla również, że sprawcy – nawet z wzajemnie skonfliktowanych i skrajnie odległych ideowo środowisk – na bieżąco publikują i przekazują sobie informacje na temat postępowań w sprawach o przestępstwa motywowane nienawiścią, w których uczestniczą. – Zapewnia to szybką wymianę swoistego know-how co do prezentowanych w tych postępowaniach postaw i stanowisk. Każdy zatem błąd prokuratury w jednym postępowaniu może skutkować porażką także w innym. Po drugiej stronie – tj. w prokuraturze – nie istnieje system wymiany informacji ani na temat środowisk skrajnych i ich członków, ani co do metodyki prowadzenia postępowań w sprawach o poszczególne typy przestępstw motywowanych uprzedzeniami. W tym kontekście niezbędny stał się powrót do przywrócenia w strukturze prokuratury sprawdzonego już modelu specjalizacji, który co do przestępstw motywowanych uprzedzeniami w zalążkowej formie funkcjonował w prokuraturze w okresie, gdy prokuratorem generalnym był Andrzej Seremet – zaznaczono.

Ministerstwo podkreśliło również, że „łatwiej, szybciej i taniej wyszkolić około 100 wyznaczonych prokuratorów niż ponad 4000 prokuratorów i asesorów ze wszystkich prokuratur rejonowych".

RCL ma wątpliwości 

Co ciekawe wątpliwości do projektu zgłaszało m.in. Rządowe Centrum Legislacji. Odpowiadając na pismo z dnia 2 lutego 2026 r., wskazało, że zgodnie z proponowanym brzmieniem przepisu przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami mają być wskazane występki „o ile treść zawiadomienia lub ustalone okoliczności sprawy wskazują, że popełniono je z powodu uprzedzeń ze względu na rzeczywiste albo domniemane powiązanie pokrzywdzonego lub innego przedmiotu zamachu z grupą wyróżnioną na podstawie cech charakterystycznych wspólnych dla jej członków takich jak rasa, narodowość, przynależność lub pochodzenie etniczne, wyznanie lub bezwyznaniowość, płeć, wiek, niepełnosprawność, orientacja seksualna lub tożsamość płciową.

W obecnym stanie prawnym w przepisach ustawy Kodeks karny nie wyróżnia się jednak przestępstw popełnianych ze względu na niepełnosprawność, wiek, płeć, orientację seksualną i tożsamość płciową. Dlatego proponowane rozwiązanie nadal budzi zastrzeżenia – upoważnienie ustawowe daje bowiem możliwość określania w akcie wykonawczym właściwości powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w sprawach o poszczególne rodzaje przestępstw, a tego rodzaju przestępstw, jak przestępstwa motywowane uprzedzeniami  ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, orientację seksualną lub tożsamość płciową nie przewidziano w przepisach k.k. - wskazano.