Lekowe sreberka znikną z aptecznych półek?

Polska nie jest w stanie wprost zakazać używania do pakowania medykamentów blisterów lekowych z materiałami zawierających PCV. Resort klimatu i środowiska myśli jednak nad tym, aby zniechęcić koncerny farmaceutyczne do stosowania takich opakowań wyższymi opłatami. Nie wiadomo jeszcze jednak, czy pomysł ten poprze Ministerstwo Zdrowia.

Tak wynika z odpowiedzi wiceminister Anity Sowińskiej z Ministerstwa Klimatu i Środowiska na interpelację jednej z posłanek w sprawie blisterów lekowych, zawierających kompozyt polichlorku winylu (PCV) oraz folii aluminiowej. Chodzi o tzw. sreberka, powszechne w polskich aptekach, placówkach medycznych i – przede wszystkim – w domach pacjentów. Posłanka naciska, aby wyeliminować PCV z blisterów lekowych i zastąpić go bardziej neutralnym dla zdrowia pacjentów polipropylenem. Prosi też ministrów zdrowia oraz klimatu i środowiska o inicjatywę legislacyjną w tej sprawie (gdyby było trzeba, to nawet na forum Unii Europejskiej).

Oznacza to, że tabletki i kapsułki pozostają w bezpośrednim kontakcie z PCV – materiałem, który w przypadku żywności jest uznawany za niepożądany ze względu na ryzyko migracji szkodliwych substancji. Dodatkowo, obecne przepisy powodują, że blistry lekowe nie podlegają obowiązkowi recyklingu i trafiają do odpadów zmieszanych, które następnie są spalane. Spalanie PCV prowadzi do emisji dioksyn i furanów – związków o wyjątkowo wysokiej toksyczności, których nie są w stanie w pełni zatrzymać filtry instalowane w spalarniach odpadów. Co istotne, im lepsza segregacja odpadów komunalnych, tym większy procentowy udział PCV w strumieniu odpadów kierowanych do spalenia, co zwiększa skalę emisji tych substancji – podkreśla pos. Kucharska-Dziedzic.

Unia zakazuje zakazywać

Minister Sowińska studzi te prozdrowotne zapędy, tłumacząc się brzmieniem art. 4 ust. 2 rozporządzenia 2025/40/UWE z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (tzw. rozporządzenia PPWR). Przepisy te nie pozwalają Polsce wprowadzić zakazu, ograniczeń ani utrudnień we wprowadzaniu do obrotu opakowań zgodnych z wymogami w zakresie składu i etykietowania oraz wymogami informacyjnymi w tych przepisach. Dotyczy to także blisterów lekowych.

Sowińska zauważa co prawda, że PPWR przewiduje zwolnienia z pewnych obowiązków dla niektórych opakowań leków – ze względu na konieczność ochrony zdrowia ludzi i zwierząt oraz specyfikę produktów leczniczych. Dotyczy to - po pierwsze - opakowań bezpośrednich, które mają kontakt z produktem leczniczym, a także niektórych opakowań zewnętrznych, jeśli są niezbędne do zapewnienia zgodności ze szczególnymi wymogami w celu zachowania jakości produktu leczniczego. Dlatego takie kategorie opakowań nie będą musiały spełniać wymogu z art. 6 PPWR, który nakłada obowiązek, aby wszystkie opakowania nadawały się do recyklingu. W przypadku opakowań z tworzyw sztucznych nie muszą one też zawierać określonej ilości materiałów pochodzących z recyklingu. Polska ma więc tu związane ręce, ale nie znaczy to, że nic nie można zrobić i MKiŚ dostrzega tu lukę, którą można byłoby wykorzystać.

Urzędnicy uderzą po kieszeni

Obecnie Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie prowadzi prac nad regulacjami wprost eliminującymi PCV z blistrów lekowych ani nakazującymi zastąpienie go materiałami zgodnymi z zasadami Gospodarki Obiegu Zamkniętego (GOZ). Kierunek działań Ministerstwa Klimatu i Środowiska koncentruje się na projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (…), który ma na celu stosowanie PPWR oraz jednocześnie wprowadzi nowy model rozszerzonej odpowiedzialności producenta dla opakowań (ROP). W ramach odpowiedzialności finansowej producenci będą zobowiązani do uiszczania opłaty opakowaniowej za każdy kilogram opakowania, w tym opakowania produktu w opakowaniu, które udostępnili po raz pierwszy na terytorium państwa członkowskiego lub rozpakowali, nie będąc użytkownikiem końcowym. Opłatą opakowaniową objęte będą również opakowania leków – odpisuje posłance min. Sowińska.

To właśnie w opłatach opakowaniowych resort środowiska dostrzega pewną szansę na przynajmniej ograniczenie blisterów lekowych z PCV. Chodzi o zróżnicowanie stawek opłaty dla poszczególnych kategorii materiałowych opakowań – usprawiedliwieniem mogą być koszty zagospodarowania odpadów powstających z tych opakowań, wartość pozyskiwanych z nich surowców wtórnych oraz wymagane poziomy recyklingu.

W związku z powyższym należy przyjąć, że w projekcie ustawy przewidziano instrumenty ekonomiczne (modulacja opłaty opakowaniowej), które mają zachęcić producentów do stosowania bardziej zrównoważonych materiałów. Działanie takie może pośrednio promować zastępowanie PCV materiałami opakowaniowymi lepiej wpisującymi się w zasady GOZ, przy jednoczesnym poszanowaniu przewidzianych w PPWR wyłączeń – tłumaczy min. Sowińska.

Będą badania odpadów

MKiŚ zapowiada też, że zleci badania morfologiczne odpadów komunalnych, które pozwoliłyby określić rzeczywistą masę PCV trafiającego do spalarni w Polsce (w tym również tego zawartego w lekowych sreberkach). Miałyby je przeprowadzić podległe ministerstwu instytuty badawcze.

Interpelacja nr 14617 posłanki Anity Kucharskiej-Dziedzic była skierowana do dwóch resortów – oprócz MKiŚ, także do Ministerstwa Zdrowia. Posłanka poprosiła też MZ o dane dotyczące liczby lub udziału leków, których opakowania wykonane są z materiałów zawierających PCV. Urzędnicy z ulicy Miodowej nie zajęli jednak jeszcze stanowiska ani wobec postulatów posłanki, ani wobec planów resortu odpowiedzialnego za opłaty opakowaniowe, nie przesłali też  jeszcze danych statystycznych o opakowaniach lekowych.