Składki emerytalno-rentowe przez cały okres opieki. Potrzebne zmiany prawne

Ministerstwo Pracy zamierza podjąć analizę, wraz z oszacowaniem skutków finansowych ewentualnej zmiany przepisów, w sprawie wydłużenia okresu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne dla osób pobierających świadczenia opiekuńcze. Obecnie nie prowadzi żadnych prac legislacyjnych w tym obszarze. Tymczasem opiekunowie osób z niepełnosprawnościami, którzy pobierają świadczenie pielęgnacyjne, mają opłacane przez państwo składki tylko przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia, co równa się najniższej emeryturze.

Zgodnie z art. 6 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, wójt, burmistrz lub prezydent miasta opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od podstawy odpowiadającej wysokości:

• pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, które przysługują na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych,
• pobieranego zasiłku dla opiekuna na podstawie przepisów o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przez okres niezbędny do uzyskania okresu ubezpieczenia (składkowego i nieskładkowego), 20-letniego w przypadku kobiety i 25-letniego w przypadku mężczyzny.

Czytaj również: NSA: Zbieg świadczenia pielęgnacyjnego i opiekuńczego>>
 

Ubezpieczenie emerytalne przez cały okres sprawowania opieki

Tak skonstruowane prawo sprawia, że osoby pobierające świadczenia opiekuńcze mają zapewnione ubezpieczenie emerytalne i rentowe przez okres skorelowany z minimalnymi okresami uprawniającymi do najniższej emerytury. Po spełnieniu tego warunku osoba pobierająca świadczenie opiekuńcze, która nigdy nie była aktywna zawodowo, nabywa więc prawo do najniższej emerytury gwarantowanej przez państwo. - W ocenie opiekunów osób z niepełnosprawnościami takie rozwiązanie jest krzywdzące, gdyż zagraża ubóstwem osób najbardziej doświadczonych przez los. Warunkiem do uzyskania świadczeń opiekuńczych jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia bądź też innej pracy zarobkowej. Także wysokość świadczenia emerytalnego, które będzie przysługiwało opiekunowi w przyszłości będzie bardzo niska. Opieka nad chorym członkiem rodziny, którego stan zdrowia wymaga całodobowej opieki, jest niezmiernie wyczerpująca i obciążająca opiekuna, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i psychicznym. Kluczową kwestią jest podjęcie działań zmierzających do wydłużenia okresu opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe przez cały okres sprawowania opieki – zwraca uwagę posłanka Iwona Hartwich w interpelacji poselskiej (nr 7620) do ministerstwa rodziny.

Resort rodziny oszacuje skalę problemu

Sebastian Gajewski, wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej, poinformował, że obecnie w resorcie nie toczą się żadne prace legislacyjne w tym obszarze. Zapowiada jednak, że ministerstwo podejmie analizy, a w szczególności pracę nad oszacowaniem skali problemu i ewentualnych skutków finansowanych rozwiązania zaproponowanego przez posłankę Hartwich. Wiceminister zaznacza, że kwota świadczeń opiekuńczych jest co do zasady niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Również składki opłacane od tych świadczeń są odpowiednio niższe. - W związku z faktem, że nawet 20/25-letnie opłacanie składek od świadczeń opiekuńczych nie zagwarantowałoby w przyszłości wypłaty emerytury w wysokości co najmniej najniższej emerytury, ustawodawca zdecydował o podwyższeniu takiej emerytury do wysokości emerytury minimalnej (art. 87 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Stanowi to wyjątek od zasady określonej w ustawie o emeryturach i rentach z FUS – zgodnie z którą emerytura minimalna przysługuje w przypadku opłacania składek przez 20/25-lat od kwoty co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę – odpowiada Sebastian Gajewski. Niektórzy opiekunowie mają też możliwość ubieganie się o rentę z tytułu niezdolności do pracy w przypadku, gdy niezdolność do pracy powstała w okresach pobierania świadczeń opiekuńczych, za które nie było obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Art. 57 ust. 1 pkt 3 w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS uzupełnienia bowiem katalog okresów, w których może powstać niezdolność do pracy o okresy pobierania świadczeń opiekuńczych także w sytuacji, gdy nie było obowiązku opłacania za nie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.