Ustawa zabroni szpitalowi restrukturyzacji?

Choć ostatnia uchwała Sądu Najwyższego w sprawie braku zdolności restrukturyzacyjnej publicznych placówek zdrowotnych nie ma mocy zasady prawnej, wytycza jasny kierunek, w jakim powinien zmierzać ustawodawca w ewentualnej regulacji. Część prawników uważa, że przepisy powinny pójść nawet w radykalną stronę i doprowadzić do wygaszenia już utworzonych układów, tak jak zaproponowano to w poselskim projekcie. Potrzebne są jednak rozwiązania skierowane do placówek w kryzysie, bo problemy cały czas narastają.

Chodzi o poselski projekt ustawy o systemie ochrony zdrowia oraz o zmianie niektórych innych ustaw, opracowany wspólnie przez Polskie Stronnictwo Ludowe oraz Federację Przedsiębiorców Polskich, który trafił już do Sejmu. Ostatnio podczas sejmowej Komisji Zdrowia głosowano nad wnioskiem o zaniechanie dalszych prac nad przepisami, który poparł klub Prawa i Sprawiedliwości, oraz, co ciekawe, posłowie Razem. Ostatecznie wniosek został jednak odrzucony większością głosów, dlatego propozycja będzie dalej procedowana. Jak wskazują sami pomysłodawcy, celem projektu jest poprawa jakości, dostępności i efektywności opieki zdrowotnej, a także zwiększenie stabilności finansowej systemu ochrony zdrowia. Jak wyliczają, propozycja m.in. zapewnia NFZ dodatkowe 16,6 mld zł w postaci zarówno zwiększonych przychodów, jak i oszczędności po stronie wydatkowej. Ma to oznaczać systemowe rozwiązanie problemu niedoborów finansowych w ochronie zdrowia, a tym samym ograniczyć ryzyko sytuacji, w których dostęp pacjentów do diagnostyki lub leczenia – np. w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej – jest ograniczany z powodu braku środków.

Czytaj też w LEX: Jak zarządzać ryzykiem prawnym w placówce medycznej >

Rozwiązania stanowcze, ale potrzebne?

Przypomnijmy, że jedną z istotnych propozycji zawartych w projekcie jest również wyraźne pozbawienie zdolności restrukturyzacyjnej publicznych podmiotów leczniczych. Już po oficjalnym zaprezentowaniu projektu Sąd Najwyższy wydał uchwałę (sygn. akt III CZP 41/25), w której niejako potwierdził, że potencjalna ustawa rzeczywiście powinna zmierzać w kierunku takiej interpretacji przepisów. Dotąd zarówno stanowisko doktryny, jak i wyroki, były rozbieżne.

– Niepewność prawa pociąga za sobą dodatkowe ryzyka dla finansowania opieki zdrowotnej i dlatego powinna być w sposób jednoznaczny przesądzona, tak aby zabezpieczyć podmioty przed zwiększonym ryzykiem. Dopuszczenie bowiem do restrukturyzacji, czyli często umorzenia długów, oznacza bowiem, że samodzielne publiczne podmioty lecznicze staną się bardziej ryzykownym kontrahentem, a zatem będą musiały ponieść tego dodatkowe koszty – podkreślono w uzasadnieniu poselskiego projektu.

Zapraszamy na szkolenie online w LEX: SPZOZ w nowej rzeczywistości: skuteczne narzędzia naprawcze po uchwale SN >

Nawet po uchwale SN zagadnienie to pozostaje jednak kontrowersyjne, a ze strony zarówno zwolenników, jak i przeciwników, padają rzeczowe argumenty. W trakcie konsultacji społecznych projektu Łukasz Cudny, adwokat i partner w kancelarii SSW Spaczyński, Szczepaniak, Wickel, Goździowska sp.k., wskazał, że jego zdaniem przepis statuuje w zasadzie już istniejący stan prawny, biorąc jednak pod uwagę fakt, że próby restrukturyzacji były podejmowane, korzystne jest jednoznaczne uregulowanie tej kwestii w ustawie. Podkreślał jednak jednocześnie, że samo uzasadnienie propozycji jest niejednoznaczne i może wprowadzać w błąd. - W uzasadnieniu projektu ustawy (...) nie został podniesiony najważniejszy argument przeciwko przyznaniu samodzielnemu publicznemu zakładowi opieki zdrowotnej (SPZOZ) zdolności restrukturyzacyjnej, a więc fakt, iż każda restrukturyzacja SPZOZ zmierza wprost do pokrzywdzenia wierzycieli, ponieważ w każdym przypadku skutkuje obniżeniem stopnia zaspokojenia, jaki wierzyciel mógłby uzyskać w procedurze likwidacji SPZOZ. Powinno to zostać wyraźnie wskazane w treści uzasadnienia projektu ustawy – wskazał w przedstawionej opinii mec. Cudny.

