Spraw o udzielenie zezwolenia na odrzucenie spadku, który ma dziedziczyć dziecko jest bardzo dużo, stanowią one istotny procent spraw nieprocesowych dotyczących małoletnich, obok tych dotyczących władzy rodzicielskiej oraz kontaktów. Teraz Ministerstwo Sprawiedliwości chce by zgoda sądu na dokonanie w imieniu dziecka czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu przez jego opiekuna nie była konieczna.
Kwestia ta od dawna budzi sporo wątpliwości. Kilkukrotnie podnosił ją m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich. Sprawa zgłoszona była też w akcji Prawo.pl i Wolters Kluwer "Poprawmy prawo".
- Sytuacja prawna małoletniego, którego rodzice muszą uzyskać zgodę na odrzucenie spadku, jest niepewna. Z przepisów nie wynika zawieszenie terminu do złożenia oświadczenia przez czas trwania postępowania o zezwolenie na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka – zwracał uwagę sędzia Michał Pałka z Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawa w swoim zgłoszeniu. I tłumaczył, że spraw nie załatwia orzecznictwo SN korzystne dla małoletniego i jego rodziców (sygn. III CZP 102/17), bo gwarantuje jedynie, że termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku nie może upłynąć przed prawomocnym zakończeniem postępowania w sądzie rodzinnym. Nie wiadomo jednak dokładnie, kiedy upłynie po uzyskaniu takiego rozstrzygnięcia.
Czytaj: Dziedziczenie - problem powszechny i... słabo rozpoznany >>
Odziedziczenie spadku to czasem większy kłopot niż korzyść – bywa że spadkiem są same długi, dlatego lepiej go szybko odrzucić niż narazić się na ich spłacanie z własnego majątku. Na złożenie stosownego oświadczenia spadkobierca ma sześć miesięcy od momentu, gdy dowiedział się o tytule swojego powołania. I dlatego sprawę komplikuje fakt, gdy spadkobiercą jest małoletni – wtedy oświadczenie składają rodzice, ale kodeks rodzinny i opiekuńczy wymaga na to zgody sądu. - W kontynentalnej tradycji prawnej zasadą jest dziedziczenie długów przez małoletnich w ramach sukcesji uniwersalnej – mówi Prawo.pl dr Radosław Wiśniewski, adwokat z Wardyński i Wspólnicy sp.k. - W systemach common law na spadkobierców zmarłego w ogóle nie przechodzą jego długi. Z tego punktu widzenia polskie przepisy prawa spadkowego przewidujące dziedziczenie długów przez małoletnich mogłyby wydawać się nadzwyczaj surowe. W tym duchu można by postulować chociażby przejmowanie długów spadkodawcy z momentem osiągnięcia pełnoletności przez spadkobiercę – tłumaczy. Zauważa jednak, że trzeba przy tym ważyć również interes wierzycieli – którym albo w ogóle uniemożliwia się odzyskanie pieniędzy, albo mocno wydłuża cały proces.
Sprawdź PROCEDURĘ:
Prawo spadkowe pod tym względem stało się korzystniejsze dla spadkobiercy 18 października 2015 r., kiedy za sprawą noweli Kodeksu cywilnego zasadą stało się dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza. Wcześniej brak oświadczenia skutkował przyjęciem spadku wprost, a zatem ze wszystkimi długami, nie zaś długami do wysokości aktywów wchodzących w skład masy spadkowej. Wciąż ważne jest jednak, by rodzice nie przeoczyli terminu na złożenie odpowiedniego oświadczenia.
Czytaj: Łatwiejsze dziedziczenie majątku przez dzieci, ale nie długówProjekt rządowy zakłada dodanie w art. 641 par. 3(1) i 3(2) k.p.c w brzmieniu:
Rodzic, składając w imieniu małoletniego dziecka oświadczenie o odrzuceniu spadku informuje o:
Co więcej, pod względem skutków karnych podanie tych informacji jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sędzia lub notariusz powinien uprzedzić składającego oświadczenie - zakłada nowy projekt.
