GUS: 42,4 proc. osób pracujących zawodowo jednocześnie sprawowało obowiązki opiekuńcze

W 2025 roku nieco ponad 1/3 osób w wieku 18-74 lata sprawowała obowiązki opiekuńcze (35,9 proc.). Spośród tej grupy osób (9 469 tys.) - 80 proc. sprawowało pieczę wyłącznie nad dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat, 14,8 proc. opiekowało się wyłącznie krewnymi (w tym członkami rodziny) w wieku 15 lat i więcej, a 5,2 proc. łączyło opiekę nad dziećmi/wnukami z opieką nad krewnymi - podał GUS.

Główny Urząd Statystyczny opublikował informację sygnalną „Łączenie pracy i obowiązków opiekuńczych w 2025 r. Wyniki badania modułowego BAEL”. Badanie modułowe zostało zrealizowane w ramach Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) w 2025 r. Modułem objęto osoby w wieku 18-74 lata, a głównym celem badania było uzyskanie informacji na temat skali i sposobów godzenia pracy zawodowej z opieką nad członkami rodziny. Badanie dotyczyło zarówno sprawowania opieki nad dziećmi w wieku poniżej 15 lat, jak i nad krewnymi w wieku 15 lat i więcej wymagającymi opieki ze względu na stan zdrowia lub podeszły wiek. Opiekunów dzieci pytano o korzystanie z formalnych/zinstytucjonalizowanych usług opieki nad dziećmi, a respondentów, którzy wychowali/wychowują co najmniej jedno dziecko pytano również o korzystanie z urlopów na wychowanie dzieci. Osoby pracujące były pytane o działania podjęte w celu łatwiejszego godzenia obowiązków opiekuńczych z pracą zawodową, a także o przeszkody związane z pracą, które utrudniają łączenie zadań z obu obszarów.

Z analizy tej wynika, że w 2025 roku nieco ponad 1/3 osób w wieku 18-74 lata sprawowała obowiązki opiekuńcze (35,9 proc.). Spośród tej grupy osób (9 469 tys.) - 80 proc. sprawowało pieczę wyłącznie nad dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat, 14,8 proc. opiekowało się wyłącznie krewnymi (w tym członkami rodziny) w wieku 15 lat i więcej, a 5,2 proc. łączyło opiekę nad dziećmi/wnukami z opieką nad krewnymi. W przypadku osób w wieku 18-74 lata pracujących zawodowo odsetek sprawujących opiekę nad innymi osobami wyniósł 42,4 proc.

Spośród wszystkich osób w tej grupie wieku łączących pracę zawodową i obowiązki opiekuńcze (7 269 tys.) - 85,4 proc. sprawowało pieczę wyłącznie nad dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat, 10,4 proc. opiekowało się wyłącznie krewnymi (w tym członkami rodziny) w wieku 15 lat i więcej, a 4,2 proc. łączyło opiekę nad dziećmi/wnukami z opieką nad krewnymi.

Czytaj również: Urlop wypoczynkowy bezpośrednio po „urlopie dla rodzica”>>

Sprawowanie obowiązków opiekuńczych - kto wziął udział w badaniu

Badaniem w 2025 r. objęto 26 399 tys. osób w wieku 18-74 lata. W grupie tej przeważały kobiety (51,1 proc.), a biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania – mieszkańcy miast (59,7 proc. ogółu). Spośród badanych osób, 9 469 tys. (tj. 35,9 proc.) zadeklarowało, że opiekują się dziećmi3 lub wnukami poniżej 15 roku życia bądź krewnymi w wieku 15 lat i więcej wymagającymi opieki ze względu na stan zdrowia lub podeszły wiek. Natomiast zdecydowana większość osób (16 930 tys., tj. 64,1 proc.) nie sprawowała opieki ani nad dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat, ani nad innymi osobami.

