Wśród regulacji rozporządzenia dotyczących tej kwestii należy wyróżnić następujące zagadnienia, dotyczące:

 

  1. dojść do budynków,
  2. wejść do budynków,
  3. miejsc postojowych dla samochodów osobowych oraz garażów,
  4. zieleni i urządzeń rekreacyjnych,
  5. ogrodzeń,
  6. urządzeń dźwigowych,
  7. schodów i pochylni,
  8. pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi,
  9. pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.


W zakresie regulacji odnoszących się do wejść do budynków należy wskazać, że przepisy rozróżniają dwie kategorie budynków, a mianowicie budynki wyposażone w dźwigi osobowe oraz budynki, które takich dźwigów nie posiadają.

W budynkach, w stosunku do których przedmiotowy obowiązek występuje, stosownie do treści § 54 ust. 2 rozporządzenia należy zapewnić dojazd z poziomu terenu i dostęp na wszystkie kondygnacje użytkowe osobom niepełnosprawnym.

Z kolei – zgodnie z § 55 ust. 2 rozporządzenia - w budynkach niewymagających wyposażenia w dźwigi, należy zainstalować urządzenia techniczne zapewniające osobom niepełnosprawnym dostęp na kondygnacje z pomieszczeniami użytkowymi, z których mogą korzystać. Nie dotyczy to budynków koszarowych, zakwaterowania w zakładach karnych, aresztach śledczych oraz zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich.

Przepisy rozporządzenia przede wszystkim stosuje się do robót budowlanych polegających na budowie budynku, ale również do takich robót budowlanych, jak: odbudowa, rozbudowa, nadbudowa, przebudowa oraz zmiana sposobu użytkowania budynku. Jeżeli zatem inwestor planuje inwestycję polegającą na wzniesieniu budynku powinien uwzględnić postanowienia § 54 ust. 2 i 55 ust. 2 rozporządzenia, które będą odnosiły się do całej inwestycji. W sytuacji gdy roboty budowlane (jedne z wymienionych powyżej) dotyczą istniejącego budynku, rozwiązania dotyczące dostępności osób niepełnosprawnych powinny być uwzględnione stosownie do przeprowadzanych robót. Jeżeli zatem roboty budowlane obejmują rozbudowę całego budynku sytuacja inwestora będzie taka sama jak gdyby wznosił budynek od podstaw. W przypadku, gdy roboty budowlane mają dotyczyć tylko części budynku, § 54 ust. 2 i 55 ust. 2 rozporządzenia będą się odnosić tylko do zakresu tych robót.

Powyższe rozważania dotyczą tzw. budynków użyteczności publicznej (a także w zasadzie budynków mieszkalnych wielorodzinnych i budynków zamieszkania zbiorowego). Definicję takiego obiektu przewiduje § 3 pkt 6 rozporządzenia. Zgodnie z tą definicją przez budynek użyteczności publicznej należy rozumieć budynek przeznaczony na potrzeby administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury, kultu religijnego, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, opieki zdrowotnej, opieki społecznej i socjalnej, obsługi bankowej, handlu, gastronomii, usług, turystyki, sportu, obsługi pasażerów w transporcie kolejowym, drogowym, lotniczym, morskim lub wodnym śródlądowym, świadczenia usług pocztowych lub telekomunikacyjnych oraz inny ogólnodostępny budynek przeznaczony do wykonywania podobnych funkcji, w tym także budynek biurowy i socjalny. Z definicji tej wynikają dwie rzeczy. Po pierwsze musi to być budynek w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, a po drugie powinien on spełniać określone przeznaczenie, w tym między innymi usługowe lub handlowe. Nie ma przy tym znaczenia charakter realizowanych w takim budynku usług. Wystarczającym jest ustalenie, że budynek przeznaczony jest na potrzeby usług. Prawodawca nie wprowadza również żadnych wymogów w zakresie wielkości budynku. Nieistotne jest zatem, czy budynek jest „mały”, „średni”, czy „duży”. Odstępstwa od zapewnienia dostępu osobom niepełnosprawnym do obiektów użyteczności publicznej mogą przewidywać wyłącznie wprost obowiązujące przepisy, jak np. to czyni § 55 ust. 2 rozporządzenia w odniesieniu do budynków koszarowych, zakwaterowania w zakładach karnych, aresztach śledczych oraz zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich.

