VAT 0 proc. w eksporcie towarów - będzie szerszy katalog dokumentów potwierdzających wywóz
Najważniejszą zmianą w projekcie nowelizacji ustawy o VAT będzie rozszerzenie katalogu dokumentów uprawniających do zastosowania stawki 0 proc. VAT. Oprócz dokumentów celnych podatnicy będą mogli posługiwać się dokumentami przewozowymi otrzymanymi od przewoźników lub spedytorów odpowiedzialnych za transport towarów poza UE, również w postaci elektronicznej - pisze Krzysztof Dziadosz z CNKP Tax & Accounting.
Eksport towarów co do zasady korzysta z preferencyjnej stawki 0 proc. VAT. W praktyce od wielu lat największe problemy nie dotyczą jednak samej kwalifikacji transakcji jako eksportu, lecz dokumentów, które potwierdzają wywóz towarów poza Unię Europejską. Mimo że przepisy ustawy o VAT posługują się otwartym katalogiem dowodów, organy podatkowe konsekwentnie przyjmują restrykcyjne podejście i uzależniają możliwość zastosowania stawki 0 proc. przede wszystkim od posiadania urzędowego dokumentu celnego. Tymczasem sądy administracyjne od lat prezentują znacznie bardziej liberalne stanowisko.
Zmiany są obecnie procedowane w sejmie (druk nr 2838). Na etapie RCL projekt był procedowany pod numerem UDER112. Projekt ustawy został przygotowany przez Ministerstwo Finansów. Ma on na celu ograniczenie formalizmu przy dokumentowaniu eksportu towarów oraz dostosowanie krajowych regulacji do kierunku wynikającego z orzecznictwa sądów administracyjnych i TSUE.
Praktyka organów podatkowych inna niż orzecznictwo sądów
Zgodnie z obowiązującymi przepisami eksportem towarów jest dostawa, w ramach której towary są wysyłane lub transportowane z terytorium Polski poza Unię Europejską, a wywóz zostaje potwierdzony przez właściwy organ celny. Zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy o VAT, warunkiem zastosowania stawki 0 proc. VAT jest posiadanie przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatkowej dokumentu potwierdzającego wywóz towarów poza UE. Artykuł 41 ust. 6a ustawy o VAT wskazuje przy tym, że dokumentem takim jest w szczególności dokument elektroniczny otrzymany z systemu obsługi zgłoszeń wywozowych, dokument pochodzący z tego systemu otrzymany poza nim z zachowaniem wymogów autentyczności albo zgłoszenie wywozowe w formie papierowej potwierdzone przez organ celny. Zwrot „w szczególności” oznacza, że katalog dokumentów uprawniających do zastosowania stawki 0 proc. ma charakter otwarty. W konsekwencji, organy powinny dopuszczać inne dokumenty niż te wprost wymienione w ustawie o VAT.
Mimo takiej konstrukcji przepisów organy podatkowe w ostatnich latach coraz częściej prezentowały stanowisko, zgodnie z którym zastosowanie stawki 0 proc. VAT wymaga posiadania dokumentu urzędowego, przede wszystkim komunikatu IE-599 lub jego następcy, tj. komunikatu CC599C. Dokumenty przewozowe, potwierdzenia doręczenia przesyłek, oświadczenia kontrahentów czy dokumenty administracji celnej państw trzecich były przez organy traktowane jako dowody pomocnicze, niewystarczające do zastosowania preferencyjnej stawki podatku.
Takie podejście od dawna spotyka się jednak z krytyką sądów administracyjnych. W licznych wyrokach sądy podkreślały, że dla celów VAT decydujące znaczenie powinien mieć faktyczny wywóz towarów poza Unię Europejską, a nie wyłącznie posiadanie określonego rodzaju dokumentu celnego. Jeżeli podatnik dysponuje wiarygodnymi i możliwymi do zweryfikowania dowodami potwierdzającymi dostarczenie towarów do odbiorcy poza UE, nie powinien być automatycznie pozbawiany prawa do zastosowania stawki 0 proc. VAT wyłącznie z przyczyn formalnych. Orzecznictwo krajowych sądów administracyjnych pozostaje w tym zakresie spójne i coraz wyraźniej nawiązuje również do dorobku Trybunału Sprawiedliwości UE, który konsekwentnie przedkłada rzeczywisty przebieg transakcji nad nadmierny formalizm dokumentacyjny.
Ministerstwo Finansów dostrzegło rozbieżność pomiędzy praktyką organów a orzecznictwem sądowym. W konsekwencji przygotowało projekt nowelizacji ustawy o VAT rozwiązujący ten problem. Projekt zakłada istotne uelastycznienie zasad dokumentowania eksportu. Obecny wymóg otrzymania dokumentu potwierdzającego wywóz ma zostać zastąpiony wymogiem posiadania dowodów, z których wynika, że towary zostały wywiezione poza terytorium Unii Europejskiej.
Zmiany mogą ograniczyć liczbę sporów
Najważniejszą zmianą będzie ustawowe rozszerzenie katalogu dokumentów uprawniających do zastosowania stawki 0 proc. VAT. Oprócz dokumentów celnych podatnicy będą mogli posługiwać się dokumentami przewozowymi otrzymanymi od przewoźników lub spedytorów odpowiedzialnych za transport towarów poza UE, również w postaci elektronicznej. Projekt przewiduje także możliwość wykorzystania dokumentów potwierdzających dostarczenie przesyłki przez operatorów pocztowych, w tym dokumentów pobieranych z ich systemów informatycznych. Kolejną kategorią dowodów mają być dokumenty wydawane przez administrację celną państwa trzeciego potwierdzające przywóz i odprawę celną towarów wraz z oświadczeniem nabywcy, że towary dotarły do miejsca przeznaczenia poza Unią Europejską
Planowane zmiany należy ocenić jako próbę ustawowego potwierdzenia kierunku wykładni prezentowanego od lat przez sądy administracyjne. W praktyce mogą one znacząco ograniczyć liczbę sporów dotyczących prawa do stosowania stawki 0 proc. VAT w eksporcie towarów, zwłaszcza w sytuacjach, w których podatnik dysponuje innymi wiarygodnymi dowodami wywozu, lecz nie posiada komunikatu CC599C. Jednocześnie zmiany nie oznaczają zwolnienia podatnika z dochowania obowiązków dokumentacyjnych. Podatnik nadal będzie musiał wykazać, że towary rzeczywiście opuściły terytorium Unii Europejskiej, jednak ustawodawca zamierza dopuścić szerszy katalog środków dowodowych odpowiadających realiom współczesnego obrotu gospodarczego.
Jeżeli projekt zostanie uchwalony w obecnym kształcie, od 2027 r. znaczenie komunikatu CC599C jako podstawowego dowodu eksportu wyraźnie się zmniejszy. Nie zmieni się natomiast podstawowa zasada wynikająca zarówno z orzecznictwa sądowego, jak i z projektowanych regulacji: dla zastosowania stawki 0 proc. VAT kluczowy powinien być faktyczny wywóz towarów poza Unię Europejską, a nie wyłącznie forma dokumentu, którym podatnik jest w stanie ten wywóz udowodnić.
Autor: Krzysztof Dziadosz - Starszy konsultant podatkowy w CNKP Tax & Accounting