Badanie wykazało, że:

• Najwięcej osób (7 576 tys., tj. 80 proc. wszystkich sprawujących opiekę) opiekowało się wyłącznie dziećmi lub wnukami w wieku poniżej 15 lat. Oprócz tego część osób (1 404 tys., tj. 14,8 proc.) opiekowało się tylko krewnymi/osobami z rodziny w wieku 15 lat i więcej. Były również osoby (489 tys., tj. 5,2 proc.), które sprawowały opiekę zarówno nad dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat, jak i krewnymi wymagającymi opieki.
• Opieka częściej była sprawowana przez kobiety. Spośród wszystkich kobiet w wieku 18-74 lata, 38,5 proc. (tj. 5 200 tys.) zadeklarowało sprawowanie opieki nad różnymi grupami osób. Wśród mężczyzn analogiczny odsetek wyniósł 33,1 proc. Większe odsetki kobiet sprawujących opiekę wystąpiły zarówno w przypadku opieki tylko nad dziećmi lub wnukami (29,9 proc. wobec 27,5 proc. dla mężczyzn), jak i opieki tylko nad krewnymi w wieku 15 lat i więcej (odpowiednio 6,4 proc. i 4,2 proc.) oraz opieki jednocześnie nad osobami z obu grup, tj. dziećmi w wieku poniżej 15 lat i osobami w wieku 15 lat i więcej (2,2 proc. i 1,4 proc.).
• Mieszkańcy wsi nieznacznie częściej niż mieszkańcy miast opiekowali się innymi osobami. Opiekę taką sprawowało 37,4 proc. mieszkańców wsi i 34,8 proc. mieszkańców miast.

Opiekę nad innym osobami częściej sprawowały kobiety. W 2025 r. spośród wszystkich kobiet w wieku 18-74 lata odsetek opiekujących się osobami z rodziny wyniósł 38,5 proc. Wśród mężczyzn analogicznie liczony odsetek to 33,1 proc.

Na populację objętą badaniem składało się 65 proc. osób pracujących, 2,1 proc. bezrobotnych i 32,9 proc. biernych zawodowo.

Wśród ogółu osób sprawujących obowiązki opiekuńcze było natomiast 76,8 proc.  pracujących, 1,9 proc. bezrobotnych i 21,3 proc. biernych zawodowo.

Wskaźnik zatrudnienia dla osób objętych badaniem wynosił 65 proc., ale dla osób mających obowiązki opiekuńcze był wyższy i wynosił 76,8 proc. Różnica wynika głównie z tego, że osoby opiekujące się dziećmi w wieku poniżej 15 lat (a stanowili oni większość opiekunów), to głównie osoby w wieku produkcyjnym, a więc aktywniejsze na rynku pracy.

Godzenie pracy zawodowej z obowiązkami opiekuńczymi

W 2025 r. liczba pracujących w wieku 18-74 lata wyniosła 17 163 tys., w tym 7 269 tys. osób (42,4 proc.) oprócz wykonywania pracy zawodowej, opiekowało się regularnie innymi członkami rodziny, tj. dziećmi/wnukami w wieku poniżej 15 lat lub krewnymi w wieku 15 lat i więcej wymagających opieki ze względu na stan zdrowia lub podeszły wiek.

Spośród ogółu pracujących najliczniejszą grupę sprawujących opiekę – 6207 tys. (36,2 proc.) stanowiły osoby opiekujące się wyłącznie dziećmi lub wnukami w wieku poniżej 15 lat; pozostałe grupy opiekunów były dużo mniej liczne: 753 tys. (4,4 proc.) sprawowało opiekę wyłącznie nad krewnymi/osobami z rodziny w wieku 15 lat i więcej, a 309 tys. (1,8 proc.) - nad osobami z obu wymienionych grup.

Jak twierdzi GUS, wyniki badania wskazują, że w 2025 r.:

