Usługi biegłego psychologa a zwolnienie z VAT

Świadczone przez psychologa usługi w zakresie przeprowadzania badań sądowo-psychologicznych i sporządzania opinii w zakresie psychologii na zlecenie sądów i prokuratur, obejmujące w szczególności analizę akt sprawy, analizę dokumentacji medycznej, przeprowadzenie badania sądowo-psychologicznego, wyciągnięcie wniosków klinicznych oraz sporządzenie pisemnej opinii, nie korzystają ze zwolnienia od podatku VAT, w tym na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT, ponieważ ich celem nie jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia.

Przyjrzyjmy się temu na przykładzie, psychologa prowadzącego działalność gospodarczą  (zarejestrowany jako podatnik VAT czynny), a ponadto będącego biegłym sądowym. Jako biegły sądowy psycholog przeprowadza badania sądowo-psychologiczne oraz sporządza opinie psychologiczne w indywidualnych sprawach.

Warunki zwolnienia z podatku

W interesującym nas zakresie należy wskazać, że stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone w ramach wykonywania zawodów:

• a)  lekarza i lekarza dentysty,
• b)  pielęgniarki i położnej,
• c)  medycznych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 450, 620 i 637),
• d)  psychologa.

Z art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT wynika, że zwolnieniu od podatku podlegają usługi opieki medycznej, które spełniają określone warunki - służą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia i świadczone są w ramach wykonywanych wskazanych zawodów, w tym zawodu psychologa.

Warunkiem zastosowania na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek:

• przesłanki o charakterze podmiotowym, odnoszącej się do usługodawcy, który musi być osobą wykonującą m.in. zawód psychologa
• przesłanki o charakterze przedmiotowym, dotyczącej rodzaju świadczonych usług, tj. usług w zakresie opieki medycznej, służących profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

- niespełnienie chociażby jednej z w/w przesłanek powoduje, że zwolnienie to nie ma zastosowania.

Zawód psychologa został wprost wymieniony w przepisie art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. d ustawy o VAT. Zatem w analizowanej sprawie spełniona została przesłanka podmiotowa wskazana w art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. d ustawy o VAT.

Aby jednak omawiane zwolnienie znalazło zastosowanie muszą być świadczone usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.

Jak podkreślił TSWE w wyroku z 20 listopada  2003 r w. w sprawie C-307/01 (Peter d'Ambrumenil and Dispute Resolution Services Ltd v Commissioners of Customs & Excise)   pojęcia świadczenia opieki medycznej nie można interpretować w sposób, który obejmuje świadczenia medyczne realizowane w innym celu niż postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz w zakresie, w jakim to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych.

Również z wyroku TSWE z 14 sierpnia 2000 r., w sprawie C-384/98 (D. v W.) wynika, że preferencji podlegać mogą jedynie te usługi, które mają cel terapeutyczny bądź profilaktyczny, a nie podlegają mu takie, które mają charakter czysto ekspercki i doradczy (np. orzekanie o stanie zdrowia dla potrzeb przyznania renty, bądź dla instytucji ubezpieczeniowych dla ustalenia wysokości składki ubezpieczenia na życie).

Należy tutaj wskazać, że NSA w uchwale z 12 stycznia 2009 r., I FPS 3/08 stwierdził, że dowód z opinii biegłego jest jednym ze środków dowodowych, który tym się różni od innych dowodów, w szczególności dowodu z dokumentu, zeznań świadków, oględzin, przesłuchania stron, że jego celem nie jest ustalenie faktów mających znaczenie dla sprawy, lecz udzielenie sądowi wyjaśnień w kwestiach wymagających wiadomości specjalnych, a tym samym ułatwienie sądowi wyciągnięcie właściwych wniosków co do oceny i rozstrzygnięcie sprawy. Opinia biegłego jest tylko dowodem, którego ocena należy do sądu.

Opinia psychologa bez zwolnienia z VAT

Odnoszą się do analizowanego stanu faktycznego należy stwierdzić, że to biegły sądowy -  w analizowanej sprawie psycholog - poprzez wydanie opinii o stanie zdrowia badanego opiniuje, że dana osoba ma, np. zostać poddana określonemu leczeniu. Decyzję taką podejmuje zawsze sąd lub prokuratura, która jedynie może wziąć pod uwagę sporządzoną przez biegłego opinię. Opinia biegłego stanowi jedynie dowód w sprawie, który może zostać przez sąd lub prokuraturę uwzględniony lub odrzucony.

Wprawdzie wydanie na rzecz sądów lub prokuratur opinii sądowej z zakresu psychologii opisującej stan zdrowia psychicznego osób jest następstwem uprzedniego badania lekarskiego pacjenta, jednak celem podstawowym nie jest jednak ochrona zdrowia tych osób. Ich celem jest wydawanie opinii o stanie zdrowia badanego, która ma umożliwić podmiotowi trzeciemu (sądowi lub prokuraturze) podjęcie decyzji o określonych skutkach dla osoby badanej.

Sam fakt wykonywania badań psychologicznych nie oznacza, że świadczona usługa będzie mogła korzystać ze zwolnienia od podatku VAT. Badania sądowo-psychologiczne, które są realizowane na zlecenie sądów lub prokuratur, mają na celu zgromadzenie oraz ocenę informacji niezbędnych do sporządzenia opinii wykorzystywanej w toku postępowania sądowego lub przygotowawczego. Podstawowym celem tych czynności nie jest diagnoza terapeutyczna, leczenie, profilaktyka zdrowotna ani podejmowanie działań zmierzających do zachowania, ratowania, przywracania lub poprawy zdrowia osoby badanej. Ich zasadniczym zadaniem jest dostarczenie sądowi lub prokuraturze, specjalistycznej wiedzy psychologicznej niezbędnej do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Podsumowując, świadczone przez psychologa  usługi w zakresie przeprowadzania badań sądowo-psychologicznych i sporządzania opinii w zakresie psychologii na zlecenie sądów i prokuratur, obejmujące w szczególności analizę akt sprawy, analizę dokumentacji medycznej, przeprowadzenie badania sądowo-psychologicznego, wyciągnięcie wniosków klinicznych oraz sporządzenie pisemnej opinii, nie korzystają ze zwolnienia od podatku VAT, w tym na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT, ponieważ ich celem nie jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia.

Zaprezentowane stanowisko podzielają organy podatkowe (interpretacja indywidualna dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 8 czerwca 2026 r., 0114-KDIP4-2.4012.297.2026.1.MMA).

Autor: Marcin Szymankiewicz, doradca podatkowy