Resort zdrowia rozważa finansowanie profilaktyki przedekspozycyjnej HIV

W Polsce lawinowo rośnie liczba zakażeń HIV, coraz więcej pacjentów jest diagnozowanych w zaawansowanym stadium AIDS. Eksperci postulują o pilne podjęcie działań. Ministerstwo Zdrowia wprowadza zmiany, dzięki którym pacjent zakażony HIV bez ubezpieczenia zdrowotnego będzie miał dostęp do pełnego leczenia. Resort zdrowia rozważa również finansowanie profilaktyki przedekspozycyjnej. Wprowadzenie tego rozwiązania jest na etapie oceny przez AOTMiT.

Po latach stabilizacji, obserwuje się lawinowy wzrost zakażeń HIV. Jak podaje PZH-NIZP, w latach 2020–2024 rozpoznano w Polsce 9464 przypadki HIV, z czego 2433 w latach 2020–2021 i 7031 w latach 2022–2024. Wskaźnik nowych rozpoznań wzrósł ponad dwukrotnie, z 2,52 na 100 tys. mieszkańców (2020 r.) do 6,04 na 100 tys. mieszkańców (2024 r.). W 2023 r. wykryto rekordowo dużo zakażeń  - 2879 przypadków, a w 2024 r. zarejestrowano ich 2257.

– Niepokoją dane epidemiologiczne dotyczące zakażeń. Obserwujemy utrzymujący się trend wzrostowy, a znaczna cześć pacjentów jest diagnozowana dopiero w zaawansowanym stadium choroby – mówi prof. dr hab. n. med. Monika Bociąga - Jasik, prezeska Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS, kierownik Katedry Chorób Zakaźnych Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum W Krakowie.

Każdy może wykonać test na HIV, ale też kiłę i HCV bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania w jednym z Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych (PKD). Od maja 2025 r. takie badania oferują także poradnie Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ). W Polsce może żyć około 35 tys. osób z HIV, z leczenia antyretowirusowego korzysta 21 858 osób. Zgodnie z założeniami Programu Polityki Zdrowotnej Ministra Zdrowia HIV/AIDS, zdiagnozowane osoby mogą skorzystać z terapii antyretrowirusowej. Obecnie programem bezpłatnego leczenia ARV objętych jest ponad 22 tys. pacjentów. Chorzy mają dostęp do innowacyjnych leków antyretrowirusowych oraz najnowszych, długodziałających terapii iniekcyjnych. Mimo tych rozwiązań rośnie zachorowalność na HIV. Potrzebne jest wprowadzenie kolejnych rozwiązań.

Leczenie niezależne od ubezpieczenia

Ministerstwo Zdrowia planuje, aby pacjent zakażony HIV nie posiadający ubezpieczenia zdrowotnego miał dostęp do pełnego leczenia. To NFZ pokryje wszystkie koszty. Projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w kwietniu został przyjęty przez rząd. Obecnie przepisy nie wskazują płatnika dla osób nieubezpieczonych z HIV. Często nie podejmowały one też prywatnego leczenia ze względu na brak środków.

– Potrzeba wprowadzenia rozwiązań planowanych w projekcie wynika z konieczności objęcia leczeniem jak najszerszej grupy osób, w tym z tzw. populacji kluczowych, nieposiadających uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (m.in. osób osadzonych w zakładach penitencjarnych, osób w kryzysie bezdomności). Korzystanie ze świadczeń zdrowotnych jest koniecznym elementem i warunkiem udziału pacjenta w programie – uzasadnia projektodawca.

Profilaktyka przedekspozycyjna – jaka będzie decyzja MZ?

Polska jest jednym z niewielu krajów Europy, który nie finansuje przedekspozycyjnej profilaktyki zakażenia HIV (Pre-exposure Prophylaxis - PrEP). Badania pokazują, że u osób regularnie stosujących tę formę profilaktyki, ryzyko zakażenia spada o ponad 90 proc. Miesięczna kuracja to wydatek rzędu około 400 zł. (koszt leków to średnio 160 - 180 zł plus wizyta lekarska).

Eksperci (konsultant krajowy ds. chorób  zakaźnych oraz Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS) złożyli w Ministerstwie Zdrowia program zakładający finansowanie profilaktyki przedekspozycyjnej. Miałby objąć około 10 tys. osób z populacji szczególnie narażonej na zakażenie. Chodzi np. o osoby, których partner jest zakażony, mężczyzn mających kontakty homoseksualne czy osoby, które mają choroby przenoszone drogą płciową.

Pamiętajmy, że ryzyko zakażenia w kontekście profilaktyki przedekspozycyjnej najczęściej nie jest stałe, zazwyczaj pacjenci potrzebują jej okresowo. Leczenie osoby zakażonej jest wielokrotnie droższe niż koszty terapii przedekspozycyjnej – przekonuje  prof. Miłosz Parczewski, konsultant krajowy w dziedzinie chorób zakaźnych.

Zgodnie z założeniami, program byłby dostępny w poradniach chorób zakaźnych, poradniach leczenia HIV/ AIDS oraz wenerologicznych, w przyszłości także w gabinetach lekarzy rodzinnych. Pacjenci raz dziennie przyjmowaliby tenofowir i emtrycytabinę.

- W przyszłości program będziemy mogli rozbudowywać o innowacyjne leki długodziałające, czyli iniekcyjne, które można stosować raz na dwa miesiące. To rozwiązanie jest rekomendowane przez WHO – dodaje prof. Parczewski.

Ministerstwo Zdrowia skierowało program do analiz przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Kolejnym krokiem na drodze do wprowadzenia tej metody  profilaktyki jest opracowanie rozwiązań legislacyjnych w formie rozporządzenia MZ lub ustawy.