Wykaz firm istotnych dla gospodarki - do zmiany

Wykaz przedsiębiorców o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej czy lista zawodów deficytowych? A może jedno i drugie? Dziś strategiczne dla gospodarki podmioty, które nie występowały o wsparcie państwa i w związku z tym go nie dostały, nie trafiają do wykazu. W efekcie ich wnioski o zezwolenie na pobyt i pracę dla cudzoziemców, czekają miesiącami w kolejkach w urzędach wojewódzkich. Eksperci nie mają wątpliwości: kryteria wpisywania na tę listę muszą ulec zmianie. Jak ustalił serwis Prawo.pl, w MRiT i MRPiPS trwają obecnie analizy na temat efektów funkcjonowania wykazu.

Wykaz  przedsiębiorców wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej powstał na podstawie ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2025 poz. 621), która weszła w życie 1 czerwca 2025 r. W założeniu miał usprawnić proces wydawania zezwolenia na pracę cudzoziemców na terytorium Polski w przypadku inwestycji o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej.

- W założeniu wykaz miał zapobiec nadużyciom. Został jednak tak skonstruowany, że nie jest co prawda podatny na nadużycia, ale jest po prostu losowy. Na liście znaleźć można mnóstwo firm, poczynając od tzw. śmietanki polskiego automotive'u typu Mercedes, a kończąc na małych firmach gastronomicznych. Ten rozrzut, zarówno rodzaju działalności gospodarczej, jak i wielkości firm jest bardzo duży i można podejrzewać, że spora część firm znalazła się w nim nawet bez swojej wiedzy. Na listę wpisywane są bowiem firmy, które otrzymały państwowe wsparcie, czyli takie, które - jak rozumiem praktykę - przez strefę ekonomiczną złożyły wnioski o dofinansowanie na różne cele, np. na inwestycje czy nowe maszyny. Dostały wsparcie, a przy okazji jeszcze wpis do wykazu. Dla dużych firm, które zatrudniają specjalistów z zagranicy, to jest oczywiście jakiś bonus, ale spodziewam się, że spora część przedsiębiorstw nawet nie ma świadomości, że figuruje w wykazie – mówi serwisowi Prawo.pl Michał Nocuń, szef Działu Employment Immigration w kancelarii C&C Chakowski & Ciszek.

Jak podkreśla, celem takiego sformułowania zasad tworzenia listy było znalezienie jakiegoś kryterium, żeby wybierać firmy najbardziej dynamiczne w swoim rozwoju. - Wydaje się, że ten cel osiągnięto, ale może to rodzić negatywne skutki, jak chociażby taki, że firmy, które są dla gospodarki istotne, niekoniecznie się na tej liście znalazły, bo nie wszystkie skorzystały ostatnio z jakichś form wsparcia. To powoduje, że firmy, które rzeczywiście potrzebują, by ich wnioski o zezwolenia na pobyt i pracę cudzoziemców były rozpatrywane szybko, takiego wsparcia nie dostają. I to jest największy problem tej całej konstrukcji – wskazuje Nocuń.

Przedsiębiorstwa o istotnym znaczeniu dla gospodarki, czyli jakie?

Zgodnie z art. 28 ust. 1 ww. ustawy, wykaz dotyczy przedsiębiorstw, które korzystają z rządowego wsparcia na nową inwestycję, w oparciu o jedną z trzech form wsparcia: 

1. decyzję o wsparciu na podstawie ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o wspieraniu nowych inwestycji.
2. umowę o grant w ramach Programu wspierania inwestycji o istotnym znaczeniu dla gospodarki polskiej na lata 2011-2030.
3. umowę o wsparcie w ramach rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 29 września 2023 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej na realizację projektów inwestycyjnych o znaczeniu strategicznym dla przejścia na gospodarkę o zerowej emisji netto.

