Komisja Europejska ogłosiła swoje poparcie dla belgijskiego projektu ustawy, zakazującej sprzedaży jednorazowych papierosów elektronicznych, niezależnie od wieku. Nad podobnymi przepisami pracują Francja, Niemcy i Irlandia. Czy w Polsce e-papierosy też znikną ze sklepowych półek? Ministra zdrowia Izabela Leszczyna zapowiada, że Polska będzie do tego dążyła, chociaż to długotrwały proces. Prace legislacyjne mają się zacząć na początku przyszłego roku.
Pod koniec grudnia 2022 r. rząd belgijski opublikował tzw. międzyfederalną strategię na rzecz pokolenia wolnego od tytoniu na lata 2022–2028. Głównym celem jest zmniejszenie do 2028 r. liczby palaczy w wieku 15–24 lata do 6 proc. lub mniej. Aby to osiągnąć, władze belgijskie zdecydowały się wprowadzić od 1 stycznia 2026 r. całkowity zakaz sprzedaży jednorazowych papierosów elektronicznych zawierających nikotynę. Aby zachować zgodność z prawem europejskim, w szczególności z dyrektywą o wyrobach tytoniowych, Belgia musiała uzyskać zgodę Komisji Europejskiej na wdrożenie nowych przepisów. I to się udało, przepisy krajowe zakazujące wprowadzania do obrotu jednorazowych papierosów elektronicznych zawierających nikotynę zostały zatwierdzone. Przetartą przez Belgów ścieżką podążyła Francja, Niemcy i Irlandia. Kraje te pracują nad podobnymi regulacjami.
Jacek Myszko, prawnik z kancelarii Sołtysiński Kawecki & Szlęzak, wyjaśnia, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/40/UE z dnia 3 kwietnia 2014 r. w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w sprawie produkcji, prezentowania i sprzedaży wyrobów tytoniowych i powiązanych wyrobów harmonizuje przepisy prawa dotyczące wyrobów tytoniowych oraz wyrobów nikotynowych w całej Unii Europejskiej. Głównym celem tego dokumentu jest ułatwienie funkcjonowania rynku wyrobów tytoniowych, a także przyjęcie wysokiego poziomu ochrony zdrowia obywateli, w szczególności młodych ludzi. Uchwalenie dyrektywy było odpowiedzią na różnice między przepisami krajowymi poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej, które mogły i nadal mogą stanowić barierę w handlu i utrudniać funkcjonowanie rynku wewnętrznego.
Z uwagi na ewentualne bariery w swobodnym przepływie towarów, poza przypadkami wskazanymi w dyrektywie, państwa członkowskie nie mogą zakazać ani ograniczyć wprowadzania do obrotu wyrobów tytoniowych lub wyrobów nikotynowych, jednak nie jest to zakaz bezwzględny. –Jeżeli dane państwo członkowskie znalazło się w szczególnej sytuacji oraz dysponuje uzasadnionymi argumentami dotyczącymi potrzeby ochrony zdrowia ludzkiego, może zakazać określonej kategorii wyrobów po uzyskaniu zatwierdzenia przepisów krajowych przez Komisję Europejską. Tak też się działo w przeszłości i przy należytym uzasadnieniu komisja wyrażała zgodę na zakazy dotyczące określonych kategorii produktów. Nie chodzi tu zatem o „tamowanie” działań państw członkowskich, ale zapewnienie spójnych mechanizmów w ramach jednolitego rynku – wyjaśnia Jacek Myszko.
Czytaj także: Zakazem sprzedaży e-papierosów osobom poniżej 18. roku życia zajmie się rząd
Jeszcze w marcu tego roku, podczas wspólnego posiedzenia komisji zdrowia oraz klimatu i środowiska poświęconego wpływowi jednorazowych papierosów na zdrowie i środowisko Wojciech Konieczny zapowiedział, że Polska wejdzie na ścieżkę prawną, żeby taki zakaz wprowadzić. Według niego wejście w życie zakazu będzie wymagało ok. półrocznego okresu notyfikacji w UE, potrzebny będzie też okres na wejście w życie takich przepisów. Ministra zdrowia, pytana niedawno na konferencji prasowej o wprowadzenie całkowitego zakazu e-papierosów z nikotyną, przyznała, że Polska jeszcze nie złożyła w Komisji Europejskiej stosownego wniosku. – Notyfikacja całkowitego zakazu sprzedaży elektronicznych papierosów jest procedurą wielomiesięczną, często przedłuża się do roku. Postanowiliśmy, że idziemy szybszą ścieżką. Nie mamy tyle czasu, ponieważ musimy już dziś chronić dzieci i młodzież. Dlatego w pierwszej kolejności chcemy wprowadzić zakaz sprzedaży tych produktów dzieciom i młodzieży – zapowiedziała Izabela Leszczyna.