• Wśród kobiet mających obowiązki opiekuńcze, pracujące zawodowo stanowiły 68,1 proc., analogiczny odsetek dla mężczyzn wyniósł 87,3 proc.. Oznacza to, że kobiety opiekujące się innymi osobami (mimo, iż liczebnie było ich więcej niż mężczyzn – 5 200 tys. wobec 4 269 tys.), rzadziej niż mężczyźni łączyły opiekę z pracą zawodową. Część kobiet pełniących obowiązki opiekuńcze pozostawała poza rynkiem pracy.
• W celu łatwiejszego godzenia obu aspektów swojej aktywności, tj. pracy zawodowej i obowiązków opiekuńczych, część osób pracujących i mających obowiązki opiekuńcze (21,2 proc., tj. 1 538 tys.) dokonała pewnych zmian w związku z pracą. Kobiety dokonywały takich zmian ponad 2,5-krotnie częściej niż mężczyźni – wprowadziło je 31,2 proc. pracujących kobiet i 11,6 proc. mężczyzn.
• Ogólnie najczęściej wskazywaną zmianą była zmiana pracy lub pracodawcy – wskazało ją 20,2 proc. tych, którzy dokonali zmian. Główne zmiany dokonane przez mężczyzn i kobiety były jednak różne.
• Kobiety, przy określaniu rodzaju zmiany, najczęściej wybierały odpowiedź „obecnie z tego powodu jestem nieobecna w pracy (urlop – płatny lub bezpłatny, itp.)” – wskazało ją 24,1 proc. kobiet, które dokonały jakiejkolwiek zmiany (97,8 proc. wszystkich osób, które wskazały tę zmianę). Zmianę pracy lub pracodawcy zadeklarowało 20 proc. kobiet (dokonujących jakiejkolwiek zmiany), a skrócenie wymiaru czasu pracy – 13,8 proc.
• Wśród mężczyzn najczęściej wskazywaną konkretną zmianą związaną z pracą (poza „inną zmianą”) było przejście na pracę zdalną lub hybrydową (22,9 proc.  wskazań), a w następnej kolejności zmiana rozkładu czasu pracy, bez zmiany wymiaru czasu (21,3 proc. wskazań). Pracę lub pracodawcę zmieniło 20,8 proc.  mężczyzn (dokonujących jakiejkolwiek zmiany).
• Przeważająca część osób (63 proc. pracujących zawodowo i jednocześnie sprawujących opiekę) nie widziała przeszkód/trudności związanych z godzeniem pracy zawodowej na dotychczasowych warunkach z pełnieniem obowiązków opiekuńczych. Takie trudności wskazało natomiast 33,6 proc. osób.
• Największą trudnością okazał się długi czas pracy. Wskazało ją 11,2 proc.  wszystkich pracujących i opiekujących się regularnie innymi osobami. Część osób (7,5 proc.) skarżyła się na wymagającą lub wyczerpującą pracę, a 6 proc. na nieprzewidywalny lub niedogodny harmonogram pracy (np. praca zmianowa, w porze nocnej lub w weekendy).
• Długi czas pracy jako główną trudność wskazali opiekunowie wszystkich grup osób, częściej jednak wskazywali ją opiekujący się dziećmi/wnukami niż opiekunowie krewnych. Spośród wszystkich opiekunów, którzy określili trudności, na tę przyczynę wskazało 34,1 proc. sprawujących opiekę nad dziećmi/wnukami i 27,8 proc. opiekujących się krewnymi.

Czytaj również: Data wypłaty świadczenia wspierającego - dziurawe przepisy>>

Korzystanie z formalnych/zinstytucjonalizowanych usług opieki nad dziećmi

W 2025 r. spośród 7 189 tys. osób opiekujących się dziećmi, 3 636 tys., tj. 50,6 proc. korzystało z formalnych/zinstytucjonalizowanych usług opieki nad dziećmi, takich jak żłobki, przedszkola, świetlice lub osoby zawodowo (formalnie) wykonujące pracę opiekuna/opiekunki. 

Zdecydowana większość osób korzystających z takich usług wykorzystywała takie możliwości dla wszystkich dzieci (2 956 tys.), pozostali (680 tys.) – tylko dla niektórych.

Wśród osób opiekujących się dziećmi zdecydowana większość pracowała (87 proc.). Odsetek pracujących był wyższy wśród osób korzystających z formalnych/zinstytucjonalizowanych usług opieki nad dziećmi (90,2 proc.) niż wśród osób niekorzystających z takich usług (83,7 proc.). Oznacza to, że osoby pracujące w większym stopniu korzystają z tego typu usług. Korzystało z nich 52,5 proc. pracujących, podczas gdy wśród biernych zawodowo odsetek ten wynosił 35,2 proc.