W myśl art. 27, wojewoda, rozpatrując wnioski o wydanie zezwolenia na pracę cudzoziemca na rzecz polskiego podmiotu powierzającego pracę cudzoziemcowi, uwzględnia w kolejności wnioski:

1. przedsiębiorców określonych w wykazie, o którym mowa w art. 28 ust. 1;
2. o wydanie kolejnego zezwolenia na pracę dla tego samego polskiego podmiotu powierzającego pracę cudzoziemcowi i dla tego samego cudzoziemca w wymiarze czasu pracy nie niższym i za wynagrodzeniem nie niższym niż określone w uprzednio wydanym zezwoleniu na pracę, ważnym w dniu złożenia kolejnego wniosku o wydanie zezwolenia na pracę;
3. dotyczące cudzoziemców mających wykonywać pracę w zawodach określonych w wykazie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 (tj. grup zawodów z niedoborami kadrowymi – ten wykaz ma dopiero powstać);
4. pozostałe.

Wykaz upoważnia odpowiedniego terytorialnie wojewodę do rozpatrywania wniosków ww. przedsiębiorców w pierwszej kolejności.

Wykaz nie spełnia oczekiwań przedsiębiorców

- Wykaz przedsiębiorców o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej, a dokładnie kryteria, które decydują o tym, że firmy wpisywane są do tego wykazu, wymaga zmiany. W obecnym kształcie to nie jest to, na czym zależy przedsiębiorcom - mówi nam Nadia Winiarska, ekspertka ds. zatrudnienia Konfederacji Lewiatan. Jak podkreśla, dla przedsiębiorców istotne jest stworzenie listy zawodów deficytowych. Rozporządzenie w tej sprawie, które ma zostać przygotowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wpisane zostało do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. - To właśnie ta lista powinna być traktowana priorytetowo, a wykaz powinien być w dalszej kolejności pod względem ważności – podkreśla.

- Obecnie żaden z instrumentów, który miał zmierzać do zapewnienia ścieżki typu fast track nie działa. Lista podmiotów, które miałyby prowadzić działalność o charakterze strategicznym dla gospodarski narodowej jest z jednej strony niepełna, tj. nie ma na niej wielu przedsiębiorstw, które taką działalność prowadzą, a z  drugiej strony znajduje się na niej wiele podmiotów, które takiej działalności nie prowadzą. Co więcej ścieżka pierwszeństwa miała dotyczyć też wiz. Obecnie nawet jeżeli reprezentujemy podmioty wpisane na listę, to urzędy nie wiedzą jak te regulacje stosować. Pomimo ponad niemal 8 miesięcy obowiązywania nowych regulacji prawnych nikt nie pofatygował się, aby tę dalece niefortunną regulację zmienić – potwierdza Joanna Torbé-Jacko, adwokat z kancelarii adwokackiej Joanna Torbé - Jacko & Partnerzy, ekspert BCC ds. prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. I dodaje: - Nie wdrożono też właściwego rozporządzenia, które zapewniłoby pierwszeństwo w rozpatrywaniu wniosków osobom pracującym w zawodach deficytowych pomimo, że zawodów takich cały czas przybywa. Obecnie projekt takiego rozporządzenia został wpisany do wykazu spraw legislacyjnych.

Mec. Torbé - Jacko zaznacza, że propozycją BCC jest zmiana kolejności podmiotów uprawnionych do ścieżki typu fast track. - W pierwszej kolejności powinny być to zawodowy deficytowe, w drugiej kolejności przedsiębiorstwa prowadzące strategiczną działalność przy czym należałoby tu zmienić kryteria doboru tych podmiotów tak aby rzeczywiście to były takie podmioty. Do podmiotów prowadzących strategiczną działalność należałoby dopisać podmioty z nimi współpracujące, bo już dziś wiemy, że takie przedsiębiorstwa często korzystają z zewnętrznego personelu i sytuacja ta w związku z deficytowym rynkiem pracy będzie narastała – wskazuje mec. Joanna Torbé - Jacko.

Z kolei Michał Nocuń zauważa, że stworzono infrastrukturę, która nie jest w pełni wykorzystywana, bo w pierwszej kolejności urzędy wojewódzkie powinny rozpatrywać wnioski firm z wykazu, które zwykle nie mają dużych potrzeb w zakresie zatrudnienia cudzoziemców. Podczas gdy firmy istotne dla gospodarki spoza wykazu czekają miesiącami, bo ich wnioski nie są rozpatrywane priorytetowo.