WZORY DOKUMENTÓW:
Regulacja doprecyzowuje także jakie elementy powinno zawierać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku przez spadkobierców. Projektodawca wskazał, że w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd będzie zobowiązany wymienić:
A także sąd może stwierdzić nabycie zapisu windykacyjnego, wymieniając osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny oraz przedmiot tego zapisu.
Czytaj: Testament dla mizantropa - rodzinę trudno wydziedziczyć, ale można próbować>>
Czytaj też: Termin do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku >
W ocenie sędzi Anny Begier ze Stowarzyszenia Sędziów Polskich "Iustitia" i Zespołu ds. Prawa Cywilnego "Iustitii", projektowana zmiana w zdecydowanej większości przypadków nie naruszy dobra dziecka. - Wydaje się, że dla jakichś bardzo rzadkich przypadków nie ma sensu utrzymywanie tej instytucji. Pamiętajmy, że odrzucenie spadku kosztuje - zgoda sądu opiekuńczego to 100 zł, odrzucenie przed sądem - 100 zł dla każdego dziecka, odrzucenie przed notariuszem - to opłaty notarialne, do tego koszty uzyskania odpisów aktu urodzenia małoletniego czy zgonu spadkodawcy. Do tego poświęcony na załatwienie spraw czas rodziców, który mogliby poświęcić dziecku. Są także koszty społeczne - przedłużenie postępowań o stwierdzenie nabycia spadku i obciążenie wydziałów rodzinnych - punktuje sędzia Begier.
Zaznacza również, że nie przy wszystkich poważnych sprawach finansowych dziecka rozstrzyga sąd opiekuńczy - na przykład nie ma on wiedzy o wysokich nieraz kwotach zadośćuczynień otrzymywanych przez dzieci od firm ubezpieczeniowych w wyniku wygranych procesów i rodzice nie podlegają kontroli w dysponowaniu tymi środkami. - Spraw o udzielenie zezwolenia na odrzucenie spadku jest aktualnie bardzo dużo, o ile 10 lat temu były jeszcze rzadkością, teraz stanowią one istotny procent spraw rozpoznawanych w repertorium Nsm, czyli w sprawach nieprocesowych dotyczących małoletnich. W tym samym repertorium rozpoznawane są również m.in. sprawy dotyczące władzy rodzicielskiej oraz kontaktów z dzieckiem - dodaje.
Begier dodaje, że tego typu sprawy - przez swą ilość - bardzo obciążają sekretariaty sądowe. - Bo każdą sprawę, niezależnie od jej ciężaru gatunkowego, należy tak samo zarejestrować w komputerowym repertorium, przekazać do losowania, założyć akta, wysyłać korespondencję, a po zakończeniu - wydawać odpis postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności - zaznacza.
Dodaje, że ta zmiana w pewnym stopniu odciążyłaby sędziów rodzinnych, ale nie można powiedzieć, że będzie to istotny czasowo procent - na tle innych spraw, wymagających przeprowadzenia czasochłonnych rozpraw, słuchania stron i świadków czy pisania już na etapie rozpoznawania uzasadnień postanowień zabezpieczających. - Likwidacja zezwoleń nie spowoduje raczej skrócenia terminów pomiędzy rozprawami, a na pewno czasu oczekiwania na opinie opiniodawczych zespołów sądowych specjalistów. Prognozować natomiast można, że po likwidacji zezwoleń na odrzucenie spadku paradoksalnie mogą pogorszyć się wyniki statystyczne wydziałów rodzinnych, jeżeli chodzi o repertorium Nsm - gdyż jeśli odpadnie z globalnej statystyki duża ilość spraw załatwianych niemal "od ręki" - w miesiąc czy dwa, pozostaną same długotrwałe postępowania i przeciętny czas trwania postępowań ulegnie wydłużeniu, i nie będą temu winni sędziowie rodzinni - podsumowuje.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