Prawnik wskazuje jednak, że problematyczne może okazać się proponowane wsteczne cofnięcie już zatwierdzonych układów, ze względu na wątpliwości konstytucyjne. Generalnie popiera natomiast jego założenia. - W świetle istniejącego już stanu prawnego nie powinno toczyć się żadne postępowanie restrukturyzacyjne względem SPZOZ. Tym bardziej nie powinien zostać zatwierdzony żaden układ względem SPZOZ. Choć komentowana regulacja stanowi rozwiązania stanowcze, należy ocenić je jako niezbędne – podkreślił.

Czytaj też: Szpital jednak się nie zrestrukturyzuje? SN zaskoczył kierunkiem uchwały

Restrukturyzacja nie ma szans się sprawdzić

Piotr Elżbieciak, radca prawny, doradca restrukturyzacyjny w Melius, ocenia, że kluczowe znaczenie w sprawie będzie miało pisemne uzasadnienie uchwały SN, które na razie nie zostało upublicznione. Ekspert podkreśla jednak, że problem ma charakter systemowy. - Gdyby przyjąć, że SPZOZ może być restrukturyzowany tak jak typowy dłużnik rynkowy, skutki odczuliby nie tylko wierzyciele konkretnego szpitala. Ryzyko dotyczyłoby całego rynku dostaw do publicznych placówek: firm farmaceutycznych, dostawców sprzętu medycznego, laboratoriów, podmiotów IT, firm żywieniowych, technicznych i utrzymania czystości – wymienia.

Mec. Elżbieciak podkreśla przy tym, że, mimo iż jego zdaniem restrukturyzacja nie jest odpowiedzią na problemy szpitali, nie oznacza to, że placówki nie potrzebują realnych rozwiązań, które pomogłyby wyjść im z długów.

Szpitale potrzebują reorganizacji i realnych programów naprawczych, ale restrukturyzacja w rozumieniu prawa restrukturyzacyjnego nie jest po prostu innym słowem na naprawę. To narzędzie, które ingeruje w prawa wierzycieli. W przypadku SPZOZ jego stosowanie prowadziłoby do pytania, czy prywatni dostawcy mają współfinansować niedobory publicznego systemu ochrony zdrowia – ocenia.

Zobacz też szkolenie online w LEX: Plany naprawcze na nowych zasadach >

Ekspert przypomina jednocześnie, że SPZOZ ma do dyspozycji własne instrumenty naprawcze. Ustawa o działalności leczniczej przewiduje m.in. program naprawczy sporządzany przez kierownika placówki w razie wystąpienia straty netto i przedstawiany podmiotowi tworzącemu do zatwierdzenia. Oprócz tego możliwy jest nadzór podmiotu tworzącego, decyzje właścicielskie, zmiany organizacyjne, przekształcenia, korekta modelu finansowania albo rozwiązania ustawowe.

- To właśnie te narzędzia odpowiadają publicznoprawnemu charakterowi SPZOZ. Program naprawczy może obejmować poprawę zarządzania, zmianę procesów, lepsze wykorzystanie zasobów, ograniczenie strat i racjonalizację kosztów. Nie powinien jednak prowadzić do tego samego skutku co układ restrukturyzacyjny, czyli do przymusowej ingerencji w prawa majątkowe wierzycieli bez jednoznacznej podstawy ustawowej – podsumowuje mec. Elżbieciak.

Czytaj też w LEX: Projekty ustaw i rozporządzeń z zakresu prawa ochrony zdrowia >

Warto jednocześnie podkreślić, że część ekspertów prezentuje odmienne stanowiska w zakresie restrukturyzacji placówek medycznych. Pisaliśmy o tym wielokrotnie na łamach Prawo.pl.

Czytaj: Pozbawienie szpitali możliwości restrukturyzacji lepsze niż status quo?

Restrukturyzacja na ratowanie zadłużonych szpitali? To może być rozwiązanie