Leczenie pacjentów niewspółpracujących ciągle bez procedur
Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na pytania Prawo.pl wskazuje, że trudności pacjenta w nawiązaniu współpracy z personelem medycznym nie mogą stanowić podstawy odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego. Praktyka jednak nie idzie w parze z tą teorią. Mimo to w resorcie nie trwają żadne prace nad procedurami, które ułatwiłyby bliskim opiekę zdrowotną nad pacjentem niewspółpracującym. A ci dalej pozostają poza systemem.
Pacjenci niewspółpracujący z uwagi na swoją niepełnosprawność nie są w stanie współpracować w trakcie procedur medycznych. Często nie rozumieją sytuacji, w której się znajdują, nie mają możliwości adekwatnej oceny rzeczywistości ani przewidywania przebiegu zdarzeń. W wielu przypadkach są niewerbalni i nie posługują się komunikacją alternatywną, co uniemożliwia przekazanie informacji o swoich potrzebach, stanie zdrowia czy odczuwanym bólu. Kontakt z nieznanym otoczeniem, personelem medycznym oraz procedurami wywołuje u nich silny lęk, a reakcją na przeciążenie bodźcami mogą być zachowania obronne, w tym reakcje autoagresywne lub agresywne. Autyzm Polska-Fundacja Pomocy Osobom Autystycznym (FPOA) we współpracy z Inicjatywą „Nasz Rzecznik” prowadzi kampanię „Niewidzialny pacjent”. O wykluczeniu tej grupy pacjentów z systemu ochrony zdrowia pisaliśmy już w Prawo.pl.
Zobacz w LEX: Postępowanie z trudnym pacjentem w placówce medycznej >
Placówki nie mogą, ale odmawiają
Zapytaliśmy Ministerstwo Zdrowia (MZ), czy planuje wprowadzić procedury, które ułatwią opiekunom pacjentów niewspółpracujących opiekę zdrowotną nad osobami, które wspierają. A także, czy trwają prace nad stworzeniem odpowiednich procedur, które zabezpieczą realizację potrzeb zdrowotnych tej grupy. - Określenie „pacjent niewspółpracujący” nie powinno być rozumiane jako odmowa współpracy czy świadoma niechęć do leczenia. W wielu przypadkach brak możliwości współpracy wynika z obiektywnych ograniczeń związanych m.in. z niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, chorobą otępienną, zaburzeniami psychicznymi albo trudnościami w komunikowaniu się. Wymaga to indywidualnego dostosowania sposobu komunikacji, organizacji świadczenia i warunków jego udzielania – odpowiada nam MZ. Podkreśla, że trudności pacjenta w nawiązaniu współpracy z personelem nie mogą być podstawą odmowy, aby świadczenia udzielić. Jeśli placówka nie udziela świadczeń w wymaganym zakresie, powinna wskazać lub uzgodnić możliwość uzyskania ich w innym podmiocie.
Czytaj też w LEX: Triaż pacjentów przy użyciu sztucznej inteligencji a ochrona wybranych praw podstawowych >
Tyle teorii, bo doświadczenie samych pacjentów jest zupełnie odmienne. Jak wynika z ankiety, którą w ramach kampanii przeprowadziła FPOA (ankietę dalej można wypełniać pod TYM LINKIEM.
Ponad 47 proc. ankietowanych kilka razy miało trudności z powodu niepełnosprawności, sposobu funkcjonowania i braku możliwości współpracy pacjenta, aby uzyskać świadczenie zdrowotne. Z kolei blisko 40 proc. osób miało takie trudności wielokrotnie. Nawet do pół roku trwało poszukiwanie, aby zapewnić świadczenie osobie wspieranej, niewspółpracującej, a często i tak nie udało się tego osiągnąć. Jak wskazuje Anna Duniewicz z Inicjatywy „Nasz Rzecznik” opracowująca ankiety, odmowy były bezpośrednio związane z niepełnosprawnością, brakiem możliwości współpracy pacjenta lub brakiem warunków w placówce. Blisko 60 proc. placówek odmawiających nie wskazało żadnego innego miejsca, gdzie pacjent mógłby znaleźć pomoc. Najtrudniej było uzyskać świadczenie w zakresie: leczenia stomatologicznego, badań obrazowych (rezonans, tomografia, USG, RTG), pobrania krwi i moczu, leczenia szpitalnego i zabiegowego. Opiekunowie często słyszeli od lekarzy i pielęgniarek stwierdzenia: „Pacjent musi współpracować”, „Nie wykonujemy takich badań u takich pacjentów”, „Proszę szukać innej placówki”, „Nie mamy odpowiednich warunków/anestezjologa”, „Tego nie da się zrobić”. Efektem braku udzielonych świadczeń najczęściej było pogorszenie stanu zdrowia (u blisko 33 proc. pacjentów), późniejsze rozpoznanie choroby (blisko 30 proc.) czy przewlekły ból (blisko 35 proc.).