Korzystanie przez pracujących z takich form opieki tylko dla niektórych dzieci lub niekorzystanie z nich w ogóle wynikało najczęściej z braku takiej potrzeby. Taki powód wskazało 92,1 proc. osób korzystających z tego typu usług dla niektórych dzieci i 95 proc. niekorzystających w ogóle. Dla pracujących w niepełnym wymiarze czasu pracy odsetki te wynosiły odpowiednio: 94,7 proc. i 94 proc.

Pracujący, którzy nie widzieli potrzeby korzystania z takich usług w ogóle lub nie dla wszystkich dzieci najczęściej tłumaczyli to tym, że preferują organizowanie opieki samodzielnie lub wspólnie z żoną/partnerką, mężem/partnerem (40,1 proc.  odpowiedzi). Częstą również przyczyną było to, że dziecko/dzieci samo/same zajmuje/zajmują się sobą - dotyczyło to starszych dzieci, które były w stanie to robić (34,2 proc. odpowiedzi). Część osób (15,8 proc.) preferowało organizowanie opieki przy wsparciu dziadków lub innych osób.

Korzystanie z urlopów na wychowanie dzieci przez osoby w wieku 18-54 lata pracujące w momencie badania lub w przeszłości

Spośród 17 575 tys. osób w wieku 18-54 lata, 10 467 tys., tj. 59,6 proc. wychowało lub wychowuje co najmniej 1 dziecko, przy czym wychowanie tego samego dziecka mógł zadeklarować zarówno ojciec, jak i matka dziecka. Najliczniejsza była grupa osób, która wychowała lub wychowuje dwoje dzieci (48,7 proc. z ogólnej liczby osób wychowujących dzieci). Jedno dziecko wychowało/wychowuje 35,3 proc., a troje – 12,3 proc. osób.

Temat urlopów na wychowanie dzieci dotyczył w badaniu osób w wieku 18-54 lata pracujących obecnie i tych, które kiedykolwiek pracowały. Takich osób łącznie było 10 280 tys., ale nie wszystkie korzystały z urlopów na wychowanie dzieci. Z tego typu urlopów korzystało 52,7 proc. z tej grupy osób (tj. 5 418 tys.), natomiast nie korzystało - 45,3 proc.

Wyniki badania wskazują, że w 2025 r.:

• Odsetek korzystających z urlopów znacznie różnił się w zależności od płci opiekunów - wśród kobiet wyniósł 82 proc., natomiast wśród mężczyzn był zdecydowanie niższy i wynosił 18,3 proc. Należy mieć na uwadze, że w przeszłości, ze względu na uregulowania prawne, ojcowie nie mogli otrzymywać urlopów tacierzyńskich, ojcowskich itp., stąd wynika niewielka skala korzystania z urlopów przez mężczyzn.
• Liczba kobiet korzystających w swoim życiu z urlopów na wychowanie dzieci wynosiła 4 554 tys. Korzystały one tylko z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego (58,2 proc.), tylko z urlopu wychowawczego (3,3 proc.) lub z różnych typów urlopów wymienionych powyżej, tj. urlopów związanych z urodzeniem dziecka, jak i z urlopu wychowawczego (38,5 proc.).
• Mężczyźni korzystający z urlopów (864 tys.) korzystali najczęściej z urlopów: tacierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego (93,5 proc.), tylko z urlopu wychowawczego (1,9 proc.) lub z różnych typów urlopów związanych z urodzeniem dziecka, jak i urlopu wychowawczego (4,6 proc.).
• Długości urlopów na wychowanie dzieci, z których korzystali mężczyźni wyraźnie różniły się od długości urlopów kobiet (były zdecydowanie krótsze).
• Kobiety najczęściej korzystały z urlopu, który trwał od powyżej 1 roku do 3 lat (42 proc. z nich miało taką przerwę w pracy), nieco mniej kobiet skorzystało z urlopu, który trwał od powyżej 6 miesięcy do 1 roku (25,5 proc.).
• Mężczyźni najczęściej korzystali z urlopów do 1 miesiąca, rzadziej do 2 lub do 6 miesięcy.