Przypomnijmy, że resort zdrowia pracuje nad projektem ustawy przewidującej, że e-papierosów ani pojemników zapasowych (bez względu na to, czy zawierają nikotynę, czy nie) nie będzie można sprzedawać małoletnim. Projekt ma teraz zostać przyjęty przez Radę Ministrów. – Na razie musimy się uporać z tą jedną ustawą. Po nowym roku zajmiemy się przygotowaniem ustawy o całkowitym zakazie e-papierosów – mówiła Izabela Leszczyna.
Czytaj w LEX: Opodatkowanie płynu do papierosów elektronicznych w świetle ustawy o podatku akcyzowym – wnioski de lege lata > >
Dlaczego procedowanie zakazu w Komisji Europejskiej trwa tak długo? Jak wyjaśnia Jacek Myszko, komisja analizuje spełnienie dwóch warunków (szczególna sytuacja państwa członkowskiego oraz uzasadniona potrzeba ochrony zdrowia). Po czym, co do zasady, w terminie sześciu miesięcy od otrzymania zgłoszenia, zatwierdza lub odrzuca przepisy krajowe, biorąc pod uwagę, czy:
– W przypadku przedłożenia niekompletnego zgłoszenia, w tym z uwagi na brak wystarczających podstaw do wprowadzenia zakazu bądź ograniczenia, Komisja Europejska przesyła do państwa członkowskiego wniosek o dodatkowe informacje. Sześciomiesięczny termin na wydanie przez Komisję Europejską decyzji biegnie od przedłożenia kompletnych informacji bądź ich uzupełnienia, jak w przypadku notyfikacji belgijskiej – dodaje Jacek Myszko.
Sprawdź również w LEX: Wyrok WSA w Kielcach z dnia 14 kwietnia 2022 r. (sygn. akt I SA/Ke 42/22) [dot. podatku akcyzowego od płynu do papierosów elektronicznych] > >
Belgia, Francja i Niemcy pracują nad całkowitym zakazem e-papierosów z tytoniem. Polskie Ministerstwo Zdrowia jest zdeterminowane, żeby wprowadzić zakaz obrotu jednorazowych e-papierosów czy podgrzewaczy substancji, które nie zawierają tytoniu - zapowiedział wiceminister Konieczny. Ministerstwo Zdrowia chce, żeby docelowo z półek zniknęły wszystkie te wyroby. Takie plany potwierdziła też na niedawnej konferencji ministra zdrowia. – Nie chciałabym rozróżniać papierosów jednorazowych od wielorazowych, ponieważ w gruncie rzeczy robią tyle samo szkody; są tak samo niebezpieczne dla zdrowia publicznego. Co więcej, jednorazowe stanowią większe zagrożenie dla środowiska. Mamy kilka pomysłów, jak ograniczyć ich sprzedaż. Pracujemy nad tych wspólnie z ministrem finansów i przedstawimy odpowiednie rozwiązania – mówiła Izabela Leszczyna.
W przypadku papierosów elektronicznych z płynem, który nie zawiera nikotyny, przepisy zakazujące wprowadzanie do obrotu tego typu produktów również podlegają procedurze notyfikacji, ale na innej podstawie. Podstawą dokonania notyfikacji jest unijna dyrektywa 2015/1535 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 września 2015 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w dziedzinie przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych. - Oczywiście w przypadku obu produktów pozostają jeszcze kwestie związane z rangą aktów prawnych, które miałyby wprowadzać zakazy lub ograniczenia, co do zasady powinna to być ustawa. Znaczenie mają też badania konstytucyjności takich zakazów i ograniczeń, itp. Tego typu ocena jest jednak możliwa w kontekście konkretnej propozycji legislacyjnej – wskazuje Jacek Myszko.
Co więcej, Izabela Leszczyna przypominała, że już w 2025 r. Polska po raz drugi będzie sprawować przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej. Rola ta daje możliwość wyznaczania kierunków debaty i kształtowania programu pracy UE. Wśród nich, zdaniem ministry zdrowia, powinno znaleźć się zaostrzenie przepisów w sprawie e-papierosów. – Zakaz wprowadzania do obrotu poszczególnych kategorii produktów, w tym wyrobów tytoniowych lub nikotynowych, może zostać również wprowadzony poprzez zmianę przepisów prawa unijnego, tak jak miało to miejsce z wyrobami tytoniowym o charakterystycznym aromacie. Z uwagi na fakt, że przepisy te zostały uchwalone jako zmiana do dyrektywy, państwa członkowskie miały obowiązek ich implementacji poprzez przyjęcie i publikację odpowiednich krajowych przepisów ustawowych – dodaje Jacek Myszko.
Czytaj także: Zakaz sprzedawania młodzieży e-papierosów "na papierze" to nadal za mało
Saszetki nikotynowe - nowa moda, która wymyka się przepisom
Sprawdź w LEX: AKC-4/M (2) Podatek akcyzowy od płynu do papierosów elektronicznych > >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