Czy można korzystać z opieki wytchnieniowej w gminie i w starostwie jednocześnie? - sprawdź w LEX >
W naszej ocenie konieczne jest opracowanie i wdrożenie systemowych rozwiązań, obejmujących w szczególności stworzenie krajowego standardu postępowania, dopuszczenie premedykacji w środowisku domowym jako elementu procesu medycznego, wypracowanie ścieżki organizacyjnej dla tej grupy pacjentów oraz zapewnienie finansowania procedur niestandardowych – wskazuje Małgorzata Mendelewska, prezes FPOA.
Czytaj także: Paulina Rutka: Pacjenta, który komunikuje się alternatywnie, trzeba traktować podmiotowo
W MZ trwają prace nad pełnomocnictwem medycznym
Jednak resort zdrowia nie informuje nas, aby prowadził takie prace. Odpowiada nam, że w tej chwili są zaawansowane prace nad procedurami ustanawiania pełnomocnictwa medycznego oraz nad zasadami kierowania pacjentów niezdolnych do wyrażenia woli do zakładów opiekuńczo-leczniczych i zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych. Powołano zespół, który nad tym pracuje. - Prace zespołu obejmują w szczególności uregulowanie instytucji pełnomocnictwa medycznego. Ma ono umożliwić pacjentowi wskazanie osoby upoważnionej do podejmowania w jego imieniu decyzji dotyczących opieki zdrowotnej w sytuacji, gdy nie będzie on zdolny do samodzielnego podejmowania takich decyzji. Prace zespołu obejmują także określenie zasad kierowania pacjentów niezdolnych do wyrażenia woli do zakładów opiekuńczo-leczniczych i zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych. Dotyczy ono w szczególności osób, które po zakończeniu leczenia szpitalnego nie wymagają dalszej hospitalizacji, lecz ze względu na stan zdrowia potrzebują stałej, często specjalistycznej opieki w warunkach właściwych dla świadczeń długoterminowych. Jednocześnie osoby te nie są w stanie świadomie podjąć decyzji dotyczącej dalszego miejsca pobytu i opieki – odpowiada biuro prasowe MZ. To jednak zupełnie odrębne tematy od zapewnienia świadczeń zdrowotnych pacjentom niewspółpracującym.
A niektóre rozwiązania mogą być bardzo proste i bezkosztowe, jak np. posługiwanie się przez medyków niestandardową skalą rozpoznawania bólu. - Moja córka jest w spektrum autyzmu. Jest osobą werbalną, ale ma ogromny problem z opisywaniem bólu – tradycyjna skala jest dla niej czymś zupełnie abstrakcyjnym. Za każdym razem w szpitalu słyszymy to samo pytanie: „podaj w skali od 1 do 10, jak bardzo boli”, a ona po prostu nie potrafi na nie odpowiedzieć. Lekarze potrafią rzucić komentarzem, że „przecież nie ma pięciu lat, więc w czym problem”. Kiedy tłumaczę, że córka jest w spektrum i takie skale to dla niej czysta abstrakcja, słyszę tylko zbywające: „no, ale musimy wiedzieć, żeby leczyć” – komentuje jedna z matek w mediach społecznościowych.
Czytaj też w LEX: Przyczyny nadużywania stosowania środków przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi – analiza historyczna i postulaty de lege ferenda >
Bardzo pomocne byłoby też np. przyjęcie do placówki na określoną godzinę, bez konieczności czekania w poczekalni, miejsca wyciszenia, możliwość wcześniejszego zgłoszenia personelowi specyficznych potrzeb pacjenta niewspółpracującego. Konieczne są także szkolenia personelu medycznego. Brak procedur powoduje, że rodziny są uzależnione od postaw i podejścia poszczególnych medyków, szczególnie w przypadku wcześniejszej premedykacji przed zabiegiem. - Nie możemy budować dostępu do leczenia na tym, czy rodzina trafi na lekarza, który będzie miał odwagę i empatię, żeby wyjść poza utarty schemat. Nie chcę, aby kampania „Niewidzialny Pacjent” została odebrana jako wojna z lekarzami czy szpitalami. To nie jest wojna z lekarzami. To jest sprzeciw wobec braku rozwiązań, braku empatii, braku zrozumienia i czasem zwykłego braku troski o los drugiego, bezbronnego człowieka, który sam nie potrafi upomnieć się o pomoc – podkreśla Małgorzata Mendelewska.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