Na szczególną uwagę zasługuje rozpatrzenie konieczności stosowania przepisów ułatwiających dostęp osobom niepełnosprawnych do lokali usługowych lub handlowych (np. gabinet masażu, usługi kosmetyczne, fryzjerskie). Przytoczone powyżej regulacje, a w szczególności § 54 ust. 2 i 55 ust. 2 rozporządzenia, mają zastosowanie do budynków użyteczności publicznej (a także w zasadzie budynków mieszkalnych wielorodzinnych i budynków zamieszkania zbiorowego). Jeżeli lokal usługowy lub handlowy znajdują się w takim budynku to charakter realizowanych robót budowlanych będzie decydował o tym, czy zajdzie konieczność stosowania wskazanych wyżej przepisów. Jeżeli bowiem roboty związane z lokalem usługowym będzie można zakwalifikować jako np. przebudowę budynku użyteczności publicznej (a także budynku mieszkalnego wielorodzinnego i budynku zamieszkania zbiorowego) to do zakresu tych robót należy stosować wymogi dotyczące ułatwień w dostępie osób niepełnosprawnych. W przypadku, gdy nie będą się pokrywały z jedną z kategorii robót, o których mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia, spełnienie tych wymogów nie jest konieczne.

Inaczej sytuacja się przedstawia w odniesieniu do lokali znajdujących się w budynkach, które nie są zaliczane do budynków użyteczności publicznej, budynków mieszkalnych wielorodzinnych oraz budynków zamieszkania zbiorowego. Chodzi w szczególności o lokale usługowe zlokalizowane w budynkach mieszkalnych jednorodzinnych (zgodnie z definicją określoną w art. 3 pkt 2a ustawy Prawo budowlane) lub innego rodzaju budynkach, które nie można uznać za mieszkalne, ani użyteczności publicznej (np. budynek firmy, który jako taki nie jest przeznaczony na handel, usługi itp.). Przepisy rozporządzenia w odniesieniu do tego rodzaju budynków nie przewidują wymogów w zakresie dostępu osób niepełnosprawnych, dzięki czemu wymogi takie nie dotyczą również lokali usługowych lub handlowych, które są w takich budynkach zlokalizowane.

Przepisy prawa budowlanego przewidują dwa przypadki odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych, w tym rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Pierwszym jest przewidziana w art. 9 ustawy Prawo budowlane, kompetencja organu administracji architektoniczno-budowlanej udzielenia zgody na odstępstwo, po uprzednim uzyskaniu upoważnienia ministra, który ustanowił przepisy techniczno-budowlane. W omawianej sprawie kompetencja ta nie znajdzie jednakże zastosowania, albowiem nie może ona prowadzić – zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy Prawo budowlane – do ograniczenia dostępności dla osób niepełnosprawnych. Inna możliwość odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych została uregulowana w § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Stosownie do treści tego przepisu przy nadbudowie, przebudowie i zmianie sposobu użytkowania budynków istniejących lub ich części wymagania, o których mowa w § 1, mogą być spełnione w sposób inny niż podany w rozporządzeniu, stosownie do wskazań ekspertyzy technicznej właściwej jednostki badawczo-rozwojowej albo rzeczoznawcy budowlanego oraz do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, uzgodnionych z właściwym komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej lub państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym, odpowiednio do przedmiotu tej ekspertyzy.

Powyższa regulacja odnosi się – z uwagi na brak ograniczeń w tym zakresie – również do rozwiązań związanych z dostępnością dla osób niepełnosprawnych. Oczywiście pod warunkiem, że roboty budowlane dotyczą jedynie nadbudowy, przebudowy albo sposobu użytkowania budynku. Jednocześnie należy zaznaczyć, że przepis nie zawiera żadnych wskazówek, co do kierunków ewentualnych odstępstw. Należy zatem przyjąć, że decydujące będą w tej kwestii wskazania określonych podmiotów. Naturalnie może to być na przykład rozwiązanie polegające na zainstalowaniu na poziomie przyziemia, dostępnego z poziomu chodnika, gabloty informacyjnej z oferowanymi do sprzedaży przedmiotami oraz tamże zainstalowanie dzwonka wzywającego personel sklepu (lokalu handlowego), o ile zostanie ono wskazane w ekspertyzie. Musi zostać ona przygotowana przez jednostkę badawczo-rozwojową albo rzeczoznawcę budowlanego. Jednostki badawczo-rozwojowe są tworzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów albo właściwego ministra, na podstawie przepisów ustawy z dnia 25.07.1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 z późn. zm.). Z przepisów rozporządzenia wynika, że ekspertyza może zostać wydana zarówno przez jednostkę, jak i przez rzeczoznawcę, a wyboru może dokonać w tym zakresie inwestor. Z charakteru proponowanych odstępstw nie wynika natomiast, by zachodziła konieczność uzgodnienia ekspertyzy z komendantem wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej lub państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym.