Prezydent podpisał ustawę o pomocy społecznej, ale wskazuje na ryzyko dla samorządów
Samorządy będą musiały monitorować i oceniać jakość usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania, a opiekunowie spełniać nowe wymagania. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę nowelizującą ustawę o pomocy społecznej, choć jednocześnie zwrócił uwagę na wątpliwości dotyczące zakresu nowych obowiązków nakładanych na gminy i sposobu ich finansowania. Dlatego postanowił o skierowaniu do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej.
Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej ma uporządkować i ujednolicić zasady świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Celem zmian jest stworzenie bardziej jednolitych podstaw prawnych dla organizacji takich usług oraz wzmocnienie mechanizmów oceny ich jakości.
Ustawa wprowadza wymogi dla osób wykonujących usługi opiekuńcze. Opiekun będzie musiał być osobą pełnoletnią. Nie będzie mógł jednocześnie być członkiem rodziny osoby korzystającej z usług ani jej oddzielnie zamieszkującym małżonkiem, wstępnym lub zstępnym.
Dodatkowo osoba świadcząca usługi będzie zobowiązana do złożenia oświadczenia o zdolności psychofizycznej do wykonywania obowiązków oraz ukończenia szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy.
Przeczytaj także: Będzie katalog usług opiekuńczych – rząd ujednolica standardy w gminach
Standard usług określi minister
Najważniejszą zmianą merytoryczną jest dodanie do ustawy art. 50b. Przepis stanowi, że usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania będą świadczone zgodnie ze standardem określonym w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego.
W ustawie znalazło się również upoważnienie dla ministra do wydania rozporządzenia regulującego standard, sposób świadczenia i monitorowania usług opiekuńczych.
Nowe przepisy nakładają na gminy obowiązek monitorowania i oceny świadczenia usług. Monitorowanie ma polegać na zbieraniu i analizowaniu informacji o realizowanych świadczeniach, natomiast ocena ma służyć zapewnieniu odpowiedniej jakości usług, zwłaszcza pod względem bezpieczeństwa, skuteczności i celowości.
Jeżeli gmina stwierdzi nieprawidłowości, będzie zobowiązana do podjęcia działań wobec podmiotu świadczącego usługi, aby doprowadzić do ich wyeliminowania.
Prezydent: cel jest słuszny, ale brakuje finansowania
Podpisując ustawę, prezydent Karol Nawrocki podkreślił, że zgadza się z kierunkiem zmian i potrzebą poprawy jakości wsparcia dla osób starszych, chorych i z niepełnosprawnościami.
Jak zaznaczył, państwo powinno wspierać takie osoby w taki sposób, aby mogły jak najdłużej pozostać we własnym domu, blisko rodziny i w znanym sobie otoczeniu. W jego ocenie potrzeba ujednolicenia standardów opieki została trafnie zdiagnozowana.
Prezydent zwrócił jednak uwagę, że ustawa nie tworzy kompleksowego systemu finansowania i realizacji nowych obowiązków. Jego zdaniem odpowiedzialność za wdrażanie nowych rozwiązań w dużej mierze zostanie przeniesiona na samorządy i pracowników pomocy społecznej, którzy już obecnie zmagają się z nadmiarem obowiązków oraz niewystarczającym poziomem wynagrodzeń.
Obawy o samodzielność samorządów
Szczególne zastrzeżenia prezydenta dotyczą obowiązku organizowania usług opiekuńczych od wczesnych godzin porannych do późnego wieczora przez siedem dni w tygodniu, także w weekendy i święta.
Jak wskazał, sama dostępność opieki jest potrzebna, jednak nie można wymagać jej zapewnienia bez uwzględnienia możliwości organizacyjnych lokalnych ośrodków pomocy społecznej oraz bez zapewnienia odpowiednich środków finansowych.
Zdaniem Karola Nawrockiego nakładanie nowych, kosztownych obowiązków bez wskazania realnego źródła ich finansowania może stanowić ingerencję w konstytucyjnie gwarantowaną samodzielność jednostek samorządu terytorialnego.
Potrzebujemy ewolucji, a nie rewolucji. Nie wystarczy przyjąć szlachetnego celu. Trzeba jeszcze stworzyć warunki, aby cel ten został rzeczywiście osiągnięty – podkreślił Karol Nawrocki.
Ustawa z 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
