Powiaty od początku funkcjonowały w warunkach niedoszacowania

Koncepcja reformy powiatowej miała za zadanie domknięcie obsługi obywatela, było wiadomo, że sama gmina sobie nie poradzi. Jednak powiaty finansowano głównie przez transfery centralne, co może być źródłem ich obecnego niedofinansowania.

Na Zamku Królewskim w Warszawie odbyło się Zgromadzenie Jubileuszowe Związku Powiatów Polskich z okazji obchodów 20-lecia istnienia powiatów. To 20 lat temu, 5 czerwca 1998 roku, uchwalona została ustawa o samorządzie powiatowym, dzięki której usamorządowione zostały wspólnoty powiatowe.

Najtrudniejsze zadania

Ludwik Węgrzyn, prezes Związku Powiatów Polskich, mówił podczas gali, że to reforma samorządu „odcisnęła piętno na tym, co widzimy w Rzeczypospolitej”. - Powiaty przetrwały zabory, II wojnę światową, a 20 lat temu odrodziły się – podkreślił. Jak dodał, to zasługa starostów oraz kilku tysięcy radnych. - Jeśli nie byłoby rady, cóż mógłby zrobić sam starosta - to wielka zbiorowa mądrość i odpowiedzialność – ocenił.

Prezes ZPP przypomniał, że powiaty dostały zadania najtrudniejsze - zdewastowane szpitale, narastające bezrobocie, zniszczone drogi, niedofinansowaną oświatę. - Po 20 latach mamy w Polsce bardzo dobre drogi powiatowe, w większości oddłużone szpitale powiatowe i dobrze funkcjonującą oświatę ponadpodstawową – zaznaczył. Wspomniał, że to zasługa także tysięcy bezimiennych urzędników, którzy w starostwach „w codziennej mrówczej pracy kształtują rzeczywistość”.

Sekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP Andrzej Dera odczytał list prezydenta Andrzeja Dudy, w którym prezydent podkreślił znaczenie lokalnych wspólnot dla rozwoju demokracji. „Samorządy powiatowe miały znaczący udział w kształtowaniu społeczeństwa obywatelskiego. (…) Powiaty już od wieków miały w naszej historii ugruntowane miejsce” – zaznaczył. Według prezydenta, dzięki istnieniu powiatów mieszkańcy mogą jeszcze mocniej angażować się w kulturę i wzmacniać potencjał polski powiatowej.

Powiatów nie trzeba było tworzyć

Rudolf Borusiewicz, sekretarz generalny ZPP, przywołał pakiet dokumentów, które pojawiły się po odzyskaniu niepodległości: dekret o samorządzie miejskim, dekret w przedmiocie skarbowości czy dekret o tymczasowej ordynacji wyborczej do sejmików powiatowych. Przypomniał, że 100 lat temu fundamentem odbudowywania niepodległości były samorządy.

-Już w 1918 roku wydany został pierwszy akt prawny normujący instytucje samorządu lokalnego – utworzenie rad gminnych dekretem naczelnika państwa Józefa Piłsudskiego z 27 listopada 1918 roku - powiedział. Przypomniał, że w 1919 roku ustanowione instytucję samorządu miejskiego i powiatowego. Dekretem naczelnika państwa z 4 lutego 1919 r.

Wspomniał też reformę z 1990 roku, kiedy wprowadzono gminy oraz z 1998 roku, kiedy na nowo utworzono powiaty i województwa samorządowe. - Powiatów nie trzeba było tworzyć, tylko zidentyfikować i usamorządowić – podkreślił Rudolf Borusiewicz.

Powiat dla obsługi obywatela

Dr Jowanka Jakubek-Lalik z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego powiedziała, że samorząd lokalny był pomyślany jako formuła kompleksowej obsługi obywatela. - Koncepcja reformy powiatowej miała za zadania domknięcie obsługi obywatela, od samego początku było wiadomo, że sama gmina nie poradzi sobie z obsługą obywatela - podkreśliła.

Jak przypomniała, przyjęto strategie finansowania powiatów głownie przez transfery centralne, co może być źródłem obecnego niedofinansowania powiatów. - Od początku funkcjonowały one w warunkach permanentnego niedoszacowania potrzebnych środków - oceniła.

Powiaty inwestorami

Grzegorz P. Kubalski, dyrektor biura ZPP, przybliżył główne tezy przygotowanego przez związek „Raportu XX-lecia powiatów w Polsce”. Wynika z niego, że wydatki powiatów od 2001 roku wyniosły 25 mld zł. Struktura wydatków to w pierwszej kolejności oświata i wychowanie, potem transport i drogownictwo, czyli utrzymanie sieci dróg, które stanowią podstawowy szkielet komunikacyjny. W trzeciej kolejności powiaty ponosiły wydatki na opiekę społeczną, wspieranie rodziny i pieczę zastępczą. Jak wyjaśnił, istotny obszar działania powiatów – ochrona zdrowia - jest wymieniany w dalszej kolejności, co jest konsekwencją sposobu finansowania ochrony zdrowia - przez powiaty przechodzi niewiele środków.

- Widzimy, jak szeroki zakres zadań jest przez powiaty realizowany. To nie tylko odpowiadanie na bieżące wyzwania, ale i działalność inwestycyjna. Powiaty poniosły 46 mld zł na wydatki inwestycyjne, czyli 14 proc. wydatków ogółem – powiedział.

Wojciech Konat, ekspert współpracujący z ZPP podsumował, że ponad 60 proc. inwestycji samorządowych to drogi. Jak dodał, od 2014 roku zmniejszył się poziom nowych i spłacanych zobowiązań, co jest według eksperta efektem art., 243 Ustawy o finansach publicznych.

- W ostatnich 10 latach tylko nieznacznie zwiększyły się transfery z budżetu centralnego dla powiatów. Wzrost poziomu nadwyżki operacyjnej był wynikiem wzrostu dochodów z PIT oraz innych dochodów własnych - powiedział.

Jerzy Buzek, były premier, w przekazie z Brukseli, podkreślił, że na poziomie lokalnym najlepiej rozumiemy jak ważna jest demokracja obywatelska.

Związek Powiatów Polskich zorganizował zgromadzenie przy współpracy z Biurem Programu „Niepodległa”.

Podczas zgromadzenia nagrodzono samorządowców, którzy obecni byli w chwili przekazywania Aktów erekcyjnych powiatom w 1998 roku, a następnie przez lata pełnili i obecnie nadal pełnią swoją funkcję. Zobacz, kto otrzymał Honorowe Statuetki Związku Powiatów Polskich wraz z nadanymi tytułami „Starosta 20-lecia” oraz „Prezydent 20-lecia”.