Dlatego, jak twierdzi, trzeba doprecyzować zasady umieszczania w tym wykazie albo kryterium. - Postulatem, z którym się często spotyka, byłoby rozpatrywanie priorytetowe wniosków niekoniecznie pod kątem firmy, ale pod kątem np. zawodu cudzoziemca. Rozwiązaniem niekoniecznie optymalnym byłoby całkowite zlikwidowanie tej listy. Ale może przydałoby się jeszcze drugie kryterium w postaci zawodów, co jest z resztą przewidziane w przepisach ustawy – rozporządzenie w tej sprawie ma być wydane w II kwartale 2026 r. Bo zawody typu spawacz czy różni specjaliści IT to są osoby, które pracują w różnego rodzaju firmach, od największych do najmniejszych. Dziś ta lista nie wygląda tak, jakby biznes tego chciał i potrzebował. Więc jeżeli priorytetem rządu jest zmiana profilu imigracji do Polski, to byłaby to zmiana pożądana – wskazuje Michał Nocuń.

Przy okazji utworzenia wykazu Konfederacja Lewiatan wskazywała m.in. na potrzebę rozszerzenia kryteriów kwalifikacji do wykazu oraz wsparcia rzetelnych przedsiębiorców. - Z pełnym zrozumieniem dla celu, jakim jest wspieranie inwestycji korzystających z rządowych programów pomocowych, pragniemy zwrócić uwagę, że przyjęty model wykazu wyklucza z grona uprawnionych do przyspieszonej ścieżki wielu przedsiębiorców o ugruntowanej pozycji rynkowej, którzy – choć nie korzystają z publicznych instrumentów wsparcia – generują istotne dochody dla budżetu państwa, tworzą liczne miejsca pracy oraz konsekwentnie wywiązują się z obowiązków w zakresie legalnego zatrudnienia cudzoziemców. Obecna konstrukcja może być postrzegana jako nierównoważna – faworyzująca beneficjentów programów rządowych, przy jednoczesnym pomijaniu firm o stabilnym modelu biznesowym i rzeczywistym wkładzie w rozwój gospodarczy. W naszym przekonaniu takie podejście zasługuje na ponowną refleksję, również z punktu widzenia długoterminowych interesów rynku pracy oraz konkurencyjności polskich firm – podnosiła Konfederacja Lewiatan w swoim stanowisku. I przypomniała, że od dłuższego czasu postuluje utworzenie instytucji „pracodawcy upoważnionego”, umożliwiającej rzetelnym i wiarygodnym przedsiębiorcom dostęp do uproszczonych procedur legalizacji pobytu i pracy cudzoziemców z krajów trzecich. Status taki mógłby przysługiwać firmom spełniającym określone, obiektywne kryteria – np. brak zaległości wobec ZUS i urzędów skarbowych, brak naruszeń przepisów prawa pracy, liczba legalnie zatrudnianych cudzoziemców, a także stabilność finansowa.

Będą zmiany?

Zapytaliśmy Ministerstwo Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o to, czy rozważana jest zmiana kryteriów decydujących o wpisie do wykazu. - Wykaz przedsiębiorców wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalność gospodarczą o istotnym znaczeniu dla gospodarki narodowej funkcjonuje na podstawie ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 2025 poz. 621). Dysponentem ww. ustawy jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Obecnie w MRiT i MRPiPS trwają analizy na temat efektów funkcjonowania Wykazu – przekazał nam resort rozwoju i technologii.

Na odpowiedź ministerstwa pracy czekamy. W końcówce 2025 r., w wykazie prac legislacyjnych Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pod numerem 92 pojawiła informacja o tym, że trwają prace nad rozporządzeniem w sprawie projektu rozporządzenia zawierającego wykaz określający grupy zawodów, w których występują niedobory kadrowe. Nie ma natomiast na razie informacji o tym, jakie zawody miałyby się na tej liście znaleźć.