NIL: Potrzebujemy cyfrowych rozwiązań do walki z receptomatami

Rozwiązania cyfrowe w ochronie zdrowia trzeba udoskonalać i unowocześniać, ale niektóre elementy projektu nowelizacji niektórych ustaw w związku z rozwojem usług e-zdrowia budzą zastrzeżenia - wynika ze stanowiska przedstawionego przez samorząd lekarski. Wskazano w nim, że w przepisach zabrakło zwłaszcza rozwiązań pozwalających na walkę z tzw. receptomatami. Podkreślono też, że wprowadzanie opartych na sztucznej inteligencji wymaga lepszego przygotowania.

Jak zaznacza prezydium NIlL, ustawa - mimo że wprowadza szereg rozwiązań mających na celu poprawę działania usług e-zdrowia - nie wprowadza dawno wyczekiwanego narzędzia pozwalającego na wyeliminowaniu działania tzw. receptomatów, czyli podmiotów, które dzięki systemom teleinformatycznym zajmują się wyłącznie oferowaniem dostępu do leków na receptę bez wcześniejszego rzetelnego zbadania pacjenta. Celowość ograniczenia działalności tego rodzaju podmiotów Ministerstwo Zdrowia potwierdziło już w raporcie Zespołu ds. preskrypcji i realizacji recept na leki gotowe i recepturowe, który ukazał się we wrześniu 2024 r. 

Czytaj też: Cyfryzacja dla medyków i pacjentów – jest kompleksowy projekt ustawy

Narzędzia oparte na AI trzeba najpierw sprawdzić 

Zastrzeżenia samorządu budzą też niektóre proponowane przepisy dotyczące Platformy Usługi Inteligentnych, a więc rozwiązań zakładających wspieranie procesu diagnozy przez narzędzia sztucznej inteligencji. Jak podkreślono, wprowadzenie takiego narzędzia na szczeblu ustawowym powinno być poprzedzone okresem pilotażu oraz obudowane przepisami wyznaczającymi zakres odpowiedzialności placówki medycznej i lekarza korzystających z tego narzędzia. W ustawie nie ma zaś przepisów zbliżonych w treści do brzmienia art. 12 Kodeksu Etyki Lekarskiej, który, przewidując możliwość korzystania przez lekarzy z algorytmów sztucznej inteligencji w postępowaniu diagnostycznym czy leczniczym nakazuje poinformować pacjenta, że przy stawianiu diagnozy lub w procesie terapeutycznym będzie wykorzystana sztuczna inteligencja oraz uzyskać świadomą zgodę pacjenta na zastosowanie sztucznej inteligencji. 

W projekcie ustawy wymogi te zostały pominięte. Powstaje również pytanie o dostęp pacjenta do tego rodzaju analizy sporządzonej przez algorytmy sztucznej inteligencji, zwłaszcza jeśli ostateczny opis badania sporządzony przez lekarza różni się od projektu przygotowanego przez narzędzie AI. Projekt ustawy przewiduje w tym zakresie pseudonimizację danych osobowych pacjenta. W uzasadnieniu do projektu ustawy Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że niektóre placówki ochrony zdrowia w Polsce podjęły już własne inicjatywy w zakresie wdrażania AI w ochronie zdrowia, w tym co do badań obrazowych, nie przedstawiono jednak wraz z projektem ustawy raportu korzyści z wdrożenia takich rozwiązań w zakresie skrócenia czasu oczekiwania na opis badania i jego poprawności. Krótki, jedynie 14-dniowy, czas na przedstawienie uwag do projektu w ramach konsultacji społecznych nie pozwala na pełną ocenę zaproponowanego rozwiązania i jego rzeczywistych konsekwencji - uważa samorząd lekarski. 

Lekarze wskazują również na brak dawno oczekiwanego narzędzia do automatyzacji procesu refundacji. Nie przewiduje go bowiem elektroniczna karta pacjenta, której stworzenie przewidziano w projekcie. Jak podkreślono, wprowadzenie tego dokumentu ma na celu umożliwienie pracownikom medycznym dostępu do danych pacjenta – uporządkowanych w jednym dokumencie najważniejszych informacji o zdrowiu pacjenta (takich jak np. wszczepione urządzenia, choroby przewlekłe, alergie, przebyte zabiegi).

- Brak jednak w ustawie narzędzia, które połączyłoby te dane ze zwolnieniem lekarza od obowiązku oznaczania na recepcie poziomu odpłatności leku refundowanego. Środowisko lekarskie oczekuje całkowitego zdjęcia z lekarzy tego obowiązku lub jego automatyzacji. Wprowadzenie karty pacjenta jako dokumentu zawierającego znane Systemowi Informacji Medycznej zbiorcze dane dotyczące stanu zdrowia pacjenta powinno zmierzać w kierunku automatycznego oznaczania poziomu odpłatności leków przez System, a nie przez lekarza - zaznacza NIL.